Gematigd blijven of progressiever worden? Hoe Democraten in VS blijven worstelen met koers die ze moeten varen

In verschillende Amerikaanse staten werden gisteren voorverkiezingen gehouden voor de tussentijdse verkiezingen van 3 november (de zogenoemde 'midterms'). Op die dag worden alle leden van het Huis van Afgevaardigden (her)verkozen en 35 van de 100 senatoren. Op dit moment hebben de Republikeinen - de partij van president Donald Trump - in beide kamers een meerderheid.

Tijdens de voorverkiezingen wordt bepaald wie voor welke partij kandidaat zal zijn in november. Bij de Democraten is dat vaak een confrontatie tussen een gematigde kandidaat - van het zogenoemde establishment - en een meer progressieve kandidaat. Een strijd die niet alleen lokaal, maar ook nationaal met aandacht gevolgd wordt.

In die zin werd vooral uitgekeken naar het resultaat van de voorverkiezingen in Michigan. Daar staat in november een senaatszetel op het spel die momenteel in Democratische handen is. De kandidaat voor de Republikeinen is al bekend: voormalig lid van het Huis van Afgevaardigden Mike Rogers. Bij de Democraten ging de strijd tussen de gematigde Haley Stevens en de meer progressieve kandidaat Abdul El-Sayed.

Er werd vooral naar deze voorverkiezing uitgekeken, omdat ze als een eerste grote test gezien werd voor de progressieve vleugel binnen de Democraten. Kunnen ze ook op grotere schaal verkiezingen winnen? Niet enkel in een district, zoals bij lokale verkiezingen of verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden, maar ook als een hele staat zich moet uitspreken (zoals bij senaatsverkiezingen het geval is)?

Bovendien is Michigan een strijdstaat, een staat die bij presidentsverkiezingen geregeld van kant wisselt en dus enorm belangrijk is voor het eindresultaat. Ook voor een eventuele meerderheid in de Senaat is de zetel in Michigan cruciaal voor de Democraten.

Het antwoord op de vraag is: ja, winst is mogelijk voor progressieve kandidaten, maar overtuigende winst is het vooralsnog niet. De progressieve kandidaat Abdul El-Sayed is ondertussen uitgeroepen tot winnaar en heeft de nominatie voor de Democraten binnengehaald. Het verschil in stemmen is echter bijzonder klein: rond de 1 procentpunt.

Grote conclusies kun je uit deze verkiezing dus nog niet trekken. Het zeer nipte verschil toont dat de Democraten blijven worstelen met de koers die ze de komende jaren moeten varen. "Het is een gevecht om de toekomst van de Democratische partij, nu met het oog op de midterms, maar vooral met het oog op de presidentsverkiezingen van 2028: welke vleugel wordt dominant binnen de partij?", legt Amerikakenner Björn Soenens uit in De Ochtend.

Tot nog toe is dat altijd de gematigde vleugel geweest, maar de progressieve vleugel won de voorbije jaren zeker aan belang. Denk maar aan de populariteit van politici als Bernie Sanders en Alexandria Ocasio-Cortez en de verkiezing van Zohran Mamdani tot burgemeester van New York.

Echt doorbreken doen de progressieven niet. "Je kunt niet zeggen dat het momentum van de progressieve vleugel is afgestopt, het wordt bevestigd nu El-Sayed inderdaad die verkiezing wint. Maar het is niet zo dat het zo afgetekend is dat de partij nu die kant opmoet. Die strijd tussen gematigd en progressief zal blijven voortduren", zegt Soenens.

De progressieve vleugel had allicht een beter resultaat verwacht. In de peilingen werd nog een verschil van meer dan 10 procentpunten voorspeld. Die voorspelling is dus niet uitgekomen.

Bij eerdere voorverkiezingen in zogenoemde 'veilige' districten (waar de Democraten bijna altijd winnen) konden kandidaten van de progressieve vleugel wel overtuigend voorverkiezingen winnen, maar op plaatsen waar Democraten en Republikeinen ongeveer even sterk staan of Republikeinen de bovenhand hebben, blijkt dat veel moeilijker te zijn.

De progressieve vleugel binnen de Democraten vindt dat de partij zich moet toespitsen op "brood en boteronderwerpen", legt Soenens uit. "De betaalbaarheid van woningen, hogere lonen, meer aandacht voor de arbeiders. El-Sayed zegt: we moeten af van die middelmatige oplossingen die niets hebben opgeleverd voor de gewone man."

"Je zou kunnen zeggen dat de Democraten nu in de periode zitten waar de Republikeinen in 2016 in zaten. Ze zitten te worstelen met het idee: kan zo iemand in november verkiesbaar zijn tegen een Republikein? Veel mensen vinden El-Sayed misschien te radicaal."

"Dat werd ook over Trump gezegd, maar hij won bijna alle voorverkiezingen en heeft gewonnen van Hillary Clinton. Als het momentum in het land daar is, de ontevredenheid en de woedegolf zo groot zijn, dan gebeuren er dingen die je in normale politieke voorspelbare omstandigheden niet ziet."

In november zal moeten blijken of El-Sayed de Republikeinse kandidaat Mike Rogers effectief zal kunnen verslaan bij de echte senaatsverkiezing. Als hij de Democratische senaatszetel kan behouden, dan zal dat een signaal zijn voor de Democraten dat progressieve kandidaten ook nationaal verkiesbaar zijn, legt Soenens uit.

Dan nog is het allerminst een uitgemaakte zaak dat de partij ook voor de presidentsverkiezingen van 2028 volop voor de meer progressieve koers zal kiezen. "De Democraten zijn een grote tent waar heel veel mensen hun onderkomen in vinden, dus het is heel moeilijk om daar 1 'middle of the road'-kandidaat te vinden."

De kans dat het opnieuw een gematigde kandidaat wordt in plaats van een meer progressieve is dan ook redelijk groot. Volgens Soenens leeft binnen de Democraten een te grote angst dat een linkse kandidaat nooit zal kunnen winnen van de Republikeinen. "Ze zijn zo bang voor het cliché dat het socialisme des duivels is." Ook bij de Senaatsverkiezingen in november verwacht Soenens dat de Republikeinen El-Sayed zullen afschilderen als een "gevaarlijke" kandidaat.

"De Democraten hebben nochtans de tijdsgeest mee om op te schuiven naar de linkerzijde", verwijst Soenens naar de alsmaar groeiende onvrede over de ongelijkheid in het land.