In het Brasschaatse bos De Inslag hebben de bomen deze zomer 19 procent minder aan fotosynthese gedaan dan gemiddeld, en daardoor ook veel minder CO2 opgenomen. Uit metingen van de Universiteit Antwerpen blijkt dat het bos er sinds 1997 nooit zo weinig CO2 heeft opgenomen. Dat komt doordat de bomen last hebben van de droogte en de warmte.
Metingen 40 meter boven de grond tonen aan: door droge zomer namen bomen in Brasschaat veel minder CO2 op
Middenin het bos De Inslag in Brasschaat staat een 40 meter hoog metalen gevaarte. Al 30 jaar lang meet die toren hoe het bos en de lucht CO2 uitwisselen via een proces van fotosynthese.
Wat is fotosynthese? Overdag nemen bomen CO2 op uit de lucht om te groeien, om 's nachts opnieuw een deel uit te ademen. Een gezond bos neemt meer CO2 op dan het uitstoot, en helpt zo om de klimaatverandering tegen te gaan.
Wereldwijd nemen bossen zo'n 30 procent op van de broeikasgassen die de mens uitstoot. Al heeft dat ook zijn limieten. Zo neemt het bos in Brasschaat jaarlijks 10 ton CO2 per hectare op, of iets meer dan de helft van de gemiddelde jaarlijkse uitstoot van 1 Belg: 17 ton CO2.
De meettoren is maar 1 van de vele meetpunten van het ICOS-netwerk, dat over heel Europa vastlegt hoeveel CO2 er terechtkomt op het land, in de zee en in de lucht. Die informatie helpt wetenschappers om de klimaatverandering in kaart te brengen.
De eerste meetresultaten van de voorbije zomer schetsen een ontnuchterend beeld. De droogte en de hitte hebben hun sporen nagelaten. Sinds het begin van de metingen in 1997 hebben de bomen in De Inslag nog nooit zo weinig aan fotosynthese gedaan. Daardoor is er ook veel minder CO2 opgenomen.
Bomen bouwen minder reserves op
Bioloog Ivan Janssens (Universiteit Antwerpen) neemt ons mee naar de top van de meettoren. Daar vertelt hij ons, stevig ingegespt in veiligheidsgordels en helmen, waarom de resultaten hem zorgen baren.
"De fotosynthese die de bomen deze zomer hadden moeten doen, is zeer belangrijk. Daarmee bouwen ze de reserve op die ze volgend jaar nodig hebben om hout te produceren. Door de droogte zijn er ook heel wat wortels en bladeren afgestorven. Die moeten allemaal vervangen worden. Dat kost veel koolstof en energie die ze nu misschien te weinig zullen hebben."
Terzake klimt 40 meter hoog de meettoren in:
"Met die reserve beschermen bomen zich ook tegen hitte, plagen en schimmels. Als ze nu minder aan fotosynthese kunnen doen, dan zullen ze daar de volgende jaren gevoeliger voor zijn. En als er volgend jaar opnieuw extreme droogte is, dan zullen ze daar waarschijnlijk meer schade van ondervinden dan dit jaar."
Maar als bomen minder aan fotosynthese kunnen doen, dan voelen ook wij daar de gevolgen van.
"Bomen hebben een sterk afkoelend effect op de omgeving", vertelt Janssens. "Dat komt voornamelijk doordat ze water verdampen. Maar bij extreme droogte houden bomen hun huidmondjes dicht om water te sparen. Dan heb je dat afkoelende effect veel minder, en zullen wij een hittegolf veel meer voelen."
Niet zeker of bossen dit aankunnen
Volgens Janssens zouden bomen elders in ons land het nog harder te verduren kunnen hebben gehad dan in De Inslag, waar al bij al weinig verdorde bomen staan. Maar voorlopig zijn er nog geen satellietgegevens beschikbaar die dat aanvoelen kunnen staven.
De toekomst ziet er niet goed uit, vreest hij. "We hebben onszelf deze klimaatextremen aangedaan. In de jaren 90 wisten we al dat dit zou gebeuren. Nu gebeurt het, en het zal de volgende decennia nog veel erger worden. De droogtes zullen nog sterker worden en het risico op bosbranden zal blijven toenemen."
Kunnen onze bossen dat aan? "Die vraag kan niemand beantwoorden. Bomen hebben immers een geheugen: ze passen zich aan wanneer ze droogte- of hittestress ondervinden, en overleven. De vraag is of ze zich snel genoeg kunnen aanpassen. Nooit eerder in de miljoenen jaren evolutie van hun soort is de opwarming immers zo snel gegaan als vandaag."
Wat we daar aan kunnen doen? "Stoppen met CO2 uitstoten. En dan nadenken hoe we water in ecosystemen kunnen behouden, zodat de bomen nog veel langer toegang hebben tot grondwater."
Regionaal nieuws uit Antwerpen
Gepubliceerd:
