Hoe een zonneslag in 1972 bijdroeg tot de vergeten verkeersramp van Nossegem

Het is woensdagochtend 19 juli, het verkeer is nog maar net op gang gekomen als Nossegem wordt opgeschrikt door het gegier van remmen en een enorme slag. Op het kruispunt van de Rijksweg Brussel-Leuven en de weg Mechelen-Tervuren, net voor Café Figaro, zijn 2 auto’s op elkaar ingereden.

Een kleine Opel Kadett met 4 arbeiders uit het Antwerpse, op weg naar een bouwwerf in het Waalse Gosselies. En een zware Chevrolet Impala met V8-motor, daarin 4 Joegoslavische arbeiders in dienst van een bedrijf uit Sint-Joost-ten-Node.  

De tol is zwaar. Uit de 2 bijna onherkenbare wrakken worden door de aangesnelde hulpdiensten 5 dodelijke slachtoffers gehaald. Nog 3 andere inzittenden van de wagens sterven de volgende uren in het ziekenhuis. 

Tientallen dorpsbewoners zijn naar de plek van het onheil gestormd. Allen twijfelen niet aan de oorzaak van het ongeval: al dagen werkten de verkeerslichten niet zoals het hoorde. Sommigen beweren zelfs gezien te hebben hoe alle lichten tegelijk groen gaven. 

Terwijl het nieuws van de 8 doden door het land gaat, breekt de discussie los over de verantwoordelijkheid. Ze gaat meteen tot op het hoogste politieke niveau. De goede werking van de verkeerslichten is de verantwoordelijkheid van een speciale dienst van het Ministerie van Openbare Werken. 

Bevoegd minister Jos De Saeger (CVP, voorloper CD&V, red.) pleit zijn diensten echter meteen vrij. Alles was meteen na de eerste melding van het defect in gang gezet om de lichten te herstellen. Het was de burgemeester van Nossegem die nalatig was geweest, het probleem te laat had gemeld en zelf niet de nodige maatregelen had genomen door het verkeer te laten regelen door politieagenten.

10 dagen na het ongeval trekt minister De Saeger in een communiqué zijn beschuldigingen in. De gemeente Nossegem alarmeerde wel degelijk ogenblikkelijk. Alles was misgelopen door de zonneslag van een technicus van de onderhoudsfirma. De man was onpasselijk geworden, was in het ziekenhuis beland en had daardoor de herstelling niet tijdig kunnen uitvoeren.

Maar, benadrukte de minister, uit onderzoek bleek dat de lichten die woensdagochtend op oranje-knipperlicht stonden, het gevaar aangaven en dat het defect "bezwaarlijk kan ingeroepen worden als oorzaak".

Hoe desastreus en delicaat het ook was, het ongeval van Nossegem is daarna snel in de vergeethoek beland. In tegenstelling tot dat andere noodlottige ongeval uit hetzelfde jaar. Op 7 juni werd een minibusje op een onbewaakte overweg gegrepen door een trein in Rotselaar. 8 Italiaanse gastarbeiders uit Genk stierven. Nog steeds komen de getroffen families samen op de plaats van het ongeval. Een gedenksteen is zelfs recent nog vernieuwd.

In 1972 noteerde België het dramatische cijfer van 3.101 doden in het verkeer, ruim 8 doden per dag, nog steeds een historisch record. Dagelijks publiceerde de krant Het Laatste Nieuws een rubriek met enkel dodelijke verkeersongevallen en de veelzeggende titel 'Dodend verkeer'.

Op een modale dag als 25 september bevatte de rubriek de volgende titels:

• 'Wuustwezel: 2 doden'

• 'Rijmenam: wielrijder verongelukt'

• 'Ertvelde: bestuurder gedood'

• 'Vosselaar: vrouw in auto gedood'

• 'Balen: 74-jarige fietser verongelukt'

• 'Sint-Pieters-Lille: bromfietser gedood' 

Ook in de buurlanden was de zomer van 1972 een zwarte bladzijde. 2 dagen na het ongeluk in Nossegem stierven in Nedersaksen 8 mensen in een verkeersongeluk. Nederland kende in augustus de nog steeds grootste verkeersramp uit zijn geschiedenis. Op de autosnelweg A16 bij Prinsenbeek vielen 13 doden en 26 zwaargewonden.

Ook Frankrijk vestigde in 1972 zijn jaarrecord met meer dan 18.000 doden. Toen in de maand juli in drie weekends samen 345 mensen op de Franse wegen stierven werd het verkeer zelfs een regeringszaak. 

In 2025 vielen nog 445 doden in het Belgische verkeer, ondanks een sterk toegenomen verkeersdrukte. Het waren dan ook andere tijden in 1972. De auto was nog steeds aan een sterke opmars bezig en in het handbereik gekomen van de doorsnee burger.

Daarbij kwam nog eens het stijgende aantal brommers, motoren en fietsen die tussen de auto’s door manoeuvreerden. Verkeer was een symbool van vooruitgang en welzijn. Lang werden dodelijke slachtoffers gezien als een prijs die daarvoor moest worden betaald.

Een praktisch rijexamen was nog onbekend, een theoretisch was nog maar net ingevoerd. De meeste chauffeurs die in 1972 op de baan reden, hadden hun rijbewijs nog gewoon op het gemeentehuis kunnen afhalen. Snelheidsbeperkingen bestonden, maar konden nauwelijks gecontroleerd worden.

Pas in 1975 werd de alcoholgrens teruggebracht tot 0,8 promille. In hetzelfde jaar werden veiligheidsgordels vooraan in de auto verplicht. Auto’s hadden evenmin airbags, hoofdsteunen en kreukelzones. Ze leken wel van blik en plooiden bij een ongeluk helemaal in elkaar.

Autoconstructeurs adverteerden met luxe en snelheid, niet met veiligheid, want dat zou de klant alleen maar verontrusten.

Het Nossegemse kruispunt omvatte indertijd niet meer dan een schamele paal met een verkeerslicht aan de 4 straathoeken. Nu hangen verkeerslichten aan mastarmen, zijn voorsorteerstroken gecreëerd en wijzen wegmarkeringen de richting aan.

Nossegem was lange tijd niet veel meer dan een kleine dorpskern rond de kruising van de Mechelse- en de Leuvensesteenweg. Uit de archieven blijkt dat al in de jaren twintig en dertig zware ongelukken gebeurden op het kruispunt, in een tijd dat er nochtans nauwelijks gemotoriseerd verkeer was.

Nieuwe verkeerslichtenregelingen en herinrichtingen hebben elkaar in de tijd opgevolgd. Ondanks alle inspanningen blijft de altijd drukke kruising tot vandaag een gevaarlijke reputatie hebben.