Naar hoofdinhoud

Van steenkool naar The Pit: hoe de mijn van Zolder een plek vol cultuur, evenement en erfgoed werd

Artikel luisteren
6min
Meer info

In Zolder sloot de mijn in 1992, als laatste in Limburg. Vandaag is de voormalige mijnsite een plek voor cultuur, ondernemerschap, evenementen en erfgoed. De oude mijngebouwen kregen een nieuwe bestemming en de site profileert zich als The Pit. VRT NWS bekijkt 30 jaar na de laatste mijnsluiting hoe Zolder zijn mijnverleden een plaats geeft in de toekomst.

Hans Put
Gepubliceerd:

Samenvatting:

  • In Zolder sloot in 1992 de laatste mijn van Limburg. Dertig jaar later is de site onder de naam The Pit een plek voor cultuur, bedrijven, evenementen en erfgoed.

  • Eerst werden de mijnterreinen industrieterreinen met meer dan 100 bedrijven. Later kregen de beschermde gebouwen een nieuwe functie, zoals de ZLDR Luchtfabriek en het cultuurcentrum De Muze.

  • De schachtbok wordt gerestaureerd en krijgt bovenaan een skybox en onderaan een gebouw voor cursussen met virtual reality.

  • Buurtwerker Paul Boutsen vindt dat de sociale kant van de reconversie te weinig aandacht kreeg. Leen Gos van ECRU zegt: "Een herbestemming van een gebouw is pas geslaagd als ook het verhaal van de plek, de objecten en de mensen wordt gehoord."

Na de sluiting van de mijn koos Zolder eerst voor een economische reconversie van de site. De uitgestrekte mijnterreinen werden omgevormd tot industrieterreinen om nieuwe bedrijven en jobs aan te trekken.

"Die aanpak was destijds een goede keuze", denkt burgemeester Mario Borremans (GOED). "Het industrieterrein is vandaag volgebouwd met meer dan 100 bedrijven en zorgt voor veel tewerkstelling."

125 jaar geleden werd er steenkool gevonden in de Limburgse grond. Er werden 7 koolmijnen opgericht, waar arbeiders uit heel Europa in zware omstandigheden werkten.

60 jaar geleden sloot Zwartberg als eerste mijn, in 1992 sloot de laatste mijn in Zolder. Daarna werden de sites herbestemd en kwamen kunst, economie en toerisme in de plaats. Dat lange reconversieverhaal is vandaag bijna afgerond. VRT NWS zoekt alle locaties opnieuw op.

Van mijngebouw naar cultuur en bedrijvigheid

Later kregen ook de beschermde mijngebouwen een nieuwe toekomst. Het voormalige ophaalgebouw werd omgevormd tot ZLDR Luchtfabriek, waar bezoekers de geschiedenis van de mijn kunnen ontdekken. Ook cultuurcentrum De Muze verhuisde naar de site. Daarnaast kwamen er bedrijven, evenementenlocaties en ontmoetingsplaatsen.

"Alles samen vormt dit een mooi geheel", zegt burgemeester Borremans. "Het mijnverleden blijft aanwezig, maar de gebouwen hebben vandaag een nieuwe functie."

Ook de schachtbok krijgt een nieuwe toekomst. Het bouwwerk wordt momenteel gerestaureerd. Bovenaan komt een skybox met uitzicht over de site. Onderin is een nieuw gebouw gepland waar opleidingen met virtual reality zullen plaatsvinden.

De MijnMarkt, in de volksmond nog altijd de Turkenmarkt genoemd, is een begrip in de regio en trekt zelfs bezoekers uit het buitenland.

Maar wat gebeurde er met de mijnwerkers?

De sluiting van de mijn had niet alleen economische gevolgen. Ook de identiteit van de streek veranderde. Dat merkte Paul Boutsen, die zich jarenlang inzette voor de mijnwijken en later de erfgoedvereniging Het Vervolg oprichtte.

BEKIJK
Bekijk hier een reportage over de sluiting van de mijn:

Zijn vader werkte als bediende op de mijn. Als jongen ging Boutsen soms met hem mee. Later deed hij zelf 3 keer vakantiewerk ondergronds. 

Boutsen werd later buurtwerker. "Toen merkte ik dat de mijnsites en de wijken niet genoeg betrokken werden bij het reconversieverhaal. De mijnwerkers kregen een goed pensioen, maar veel jongeren vonden geen werk. Met de sluiting van de mijn was de motor uit de wagen. We moesten een nieuwe motor hebben."

"We wilden een nieuw verhaal creëren", zegt hij. "Met projecten zoals het Kolenspoorfestival wilden we ook een culturele toekomst voor de mijnstreek uitbouwen."

Volgens Boutsen groeide doorheen de jaren ook het besef dat de mijngebouwen meer waren dan oude industriële infrastructuur.

"Als je alles afbreekt, verlies je ook het verhaal van de mensen die hier gewerkt en geleefd hebben."

Niet alleen gebouwen vertellen het verhaal

Ook ECRU, de intergemeentelijke samenwerking rond erfgoed en cultuur, ziet de belangstelling voor het mijnverleden groeien. De organisatie ondersteunt cultuur- en erfgoedverenigingen en werkt educatieve pakketten uit rond het mijnerfgoed.

Volgens Leen Gos van ECRU is een reconversie pas echt geslaagd als niet alleen de gebouwen, maar ook de verhalen bewaard blijven.

"Het gaat om meer dan een nieuwe functie voor een gebouw. Ook de geschiedenis van de plek, de objecten en de mensen moet zichtbaar blijven."

Die geschiedenis zit ook in tradities, gebruiken, feesten en mondelinge getuigenissen. Net daar schuilt een uitdaging. Archieven en collecties zijn vandaag verspreid over heemkundige kringen, privéverzamelaars, gemeentebesturen en andere instanties.

"Er bestaat nog geen volledig overzicht van wat er allemaal bewaard wordt", zegt Gos. "Voor archieven en collecties van privépersonen is er bovendien nog geen structurele oplossing."

Ondanks de vele musicals, tentoonstellingen, films en boeken over de Limburgse mijnen dreigt een deel van die geschiedenis verloren te gaan.

"Niet alle jongeren kennen nog hun familiegeschiedenis of de economische geschiedenis van deze regio", zegt Gos. "Nochtans kunnen we uit die geschiedenis veel kracht halen voor de toekomst."

Leen Gos: verhalen mogen we niet vergeten

Van zwarte mijn naar nieuwe bestemming

De reconversie van de voormalige mijnsite in Zolder is daarmee nog niet afgerond. Waar de industrieterreinen nieuwe bedrijven en jobs aantrokken, kregen de historische mijngebouwen een tweede leven als cultuur- en erfgoedsite. Met de restauratie van de schachtbok wordt nu opnieuw geïnvesteerd in de toekomst van de site.

Meer dan dertig jaar na de sluiting is de mijn verdwenen, maar haar nalatenschap blijft zichtbaar. In het landschap, in het erfgoed en in de verhalen van de mensen die er woonden en werkten.

Zolder was de laatste site in onze reeks. Eerder bezochten we de sites van Zwartberg, Houthalen, Waterschei, Eisden, Winterslag en Beringen.

De mijncité van Zolder
LUISTER

Regionaal nieuws uit Limburg

Radio 2
Gepubliceerd:
3min

Meer weten over

Meest gelezen

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5

Lees ook

  • general.player.loading"
  • general.player.loading"
  • general.player.loading"
  • general.player.loading"
  • general.player.loading"