"Help Eleonora en Charles er weer bovenop": provincie Antwerpen start crowdfunding voor restauratie portretten

"Meer dan vijftig jaar nadat deze portretten uit hun lijsten werden gesneden en verdwenen, zijn Eleonora, Charles, Léon en Caroline opnieuw thuis in het kasteel", zegt gedeputeerde Mireille Colson (N-VA).

"Alleen al die terugkeer is bijzonder, zeker omdat niemand nog verwachtte dat we deze werken ooit zouden terugzien. Vandaag kunnen bezoekers ze opnieuw bewonderen in de tentoonstelling Talking Heads, maar tegelijk is duidelijk hoeveel ze de voorbije decennia hebben geleden."

De doeken doken op toen een man het huis van zijn overleden vader erfde en daar een schilderij vond. Hij nam contact op met een antiquair, die organiseerde een veiling en zo kwam het doek bij een privéverzamelaar terecht.

Toen het Kasteel d'Ursel dat te weten kwam, namen ze contact op met de verzamelaar. Die liet het kunstwerk restaureren en gaf het in bruikleen.

Toen de zoon later de zolder opruimde, kwam hij nog 3 portretten tegen. Ze waren opgerold en verkeerden in slechte staat. Hij nam rechtstreeks contact op met het kasteel, heeft ze geschonken en zo kwamen ook die portretten in Hingene terecht.

Het oudste teruggevonden portret is dat van Eléonora de Salm, 1e hertogin (1678–1737). Ze pronkt met kostbare sieraden, een brokaten jurk en een met hermelijn gevoerde mantel.

Het 2e portret toont haar zoon Charles, 2e hertog (1717–1775). Op 22-jarige leeftijd liet hij zich in harnas afbeelden, een klassiek symbool van adeldom en militaire eer.

Op het 3e portret zien we Léon (1805–1878), de 5e hertog, en zijn zus Caroline (1807–1868) toen ze nog kinderen waren. Kinderportretten met een hond waren in de empiretijd bijzonder geliefd en symboliseerden onschuld en trouw. 

Allemaal hebben ze zwaar geleden onder de tand des tijds. De verf bladdert af, het vernis is vergeeld en het doek is vervormd. Er zitten ook scheuren in. Langs de randen is te zien dat de doeken in 1972 uit hun lijsten werden gesneden, waarbij soms ook een deel verloren ging. Bovenaan werd vaak een houten lat bevestigd, alsof de portretten als een poster werden opgehangen.

De provincie wil nu werk maken van de restauratie. "Samen met de Koning Boudewijnstichting starten we een crowdfunding om de schilderijen en hun historische lijsten grondig te restaureren en dit uitzonderlijke stukje familie- en erfgoedgeschiedenis ook voor de volgende generaties te bewaren", vertelt Colson.

"We zijn als provincie sinds 2017 niet meer bevoegd voor cultuur. We hebben dus geen budgetten klaarstaan voor soms wel dure restauratie van kunstwerken. We willen ons er wel achterzetten."

De totale kost voor de restauratie van de 3 portretten en hun lijsten wordt geraamd op enkele tienduizenden euro’s. Er komt een openbare aanbesteding.

Intussen gaat de provincie op zoek naar de nodige middelen. De Koning Boudewijnstichting werkt mee aan dit initiatief, waardoor Belgische giften vanaf 40 euro per jaar aan de Stichting recht geven op een belastingvermindering van 30 procent op het effectief gestorte bedrag. 

Er is ook de mogelijkheid om als mecenas de restauratie van een volledig portret te ondersteunen. Ook dat mecenaat geeft recht op een belastingvermindering via de Koning Boudewijnstichting. 

"Misschien is het mooiste detail van dit hele verhaal wel dat de familie de lege lijsten al die jaren heeft bewaard, in de hoop dat de portretten ooit zouden terugkeren", besluit Colson.

"Met de steun van vele mensen kunnen we de schilderijen zorgvuldig laten restaureren en ze uiteindelijk opnieuw tonen zoals ze ooit bedoeld waren: in hun oorspronkelijke lijsten, in Kasteel d’Ursel."