Supermarkten en andere detailhandelszaken mogen vanaf vandaag 7 dagen op 7 openblijven en 's avonds een uur later sluiten: om 21 uur in plaats van 20 uur. De federale regering wil daarmee inspelen op de wensen van de consument, die meer flexibiliteit verwacht. Zelfstandige supermarktuitbaters reageren afwachtend: "Langer openblijven betekent extra kosten, maar de consument zal niet méér boterhammen eten", klinkt het.
Supermarkten mogen vanaf nu 7 dagen op 7 open, "maar kleine zelfstandigen staan hier niet om te springen"
Lisa Lefèvre
Gepubliceerd:
In het kort:
Detailhandelszaken mogen voortaan 7 dagen op 7 openblijven en tot 21 uur hun deuren openen.
Toch blijft de zondagsrust voor veel winkelpersoneel gelden, waardoor niet elke supermarkt op zondagnamiddag kan openen.
Vooral grote supermarktketens zouden van de ruimere openingsuren kunnen profiteren, terwijl zelfstandigen concurrentiedruk vrezen.
Volgens arbeidseconoom Stijn Baert is de consument de grote winnaar, "die wordt op zijn wenken bediend."
Wie vanaf vandaag boodschappen wil doen, zal in principe op meer momenten terecht kunnen in de supermarkt. De beslissing dateert al van april, maar treedt vanaf vandaag in werking.
De nieuwe regels geven winkels meer vrijheid om zelf te bepalen wanneer ze hun deuren openen.
De theorie: 7 op 7 open tot 21 uur
Tot vandaag waren detailhandelszaken, waaronder buurtwinkels en supermarkten, verplicht om elke week een rustdag van 24 onafgebroken uren in te lassen. De federale regering heeft die verplichting afgeschaft.
Ook het sluitingsuur wordt verruimd. Winkels mogen voortaan elke dag (en dus niet langer enkel op vrijdag) openblijven tot 21 uur in plaats van 20 uur.
De federale regering wil daarmee de winkeluren beter afstemmen op de veranderende wensen van de consument. "Door de toenemende online mogelijkheden hebben zij geleerd dat ze kunnen kopen wanneer het hen uitkomt", klinkt het.
En toch betekent deze beslissing niet dat elke supermarkt dagelijks van 's ochtends tot 's avonds open zal zijn.
De praktijk: verplichte zondagsrust
Terwijl deze nieuwe economische regels de verplichte sluitingsdag afschaffen, verandert de arbeidswetgeving namelijk niet.
En die arbeidswet verplicht handelaars tot het respecteren van de zondagsrust. "Werknemers in de detailhandel mogen daarom in principe niet op zondagnamiddag worden tewerkgesteld", zegt Luc Adries van Buurtsuper.be.
Hij is als gedelegeerd bestuurder van Buurtsuper.be de spreekbuis van de zelfstandige supermarkten.
"In de praktijk zal er daarom niet zo heel veel veranderen voor de meeste supermarkten. De grootste verandering zit in de maandagvoormiddag."
"Heel wat supermarkten die tot gisteren hun verplichte 24 uren rust van zondagmiddag tot maandagmiddag lieten lopen, kunnen voortaan al op maandagochtend opnieuw de deuren openen."
Onwettig open op zondag
In realiteit zijn er toch supermarkten op zondagnamiddag open, ook al moeten ze de regels van zondagsrust respecteren. Dat stelde ook vakbond ACV al vast, dat naar het voorbeeld van Delhaize wijst.
"De helft van de Delhaize-winkels negeert de zondagswet", stelt Kristel Van Damme, verantwoordelijke voor de retailsector bij ACV Puls. "Dat is geen grijze zone meer, dat is pure wetteloosheid."
Volgens de vakbond is er amper controle op de regels rond zondagswerk. "Als er al eens overtredingen worden vastgesteld, dan is de boete niet in verhouding tot de winst die wordt gemaakt."
