Dolly Parton overleden (80), countrylegende, actrice, pientere zakenvrouw en filantrope

Dolly Rebecca Parton werd geboren op 19 januari 1946 in Pittman Center, Tennessee. Haar doorbraak kwam in de late jaren 60, toen ze zich als vaste waarde nestelde in 'The Porter Wagoner show'. Begin jaren 70 scheerde ze solo hoge toppen met klassiekers als 'Jolene', 'Coat of many colors' en 'I will always love you'.

Parton was meer dan een countryzangeres alleen. Ze schitterde in films als '9 to 5', bouwde een zakenimperium uit (inclusief pretpark, platenmaatschappij en productiehuis) en stond bekend om haar filantropische werk, waarbij vooral het welzijn van kinderen haar na aan het hart lag.

Bekijk: Dolly Parton zingt wereldhit 'Jolene' live in 1988

Parton was het vierde kind in een gezin van 12. Ze groeide op in de Great Smoky Mountains, waar haar vader een kleine tabaksboerderij runde. Hoewel ze in armoede werd grootgebracht, koesterde Parton later warme herinneringen aan haar jeugd. Het was haar vader die haar hard had leren werken, zei ze, terwijl haar moeder haar leerde zingen en gitaar spelen.

Al op haar 9e zong Parton op de lokale radio, op haar 13e stond ze voor het eerst op het podium van 'Grand ole opry', een in de VS iconische liveshow voor countrymuziek. Ze ontmoette er countrylegende Johnny Cash, die haar die avond adviseerde "om haar eigen zin te doen en haar hart te volgen". Dat deed ze: in 1964, nog maar net 18 geworden, trok Parton naar Nashville om zangeres te worden.

Het zou nog een aantal jaren duren vooraleer ze succesvol werd. Ze bracht enkele singles uit, maar haar carrière kwam pas echt van de grond toen ze in 1967 werd gevraagd om Norma Jean te vervangen in 'The Porter Wagoner show', een wekelijks tv-programma van countryzanger Porter Wagoner. Binnen enkele maanden werd Parton de ster van de uitzending. Het duo bracht in de jaren nadien meerdere albums uit.

Bekijk: Dolly Parton en Porter Wagoner brengen een van hun grootste hits tijdens de 'Grand ole opry' in 1973

Tussendoor lanceerde Parton haar eigen songs en in 1973 had ze met 'Jolene' haar eerste grote hit beet. Niet veel later verliet ze de show om zich op haar eigen muziek te concentreren. Bij wijze van professioneel afscheid – de 2 waren nooit een koppel – schreef ze voor Wagoner het nummer 'I will always love you' (dat bijna 20 jaar later een tweede leven kreeg toen Whitney Houston het coverde als soundtrack voor de film 'The bodyguard').

Ondanks het zeemzoete afscheidscadeau verliep Partons vertrek bij 'The Porter Wagoner show' niet zonder slag of stoot. "Porter en ik hadden vaak ruzie. Ik wist wat het beste voor mij was, maar hij dacht dat ook voor mij te weten. Lange tijd wilde hij niet horen waarom ik de show verliet", getuigde ze achteraf. Het tweetal zou elkaar jaren niet spreken, maar legde het uiteindelijk weer bij.

In de jaren nadien scoorde Parton tientallen hits, waaronder 'Here you come again', 'It’s all wrong but it’s alright' en 'Starting over again'. Ze werkte ook samen met onder meer Kenny Rogers ('Islands in the stream'), Loretta Lynn en Tammy Wynette ('Honky tonk angels') en Emmylou Harris en Linda Ronstadt ('Trio'). Naar eigen schatting schreef ze meer dan 3.000 songteksten, niet alleen voor zichzelf, maar ook voor artiesten zoals Tina Turner en Skeeter Davis.

Bekijk: Dolly Parton en Kenny Rogers staan in 2005 samen op het podium met 'Islands in the stream'

Ook op hogere leeftijd bleef Dolly Parton actief in de muziek. In 2023 liet ze haar eerste rockalbum op de wereld los – als reactie op haar nominatie voor de Rock and Roll Hall of Fame.

In 2025 coverde ze samen met popidool Sabrina Carpenter diens hitnummer 'Please, please, please' – al moest Carpenter de songtekst licht aanpassen. "Don't embarrass me, motherfucker" werd "Don’t embarrass me like the others". "Ik vloek niet en zeg geen vieze woorden voor de camera", aldus Parton.

De Rock and Roll Hall of Fame was slechts een van de vele erkenningen doorheen Partons carrière, die een van de meest geëerde vrouwelijke countryartiesten aller tijden was. Ze behaalde 26 keer de eerste plaats in de Billboard Country-hitlijst, verkocht meer dan 100 miljoen platen, won 11 Grammy Awards en 3 American Music Awards en kreeg ook in Grammy Hall of Fame en Country Music Hall of Fame een plek.

Parton was vooral beroemd om haar muziek, maar ook op het witte doek wist ze haar stempel te drukken. In 1980 maakte ze haar acteerdebuut in de film ‘9 to 5’, waarvoor ze de gelijknamige soundtrack schreef.

Twee jaar later vertolkte ze de rol van bordeelhoudster Mona in de muzikale komedie 'The best little whorehouse in Texas'. Ook in onder meer ‘Rhinestone’ (1984), 'Steel magnolias' (1989) en 'Unlikely angel' (1996) maakte ze haar opwachting. 

Bekijk: Dolly Parton zingt de longen uit haar lijf in 'The best little whorehouse in Texas' in 1982

Een jonger publiek kent Parton als 'Tante Dolly' uit de populaire tienerreeks 'Hannah Montana', waarin Miley Cyrus het titelpersonage vertolkte. In het echte leven was Parton de meter van Cyrus.

