De Verenigde Staten en Canada hebben nog tot morgenochtend om een handelsakkoord te sluiten. Als die deadline verstrijkt, zullen de Verenigde Staten een importtaks van 50 procent invoeren op Canadese producten. Canada zal in dat geval zo goed als zeker reageren met gelijkaardige maatregelen. Waarom lopen de onderhandelingen zo stroef?
VS en Canada hebben nog 24 uur om handelsakkoord te sluiten: waarom loopt dat zo moeilijk? En wat als deadline verstrijkt?
Maarten Bockstaele
Gepubliceerd:
Wat is er precies aan de hand?
De laatste weken zijn de onderhandelingen tussen de Verenigde Staten en Canada sterk opgedreven, in de hoop om deze zomer nog een handelsakkoord te kunnen ondertekenen. Dat komt door een ultimatum dat Trump in juli heeft gesteld: als er binnen de 30 dagen geen akkoord komt, zal de VS een importtaks van 50 procent invoeren op een hele resem Canadese producten.
De nieuwe heffingen zouden onder meer gelden voor de import van Canadese wijn, cement en hockeysticks. De extra heffing van 50 procent vervangt de huidige importtaksen niet, maar komt erbovenop.
Om te vermijden dat het zover komt, zijn verschillende hooggeplaatste Canadese onderhandelaars in Washington D.C. Onder meer de Canadese minister voor Noord-Amerikaanse Handel Dominic Leblanc is er, met de Canadese topdiplomaat Janice Charette. Zij hopen nog een akkoord te sluiten met de Amerikanen voor de deadline van woensdag.
Toch maken de Canadezen duidelijk dat ze niet het slachtoffer zullen worden van mislukte onderhandelingen. Charette heeft haar Amerikaanse collega's laten weten dat de nieuwe importtaks een breekpunt zou zijn: als Amerika nieuwe taksen invoert, zal Canada genoodzaakt zijn om gelijkaardige maatregelen te nemen.
Zijn er al afspraken?
Canadese media zijn erin geslaagd om informatie te vergaren over enkele afspraken die nu al op tafel liggen. Dat gaat over verminderde Amerikaanse taksen op Canadese producten uit belangrijke sectoren, net als Canadese toegevingen rond zeldzame grondstoffen.
We kunnen het ons echt niet veroorloven om nog meer toegevingen te doen aan de Amerikanen
Lana Payne, Canadese vakbond Unifor
De Amerikanen zouden verschillende taksen naar beneden moeten trekken. Het gaat onder meer om invoerheffingen op auto's en auto-onderdelen. De Canadese en Amerikaanse autosectoren zijn sterk verweven: auto-onderdelen gaan soms meermaals de grens over tijdens assemblage, waardoor het tarievenbeleid een sterke hinder is voor de sector.
Als het op de autosector aankomt, gaat 1 uitspraak gretig rond onder Canadezen: 'No deal is better than a bad deal'. Een importtaks die hoger is dan 10 procent zou onaanvaardbaar zijn. "We kunnen het ons echt niet veroorloven om nog meer toegevingen te doen aan de Amerikanen", klinkt het bij Lana Payne, het hoofd van de Canadese vakbond Unifor.
Daarnaast moeten de taksen op aluminium en staal naar beneden. Die liggen nu op 50 procent, maar Ottawa (hoofdstad van Canada, red.) wil dat getal verlagen naar 10 tot 15 procent. Trump had die importtaks echter ingevoerd voor alle landen, voornamelijk om goedkoop staal en aluminium uit China het hoofd te bieden.
Het is echter een belangrijke sector voor de Canadezen: in 2024 heeft de VS voor 9 miljard dollar (7,7 miljard euro) aan staal en aluminium uit Canada ingevoerd, tegenover 809 miljoen dollar (698 miljoen euro) aan producten uit China.
