Een ziekte die door muggen wordt overgedragen, in zeldzame gevallen kan leiden tot een hersenontsteking of hersenvliesontsteking en door de klimaatverandering steeds verder oprukt in Europa: dat is het westnijlvirus. Nu in Vlaanderen 2 personen overleden zijn na een besmetting, leggen we uit wat het virus precies is en hoe gevaarlijk het kan zijn.
Na 2 doden in Vlaanderen: wat is het westnijlvirus en hoe gevaarlijk is het voor de mens?
Michael Torfs
Gepubliceerd:
Dit artikel verscheen voor het eerst op 14 februari 2024. Naar aanleiding van de 2 doden in Vlaanderen, bieden we het in een herwerkte versie opnieuw aan.
1. Hoe verspreidt het westnijlvirus zich?
Het westnijlvirus (WNV) is een van de opkomende 'muggenvirussen' in Europa, virussen waarmee je besmet kan raken door een muggenbeet. Het virus zelf wordt doorgegeven door vogels en muggen.
Muggen worden drager van het virus wanneer ze een besmette vogel steken. Na korte tijd kunnen ze het virus dan zelf overdragen op de mens. Die besmette persoon is in technische taal een 'epidemiologisch doodlopende gastheer' en draagt niet bij tot een verdere overdracht van de ziekte.
De verspreiding van het virus is gelinkt aan hoge temperaturen tijdens de lente en de zomer, droge periodes in de zomer en warme winters. "In tegenstelling tot corona is dit een virus waar klimaatfactoren heel belangrijk zijn voor mogelijke besmettingen", duidt Wim Thiery, klimaatwetenschapper aan de VUB.
2. Komt het westnijlvirus ook in België voor?
In Europa werd het virus oorspronkelijk binnengebracht door trekvogels uit Afrika. Momenteel komt het vaak voor in verschillende regio's in Zuid- en Midden-Europa. Het circuleert al in Europa sinds de jaren 50, maar pas in 1996 werd een grote uitbraak ontdekt, in Roemenië. Daar raakten toen 393 mensen besmet.
Momenteel worden elke zomer gevallen gemeld in Zuid- en Centraal-Europa. De meeste menselijke besmettingen worden gemeld in Canada en de Verenigde Staten.
In welke mate muggen het virus in ons land verspreiden, weten we niet goed. "We hebben hier nog geen systematische monitoring", zegt Isra Deblauwe die vroeger als entomoloog aan het Instituut voor Tropische Geneeskunde (ITG) werkte.
Leen Delang, virologe aan KU Leuven, bevestigt ons dat Belgische muggen (meer bepaald de Culex pipiens) in staat zijn om het virus over te dragen. "Onze onderzoeksgroep doet er actief onderzoek naar en heeft voor het eerst aangetoond dat muggen, gevangen in het Leuvense, besmet kunnen worden met het virus en het kunnen overdragen in hun speeksel."
De verwachting is dat het virus zich door de klimaatverandering verder zal verspreiden in Europa de komende jaren, zegt Wim Thiery: "Momenteel zien we vooral het Middellandse Zeegebied en de Balkan opduiken als rode zones, maar het is best mogelijk dat dat in de toekomst verder naar het noorden richting onze gebieden gaat oprukken."
3. Hoe gevaarlijk is het westnijlvirus voor de mens?
Infecties bij de mens blijven vaak onopgemerkt, maar 1 op de 4 besmette personen ontwikkelt na een incubatietijd van 2 tot 14 dagen klachten zoals hoofdpijn, spierpijn, koorts, huiduitslag en gezwollen lymfeklieren. De meeste mensen herstellen volledig van westnijlkoorts, maar vermoeidheid kan soms enkele weken of maanden aanhouden.
In zeldzame gevallen (ongeveer 1 procent) ontwikkelen besmette personen ernstige aandoeningen zoals encefalitis (ontsteking van de hersenen) of meningitis (hersenvliesontsteking).
De ernstige vorm komt vaker voor bij oudere mensen en kan dodelijk zijn. Tussen 1999 en 2021 heeft de VS meer dan 55.000 gevallen gemeld, waarbij ruim de helft leidde tot neurologische aandoeningen, in zowat 2.500 gevallen met de dood tot gevolg. Dat die laatste cijfers in verhouding zo hoog liggen, komt wellicht omdat enkel aangifte wordt gedaan bij ernstige klachten.
Er is geen specifieke behandeling voor westnijlinfectie, meldt gezondheidsinstituut Sciensano . De symptomen worden behandeld met pijnstillers, er bestaat geen vaccin. Op de langere termijn hebben we er ook baat bij om de klimaatopwarming zoveel mogelijk af te remmen om de verspreiding te proberen in te dammen.
4. Welke rol speelt klimaatverandering?
De verspreiding van het westnijlvirus in Europa houdt wel degelijk verband met de klimaatverandering. Dat hebben onderzoekers aan de universiteiten VUB en ULB in Brussel 2 jaar geleden aangetoond in een studie . Concreet ging het om wetenschappers van het Spatial Epidemiology Lab (SpELL) en de bclimate-groep. Het SpELL gebruikt nieuwe methodes op basis van geografische verspreiding om data te verzamelen voor onderzoek.
"Tot nu toe ontbrak de formele vaststelling van het verband tussen de verspreiding van het virus en klimaatverandering, maar onze resultaten wijzen op een grote rol van klimaatverandering bij de opmars van het virus in het zuidoosten van Europa", zei Diana Erazo, hoofdauteur van de studie en onderzoeker aan het SpELL toen.
"Onze resultaten laten ook een recente en drastische toename zien van het aantal mensen dat risico loopt op blootstelling. Dat komt deels door een toename van de bevolkingsdichtheid, maar klimaatverandering blijft een cruciale factor."
Wim Thiery: "Dit is het gezicht van de klimaatverandering. Naast escalerende klimaatextremen is ook het opduiken van tropische ziektes in Europa helaas één van de vele logische gevolgen van onze verslaving aan olie, kolen en gas." Zo bleek onlangs nog dat de tijgermug steeds verder oprukt in Europa, ook in ons land, en tropische ziektes zoals dengue of zika kan verspreiden.
