In Hongkong zijn 2 activisten veroordeeld voor de organisatie van de jaarlijkse herdenking van de studentenprotesten in 1989 op het Tiananmenplein in Peking. Ze werden op basis van de veiligheidswet uit 2020 schuldig bevonden aan opruiing en riskeren een celstraf van maximaal 10 jaar.
Organisatoren van jaarlijkse herdenking van repressie op Tiananmenplein veroordeeld in Hongkong
Freek Willems
Gepubliceerd:
Lee Cheuk-yan (69) en Chow Hang-tun (41) van de 'Hong Kong Alliance in Support of Patriotic Democratic Movements of China' organiseerden jarenlang op 4 juni in het Victoriapark in Hongkong een openbare herdenking van de studentenprotesten op het Tiananmenplein. Elk jaar kwamen daar duizenden mensen op af en werden er kaarsen gebrand.
De herdenking in Hongkong was al die jaren de enige grootschalige openbare herdenking van de protesten op het Tiananmenplein. Op het Chinese moederland is praten over en herdenken van de gebeurtenissen op 4 juni 1989 taboe.
Wat gebeurde er op 4 juni 1989?
Op 4 juni 1989 trad het Chinese communistische regime hard op tegen de studentenprotesten op het Tiananmenplein of Plein van de Hemelse Vrede. Wekenlang hadden vooral studenten, maar ook andere burgers, het plein bezet. De leiding van de Communistische Partij aarzelde eerst om het protest neer te slaan, maar koos uiteindelijk toch voor bruut geweld.
Tanks rolden het plein op en gewapende militairen openden het vuur op de demonstranten met als doel het plein te ontruimen. De meest radicale demonstranten vielen de tanks aan met molotovcocktails. Enkele militairen die geïsoleerd waren geraakt, werden gelyncht.
De meeste demonstranten vluchtten echter weg, naar de straten rondom het plein. Daar vielen de meeste slachtoffers. Hoeveel is tot op vandaag onduidelijk. De Chinese overheid spreekt over enkele honderden, andere bronnen gaan van meer dan 1.000 tot 10.000 doden. Eén beeld bleef het meest in het hangen: een foto van een man die niet wil wijken voor een colonne tanks.
In het internationale collectieve geheugen dan wel, want na het neerslaan van de studentenprotesten deed de Communistische Partij er alles aan om de gebeurtenissen op Tiananmen uit het Chinese collectieve geheugen te wissen. "En het werkt", schreef voormalig VRT NWS-journalist Stefan Blommaert in 2019 op deze site, naar aanleiding van de 30e 'verjaardag'. "De meeste Chinese jongeren hebben geen flauw benul van de massale demonstraties die in de lente van 1989 plaatsvonden, en nog veel minder van de bloedige repressie."
Hongkong genoot echter van ruimere vrijheden, onder de noemer "1 land, 2 systemen". De herdenking mocht daardoor jarenlang plaatsvinden, maar sinds de coronapandemie is ze dan toch verboden. Lee Cheuk-yan en Chow Hang-tun bleven ze echter organiseren, ook nadat in 2020 een strenge veiligheidswet was ingevoerd, die bedoeld was om het prodemocratisch protest in Hongkong in de kiem te smoren.
De 2 activisten werden in 2021 op basis van die nieuwe veiligheidswet aangeklaagd. Een rechtbank in Hongkong heeft hen nu schuldig bevonden aan opruiing. Volgens de rechters hebben ze "anderen aangezet tot het organiseren, plannen of deelnemen aan illegale handelingen met het oog op het omverwerpen van de staat".
De strafmaat wordt later bepaald. Ze riskeren een gevangenisstraf van maximaal 10 jaar. Een derde beklaagde pleitte tijdens het proces schuldig, waardoor hij mogelijk een lichtere straf krijgt. Ook de Hong Kong Alliance in Support of Patriotic Democratic Movements of China werd schuldig bevonden.
Tijdens het proces vertelde Lee Cheuk-yan aan de rechtbank dat ze nooit opgeroepen hebben tot het einde van het leiderschap van de Communistische Partij, maar wel tot een overgang naar democratie, waarbij mensen zelf kunnen beslissen wie hen leidt en waarbij de partij geen dictatuur mag opleggen.
Volgens mensenrechtenorganisatie Amnesty International toont dit vonnis aan dat de veiligheidswet gebruikt wordt om mensen te straffen die een van de donkerste hoofdstukken uit de Chinese geschiedenis vreedzaam willen herdenken.
Human Rights Watch merkt op dat openbare rouwbetuigingen nu "een misdrijf" zijn geworden in Hongkong. "Overheden wereldwijd zouden zich moeten inzetten voor Hongkongers die worden gestraft omdat ze Peking ter verantwoording roepen voor de uitholling van hun vrijheden."
Deze activisten zijn niet de eersten die veroordeeld worden op basis van de veiligheidswet uit 2020. Sindsdien zijn al verschillende activisten veroordeeld, onder wie de voormalige mediatycoon Jimmy Lai, die 20 jaar cel kreeg.
Daarnaast zijn ook tientallen maatschappelijke organisaties ontbonden. De ooit zo bloeiende prodemocratiebeweging in de stad, met massabetogingen in de jaren voor de coronapandemie, is nu zo goed als volledig de kop ingedrukt.