Parton stond verder bekend als een pientere zakenvrouw. In 1986 opende ze in Tennessee, niet ver van de plek waar ze opgroeide, haar pretpark Dollywood. "Ik wilde iets terugdoen voor mijn geboortestreek", vertelde ze daarover. En met succes: het attractiepark groeide uit tot een van de grootste werkgevers in de regio. Parton verscheen er geregeld om de bezoekers te verrassen met een optreden.

Samen met haar toenmalige manager richtte ze ook het productiehuis Sandollar Productions op, dat onder meer de bekende tv-reeks 'Buffy the vampire slayer' uitbracht. Midden jaren 2000 stampte ze haar eigen platenmaatschappij Dolly Records uit de grond. Onder Dolly Beauty bracht ze parfums en make-up op de markt en als auteur publiceerde ze zowel kookboeken, memoires, kinderenboeken als literatuur.

"In mijn beginjaren kwam ik ergens binnen, altijd over-the-top opgemaakt, met mijn borsten vooruit en mijn kleren veel te strak. Ik zag er voor veel mannen uit als makkelijke prooi. Maar als ze niet goed luisterden naar wat ik vertelde, zei ik: 'Ik zie er misschien uit als een vrouw, maar ik denk als een man. Dus let op, anders ben ik weg met je geld'", blikte ze op haar zakencarrière terug.

Parton stak desalniettemin niet onder stoelen of banken dat ze veel om haar uiterlijk gaf. Op de vraag naar haar jeugdige uitstraling antwoordde ze: "Goede make-up en nog betere plastische chirurgen. Het kost veel geld om er zo goedkoop uit te zien!" Ze ging nooit volledig uit de kleren, maar verscheen in 1978 wel in konijnenpak op de cover van het erotische magazine Playboy. Haar beroemde boezem liet ze voor 600.000 dollar verzekeren. 

Doorheen haar hele carrière stond Carl Thomas Dean als echtgenoot aan haar zijde. Dean, zelf eigenaar van een asfaltfabriek, zocht echter zelden de schijnwerpers op.

"Mijn man is erg op zichzelf, en dat heb ik altijd gerespecteerd", zei Parton daarover. Het koppel leerde elkaar in 1964 kennen in een wassalon en trouwde 2 jaar later. Op hun 50e huwelijksverjaardag hernieuwden ze hun beloften. Dean stierf in maart 2025.

Het koppel kreeg nooit kinderen. "Toen we jong waren, dachten we dat het er uiteindelijk wel van zou komen. We hadden zelfs namen gekozen. Maar een brandend verlangen was het voor mij nooit. Ik had mijn carrière en mijn muziek en reisde veel."

Bovendien leed Parton aan endometriose en moest ze op haar 36e een gedeeltelijke hysterectomie ondergaan. “Opeens was ik een vrouw van middelbare leeftijd. Ik ging toen door een donkere tijd”, getuigde ze achteraf.

Ze zette zich geregeld in voor goede doelen, vaak gericht op kinderen. "Ik zeg altijd dat God me geen kinderen liet krijgen zodat alle kinderen van mij konden zijn." Zo richtte ze de Dollywood Foundation op, een stichting die geletterdheid bij jonge kinderen bevordert en gratis boeken opstuurt naar kleuters. Ze voorzag studiebeurzen voor jongeren en lesmateriaal aan scholen, en zamelde miljoenen dollars in voor kinderhospitalen.

Parton was zowel traditioneel als progressief. Ze zong over God en religie, maar was ook een voorvechter van vrouwen-, LGBTQ- en transrechten. "Ik heb in mijn leven hard moeten vechten om gewaardeerd en begrepen te worden. Ik heb tegen heel wat mensen moeten ingaan om gewoon mezelf te kunnen zijn. Ik vind dat iedereen het recht moet hebben om te zijn wie ze zijn en te houden van wie ze willen", liet ze optekenen.

Afgelopen vrijdag nog vertelde Parton in een gesprek met de Amerikaanse nieuwswebsite People dat haar gezondheid er de laatste tijd op achteruit was gegaan. "Zoals ik het afgelopen jaar in videoboodschappen heb meegedeeld, heb ik te maken met een aantal gezondheidsproblemen waar ik simpelweg geen aandacht aan besteedde toen ik voor Carl (haar man, red.) zorgde."

"Ook al ben ik nog aan het herstellen, ik werk nog steeds. Ik heb nog zoveel dingen die ik wil bereiken, dus ik blijf zo lang mogelijk werken om alles tot leven te zien komen", klonk het 4 dagen geleden nog.

Over haar precieze doodsoorzaak is nog niets geweten, maar het lijkt er dus op dat Parton enigszins onverwacht is gestorven.

Het is haar neef Bryan Seaver die vanavond namens de familie haar overlijden bekend heeft gemaakt. In een video vertelt hij dat Parton hem jaren geleden al had gevraagd om die boodschap op een dag te brengen. "Een eer die gepaard gaat met absolute trots en groot verdriet." Hij belooft dat de familie en Partons team "er alles aan zullen doen om haar geest voort te laten leven".

"Dolly belde me en zei dat ze wilde rusten in een prachtig bed van zacht katoen, want na een leven waarin ze zware strassstenen (glinsterende stenen, red.) droeg, verdiende ze het eindelijk om comfortabel te zijn en wat rust te hebben. Rust in vrede, tante Dolly. Ze zal altijd van jullie houden."

Dolly Parton werd 80 jaar oud.