Tot slot is er nog de importtaks op hout. Momenteel geldt een taks van 10 procent op onverwerkt hout en 25 procent op houten meubelen. Ook die taksen wil Canada zien dalen. Dat zou ook de Amerikaanse huizen- en bouwsector ten goede komen: maar liefst de helft van het hout dat Amerikaanse bedrijven importeren, komt van de noorderburen.
De Amerikanen hebben eveneens een lijstje met eisen om tot een akkoord te komen. Ten eerste moet Canada de vergeldingsmaatregelen die het heeft genomen door de Amerikaanse tarieven schrappen. Het gaat daarbij onder meer over tarieven binnen de autosector.
Bovendien moeten de Canadese provincies hun boycot op Amerikaanse producten stopzetten. Vooral Amerikaanse melk en alcoholische dranken worden daarbij geviseerd. Dat maakt het niet makkelijk voor de Canadese regering: premier Mark Carney moet de provinciepremiers ervan overtuigen om die boycot per provincie stop te zetten.
Ook op het vlak van defensie stellen de Amerikanen verschillende eisen. Zo richten ze zich op de Canadese aankoop van F-35-gevechtsvliegtuigen, die al maanden onzeker is. Net als in andere landen heeft de offensieve houding van Donald Trump richting zijn bondgenoten de zorgen over een aankoop van Amerikaanse gevechtsvliegtuigen doen toenemen.
Er zouden al zeker 14 F-35's worden aangeschaft, maar het originele plan was om een vloot van 88 toestellen aan te schaffen. De Amerikaanse regering eist dat de aankoop van alle toestellen doorgaat. Daarnaast moet Ottawa ook andere Amerikaanse defensietoestellen kopen, zoals radarvliegtuigen.
Tot slot liggen Canadese zeldzame grondstoffen op de onderhandelingstafel. Washington wil voorrang op de verkoop van zeldzame mineralen en aardmetalen die nodig zijn voor de defensie- en technologiesector. De Amerikanen willen ook dat Canada meer gas en olie naar de VS stuurt.
Waarom lopen de onderhandelingen zo stroef?
De Amerikanen hebben sinds het aantreden van Trump verschillende handelsakkoorden kunnen sluiten, waarbij de betrokken landen er toch in slaagden om de importtaksen ietwat naar beneden te halen. Onder meer de Europese Unie slaagde daarin, maar ook bijvoorbeeld Indonesië en Japan hebben al zo'n akkoord ondertekend. Waarom is dat nog niet gebeurd met Canada?
We moeten samenwerken, zodat we een plaats aan tafel krijgen en niet zelf op het menu staan
Mark Carney, premier Canada
Het water tussen Canada en de Verenigde Staten is bijzonder diep sinds de terugkeer van Donald Trump naar het Witte Huis. De president blijft herhalen dat hij Canada de 51e staat van de Verenigde Staten wil maken, wat tot sterke kritiek en woede leidde bij de Canadezen. Dat de Amerikaanse regering zich lijkt te mengen in een onafhankelijkheidskwestie in de provincie Alberta, helpt zeker niet.
Bovendien hadden de Amerikanen al een handelsakkoord met Canada (en Mexico), genaamd USMCA. Dat de Amerikanen importtaksen invoerden op Canadese producten, werd door Ottawa aanzien als contractbreuk.
Als premier probeert Mark Carney alleszins de Canadese afhankelijkheid van de Verenigde Staten af te bouwen. De huidige situatie is dan ook onhoudbaar: in 2024 was meer dan 75 procent van de Canadese export bestemd voor de VS. Tegelijk kwam 62 procent van de import uit het zuiden.
De economie diversifiëren doet hij door de banden met Azië, maar vooral met Europa, sterker te maken. Carneys boodschap voor de wereld is ook duidelijk: de oude wereldorde is verdwenen. Of zoals hij het zei tijdens een speech op het Wereld Economisch Forum in Davos: "We moeten samenwerken, zodat we een plaats aan tafel krijgen en niet zelf op het menu staan."