Ellenlange lijst met uitzonderingen
Een heel ander verhaal zien we bij kleine buurtwinkels. Veel van die zaken mogen wél op zondagnamiddag open zijn. In de arbeidswetgeving bestaan namelijk heel wat uitzonderingen op de algemene zondagsrust.
Zo mogen lokale bakkerijen, slagerijen en voedingswinkels met minder dan 5 medewerkers wél personeel inschakelen na 12 uur op zondag.
Net als onder meer dagbladhandelaars, tabakwinkels en bloemisten trouwens. En ook winkels in erkende toeristische centra kunnen onder ruimere regels vallen, net als meubelzaken en tuincentra.
"Men heeft de regel eerst uitgehold om hem later af te schaffen", vatte professor Arbeidseconomie Stijn Baert (UGent) eerder al samen.
Voor die winkels verandert er vanaf vandaag vooral iets aan de verplichte sluitingsdag. De kleine buurtsupermarkt die ervoor koos om op zondag open te gaan, moest tot vandaag op een ander moment in de week 24 uur verplicht sluiten. Die verplichting valt nu weg.
Langer openblijven, extra kosten
Maar dat betekent niet dat elke uitbater die mogelijkheid ook zal benutten. "De winkeluitbaters staan daar niet om te springen", zegt Luc Ardies van Buurtsuper.be. Voor zelfstandigen is de vraag volgens hem vooral of die extra openingsuren voldoende klanten en omzet opleveren.
De consument kan niet meer boterhammen eten dan hij nu eet
Luc Ardies, Gedelegeerd bestuurder Buurtsuper.be
Ardies acht de kans klein. "De consument kan niet meer boterhammen eten dan hij nu eet. Langer openblijven brengt bovendien extra kosten met zich mee: denk maar aan personeel en energie. En op het eind van de rit moet de balans natuurlijk in het groen eindigen."
Ook tot later op de avond openblijven, tot 21 uur in plaats van tot 20 uur, biedt zelfstandige supermarkten volgens hem weinig voordelen.
"Na 19 uur zien we dat de verkoop begint af te kalven. Elke uitbater zal dus voor zichzelf moeten bekijken of die extra openingsuren voordeel opleveren. Het valt af te wachten hoeveel winkeliers gebruik zullen maken van de verruiming."
Grote supermarktketens bevoordeeld
Volgens econoom Stijn Baert hebben vooral de grote supermarktketens baat bij de ruimere openingsuren. "Grote bedrijven kunnen zich vrij gemakkelijk organiseren om flexibele krachten in te zetten en zo ook op latere uren en op zondag te draaien", zegt hij.
Voor kleine handelaars en zelfstandigen is het veel moeilijker om winst te boeken uit een zondagsopening. "Zij komen voor een keuze te staan", stelt Baert. "De concurrentie tijdens de extra uren aangaan of marktaandeel opgeven."
Het is bijzonder moeilijk om mensen te vinden die bereid zijn het hele weekend te werken
Luc Ardies, Gedelegeerd bestuurder Buurtsuper.be
Volgens Luc Ardies wordt het steeds uitdagender om flexibel personeel te vinden. "Het is vandaag bijzonder moeilijk om nog mensen te vinden die bereid zijn het hele weekend te werken." Daarbij speelt volgens hem ook de arbeidskrapte mee. "Dat heeft ook een impact op de beslissing van werkgevers om in het weekend de deuren te openen."
"Gelukkig zijn er inderdaad flexijobs", beaamt hij. "Zo kunnen vaste medewerkers enkele weekends vrij krijgen, terwijl flexijobbers de winkel bemannen."
Consument de grote winnaar
De allergrootste winnaar van de nieuwe regels is volgens econoom Stijn Baert de consument. "Die wordt op zijn wenken bediend."
Volgens Luc Ardies denkt de federale regering daarbij niet voldoende aan de noden van zelfstandige uitbaters.
"Er zullen altijd mensen zijn die op ongebruikelijke uren naar de winkel willen. Maar dat zijn misschien dezelfde mensen die bij hun eigen werkgever klagen over hun work-life balance. Er zijn ook andere belangen te behartigen dan puur het belang van de consument."
