In goed 10 jaar tijd is de methaanuitstoot uit de Siberische permafrost zowat verdubbeld. Dat schrijft NOS, na een publicatie in het wetenschappelijke tijdschrift Science . Die stijging is een effect van de klimaatverandering, en versnelt dan weer die klimaatverandering. Tegelijk wordt het steeds moeilijker om de regio wetenschappelijk te onderzoeken.
Uitstoot van broeikasgas methaan stijgt enorm door Siberische permafrost, maar onderzoekers kunnen er nauwelijks bij
Heleen Vander Beken
Gepubliceerd:
Permafrost, letterlijk 'permanente vorst', is een continu bevroren grondlaag. Je vindt permafrost in Alaska bijvoorbeeld, maar ook in Siberië, een groot en koud gebied in het oosten van Rusland. Het gaat niet om een laag ijs, maar om de bodem zelf die bevroren is, en in die bodem zit veel plantmateriaal.
Dat zit 'vast', maar zodra de bodem ontdooit, komen er broeikasgassen vrij, waaronder methaan. Bacteriën 'eten' de plantenresten op die vrijkomen, en produceren daarbij methaan. Bovendien komt er ook soms 'oud' methaan vrij, dieper opgeslagen in de bodem. En die uitstoot kan lelijk tegenvallen, wordt nu bevestigd in een nieuwe studie.
Wat is methaan?
Methaan is een broeikasgas, zoals CO2, maar dan veel sterker (al is het effect wel van kortere duur). Het werkt dus als een dekentje rond de aarde, waardoor die meer warmte vasthoudt.
Methaan kan vrijkomen uit permafrost, maar het komt bijvoorbeeld ook van de winden en boeren van koeien, van lekken in gasinstallaties, uit moerassen, of van op slecht beheerde afvalplaatsen. Volgens schattingen zou methaan zowat 30 procent van de klimaatopwarming verklaren.
Tussen 2010 en 2023 is de hoeveelheid methaan die in Siberië 's zomers vrijkomt uit de permafrost ongeveer verdubbeld, zo schatten onderzoekers in het gerenommeerde vaktijdschrift . Oorzaak: de klimaatverandering. Daar zitten 2 mechanismen achter, elk aan de andere zijde van de Jenisej-rivier.
Het westen van de regio is natter en warmer dan vroeger. De bacteriën die het methaan produceren, houden van die vochtigheid. Omgekeerd is het oosten van de regio droger, en daar waren de afgelopen jaren verschillende hittegolven en branden. Ook dan komt er meer methaan vrij.
Dat methaan uit Siberië is goed voor slechts 5 procent van de wereldwijde uitstoot. De toename is echter wel opvallend: als je de stijging bekijkt van alle methaan dat gelekt is uit de permafrost, komt die bijna integraal uit Siberië. Het gaat dus om een gebied dat behoorlijk wat impact kan hebben op de klimaatverstoring.
Relaties met Rusland bevroren
Wetenschappers hadden al langer vermoedens dat de methaanuitstoot er snel steeg. Maar nu hebben ze de mechanismen in de regio in kaart gebracht. Die regio is moeilijk te onderzoeken, want de Siberische permafrost is uitgestrekt en afgelegen. De auteurs van de Science-studie wijzen op het gebrek aan meetstations en de complexe omgevingsomstandigheden.
In een artikel van NOS wijst aardwetenschapper Jorien Vonk van de Vrije Universiteit in Amsterdam op een tweede probleem. Eerst maakte corona veldwerk onmogelijk en na de invasie van Oekraïne door Rusland zijn de banden met Russische universiteiten verbroken. "Dat is enorm schadelijk voor het wetenschappelijk begrip van waar de aarde naartoe gaat", zo zegt Vonk.
"Je moet op de grond metingen doen, gewoon het veld in." Nu worden de schaarse metingen die er zijn aangevuld met waarnemingen door satellieten. In deze studie combineerden de onderzoekers metingen van de Japanse broeikasgassatelliet GOSAT met gegevens van een wereldwijd netwerk van meetstations op de grond, waaronder meettorens in Siberië.
Ze berekenden waar het gemeten methaan vandaan kwam en hoe groot de uitstoot aan de bron moet zijn geweest. En dat doet hen concluderen dat Siberië geen blinde vlek mag worden voor wetenschappelijk onderzoek.
