VS kondigt ‘Economic D-Day’ af, maar wie raakt dit echt? "Niet het Iraanse regime, wel de bevolking"

Economic D-Day, dat is hoe de Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent de uitbreiding van de sanctiemaatregelen tegen Iran gisteren noemde. Met een naar eigen zeggen “economisch offensief” wil Washington Teheran in een zoveelste poging sinds de start van de Amerikaanse-Israëlische oorlog tegen Iran tot capitulatie dwingen.

Hoe precies? Door het land internationaal en economisch te isoleren. Zo dreigde Bessent met secundaire sancties tegen buitenlandse personen, bedrijven en financiële instellingen die zaken blijven doen met Teheran. 

Het team van de Amerikaanse minister zou naar eigen zeggen "elk knooppunt, elke tussenpersoon en elk netwerk" dat gebruikt wordt in het omzeilen van de de bestaande sancties, in kaart hebben gebracht. Amerikaanse functionarissen zouden contact opnemen met buitenlandse leiders met “specifieke verzoeken” en “deadlines” waaraan moet worden voldaan.

Maar wat betekenen deze sancties écht? Hebben ze daadwerkelijk impact? En misschien nog belangrijker: op wie? 

“Iran is een van de meest gesanctioneerde landen ter wereld. Voor Teheran is dit niet nieuw”, zegt Kawa Hassan in De Ochtend op Radio 1. Hassan is directeur van het Midden-Oosten- en Afrika-programma aan de denktank Stimson Europe. 

Het Iraanse regime heeft dan ook jarenlange ervaring met economische sancties. Dat betekent volgens Hassan niet dat die maatregelen geen effect hebben. Alleen komt de zwaarste impact niet noodzakelijk terecht bij de machthebbers. 

“De sancties hebben wel degelijk impact op Iran, alleen niet op het regime. De bevolking is het echte slachtoffer, zij zijn degenen die echt lijden onder de sancties." 

Ook eerdere analyses en onderzoeken wijzen op die paradox. Historisch gezien hebben sancties tegen Iran eerder het tegenovergestelde effect gehad van wat ermee werd beoogd, zo stelt Iran-expert Vali Nasr, een van de 3 auteurs van het boek 'How Sanctions Work: Iran and the Impact of Economic Warfare'. 

Volgens de onderzoekers hebben sancties doorgaans 2 mogelijke doelen: voldoende economische druk op een regering zetten zodat die haar gedrag verandert, of de bevolking zodanig onder druk zetten dat zij politieke verandering afdwingt. Maar volgens de onderzoekers gebeurt bij Iran grotendeels het tegenovergestelde: de staat en het militaire apparaat zijn sterker geworden, terwijl vooral gewone Iraniërs en de middenklasse de rekening betalen. 

De gevolgen zijn dramatisch. De Iraanse munt zakte gisteren naar het laagste punt ooit tegenover de dollar: op de vrije markt was bijna 2 miljoen rial nodig om 1 dollar te kopen. Ondertussen leeft meer dan 20 procent van de Iraanse middenklasse volgens data van de Wereldbank onder de armoedegrens en is een groot deel van de bevolking afhankelijk van overheidssteun.

Als het regime zelf moeilijk rechtstreeks te treffen is met sancties, wat wil Washington er dan wél mee bereiken? Volgens Hassan moeten de maatregelen vooral gezien worden als een “serieuze waarschuwing”  aan het adres van Irans handelspartners.

“Eigenlijk hadden we treffendere sancties verwacht, maar het lijkt erop dat de VS ervoor heeft gekozen om eerst een waarschuwing te sturen naar Irans belangrijkste handelspartners, met name China.”

De grote vraag is dan ook hoe ver de VS bereid is te gaan in de confrontatie met China, veruit de grootste afnemer van Iraanse olie. Tot nu toe richtten de Amerikaanse sancties zich vooral op onafhankelijke raffinaderijen, niet op Chinese banken of overheidsbedrijven. 

Daarmee begeeft de VS zich op glad ijs, bevestigt Hassan. “Dit is in die zin vooral een middel om maximale druk uit te oefenen op Iran en zijn belangrijkste handelspartners.”

De hele kwestie krijgt mogelijk snel een diplomatiek vervolg. De Chinese president Xi Jinping wordt volgende maand namelijk in Washington verwacht voor een topontmoeting. Vraag is welke plaats de laatste ontwikkelingen met Iran daar op de agenda krijgt.

“Als Xi Washington verlaat zonder een wezenlijke toezegging om de Chinese aankopen van Iraanse olie terug te dringen, zal de dreiging van Bessent weinig geloofwaardig overkomen”, vatte The Washington Post vanmorgen scherp samen. 

Iran zelf reageert ondertussen met harde taal op de maatregelen van de VS. Na de aankondiging reageerde de Iraanse minister van Economische Zaken Ali Madanizadeh dat het land "volledig voorbereid is op de Amerikaanse sancties".

"Uiteraard zijn onze vijanden van plan een economische terreuraanval op ons uit te voeren, maar wij beschikken ook over onze eigen middelen en weten hoe we het spel moeten spelen”, reageerde hij bij de Iraanse staatstelevisie. Daarbij waarschuwde Iran zich “niet langer zo defensief zal opstellen”. “Onze vijanden moeten rekening houden met een aanval”, klonk het. 

De reactie verbaast Hassan niet. Integendeel, hij verwacht dat de nieuwe sanctiedruk eerder tot escalatie dan tot de-escalatie zal leiden. Het Iraanse regime stelt zich onder hun nieuwe opperste leider Mojtaba Hosseini volgens Hassan “assertiever” en “agressiever” op en lijkt bovendien bereid grotere risico’s te nemen. “Je moet het vanuit hun perspectief bekijken. Ze hebben eigenlijk niets meer te verliezen.” 

En die houding beperkt zich niet tot Teheran. Ook Irans bondgenoten en proxies in de regio voeren de druk op, analyseert Hassan. Hij verwijst daarbij naar een aanval van de Houthi’s in Jemen gisterenavond op een belangrijke haven in Saudi-Arabië die gebruikt wordt om de blokkade op de Straat van Hormuz te omzeilen. 

Hoe de situatie verder zal lopen, is moeilijk in te schatten, stelt Hassan. Ook de daadwerkelijke impact van de uitgebreide maatregelen op de handelsrelaties kan pas echt gemeten worden na verloop van tijd. Duidelijk is wel dat de verhoudingen in de regio verder op scherp zijn gezet.