Veenbranden zoals die in de Hoge Venen kunnen erg lang duren. Ze smeulen namelijk onder de grond verder. Wat is veen, waarom heeft regen weinig effect en hoe monitor je een brand die onder de grond woedt? 6 vragen en antwoorden.
Regen helpt nauwelijks: zo kan veenbrand maandenlang onzichtbaar blijven woeden
1
Wat is de Hoge Venen?
De Hoge Venen, ook wel Hautes Fagnes in het Frans of Hohes Venn in het Duits genoemd, vormen een natuurgebied dat grotendeels in de Belgische Ardennen en in de Duitse Eifel ligt. Het gebied heeft een oppervlakte van 72.000 hectare. Dat is 4 keer het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.
Ongeveer 4.500 tot 5.000 hectare van het gebied is sinds 1957 beschermd als natuurreservaat. Dit kerngebied is onderverdeeld in verschillende beschermingszones met strenge toegangsregels om de kwetsbare natuur te beschermen.
2
Wat is er zo bijzonder aan veen?
Veen ontstaat wanneer planten afsterven in een nat milieu, waarin weinig zuurstof aanwezig is. Daardoor verteren ze niet volledig. De plantenresten stapelen zich laag na laag op gedurende honderden tot duizenden jaren. Het resultaat is een donkere, sponsachtige bodem die voor een groot deel uit opgeslagen koolstof bestaat.
Het materiaal dat vandaag brandt, groeide soms al eeuwen geleden. Per jaar groeit het veen 1 millimeter aan. 1 meter is dus 1000 jaar veengroei. Uitgedroogd veen verliest 10 centimeter per jaar. Het veenpakket kan tot 10 meter dik worden.
3
Waarom heeft regen niet altijd impact bij veenbrand?
Veen brandt meestal niet met heel grote vlammen. Het vuur zit diep onder de grond en smeult ondergronds langzaam verder door het droge veen. Het branden kan nog weken of zelfs maanden doorgaan zonder dat er boven de grond veel zichtbaar is.
Bij een gewone natuurbrand kan regen een groot verschil maken. Bij een veenbrand kan de regen enkel tot de bovenste centimeters doordringen. Daarom kunnen plekken steeds opnieuw oplaaien. Plekken die nat lijken kunnen zo enkele dagen later opnieuw rook produceren of opnieuw opflakkeren.
4
Hoe lang kan een veenbrand duren?
Lang. In 1911 brandden de Hoge Venen 2 maanden lang en werd bijna 4.000 hectare natuurgebied verwoest. Hoelang de recente brand zal blijven nasmeulen onder de grond hangt af van de dikte en de droogte van het veen. Via kleine luchtkanalen krijgt de brand voldoende zuurstof om zich verder te verspreiden. Sommige zogenaamde 'zombie branden' overleven zelfs winterse omstandigheden en duiken later opnieuw op.
5
Hoe monitor je een veenbrand?
Omdat het vuur vaak onzichtbaar onder de grond zit, zoeken brandweerlieden naar warmte in plaats van naar vlammen. Op de beelden hieronder zie je hoe een warmtecamera hotspots toont die aan de oppervlakte nauwelijks zichtbaar zijn. Hoe witter het beeld, hoe warmer het oppervlak.
Beeld: Federale politie, Directie luchtsteun (DAFA)
6
Hoe kunnen we veenbrand vermijden?
Een brand helemaal uitsluiten is moeilijk. De toegenomen droogte en klimaatverandering hebben op dergelijke gebieden hun effect. Verschillende experten stellen dat België niet voldoende voorbereid is voor dergelijke branden. Daarom testten wetenschappers een model uit bij de brand in de Hoge Venen dat natuurbranden in de toekomst beter moet voorspellen. Ze simuleren hoe de brand zich zal verspreiden, naar waar, hoe snel en hoe intens.
Wanneer er brand woedt is samenwerking belangrijk, zoals bij het Europees mechanisme. Het is een samenwerkingssysteem van Europese landen waarbij ze bij grote rampen elkaars hulp kunnen inroepen. Zo kan een land blusvliegtuigen of helikopters lenen van een ander Europees land. De Nederlandse Chinook-helikopters kwamen de afgelopen weken ter hulp.