Nicotinepleisters tegen artritis? Niet helemaal uit de lucht gegrepen, maar vooral niet bewezen

Op Instagram gaan berichten rond waarin wordt beweerd dat nicotine helpt tegen chronische ontstekingen. De berichten werden zo'n 100.000 keer bekeken. Zo beweert een socialemediagebruiker dat nicotinepleisters haar artritis door de ziekte van Lyme hebben verbeterd. Volgens haar staat het onderzoek nog in de kinderschoenen, maar houden farmaceutische bedrijven het bewust stil.

De boodschap klinkt veelbelovend, maar klopt ze ook?

Bij nicotine denken de meesten meteen aan sigaretten of andere tabaksproducten. Maar nicotine is op zichzelf een stof die van nature voorkomt in de tabaksplant. Wetenschappers onderzoeken al jaren of die stof, los van roken, ook medische effecten kan hebben.

"Aan nicotine, het voornaamste alkaloïde uit de tabaksplant, worden inderdaad bepaalde gunstige effecten toegeschreven, zoals ontstekingsremmende eigenschappen", zegt prof. dr. reumatologie Peggy Jacques (UZ Gent). Daarom is nicotine in het verleden ook onderzocht als mogelijke behandeling voor ontstekingsziekten en pijn.

Dat nicotine wordt onderzocht bij pijn en ontstekingen is geen geheim of recent nieuws in tegenstelling tot wat de socialemediagebruiker beweert. Die onderzoeken lopen al tientallen jaren en zijn gewoon openbaar gepubliceerd.

Dat onderzoek leverde tot nu toe alleen weinig op. Zo zijn nicotinepleisters en nicotinesprays wel getest bij pijn na operaties, maar met matig succes. "De resultaten wisselen en het effect is doorgaans beperkt", zegt dr. Jacques. "Ook over de veiligheid op lange termijn bestaan nog vragen, waardoor nicotine niet geschikt is als behandeling voor chronische aandoeningen."

Bij reumatoïde artritis (RA) of een chronische ontstekingsziekte van de gewrichten ontbreekt momenteel elk bewijs dat nicotinepleisters werken. "Er is absoluut onvoldoende wetenschappelijk bewijs dat nicotinepleisters kunnen worden ingezet bij de behandeling van reumatoïde artritis", benadrukt dr. Jacques. "Sommige onderzoeken wijzen zelfs op een verergering van de klachten”. Als er al onderzoek is gedaan, vond dat meestal plaats bij proefdieren. En die resultaten kun je ook niet zomaar vertalen naar mensen.

Ook prof. dr. Filip De Keyser (Praktijk 10A) ziet geen rol voor nicotine in de behandeling van reumatoïde artritis (RA). Nicotinepleisters kunnen volgens hem wel helpen om te stoppen met roken. Dat is belangrijk, "omdat roken het risico op RA verhoogt en de ziekte ook ernstiger kan maken", zegt hij. Bovendien werken de gebruikelijke medicijnen tegen RA minder goed bij mensen die roken.

Naast het gebrek aan overtuigend bewijs zijn er ook nadelen verbonden aan nicotine. De stof stimuleert de aanmaak van dopamine, wat een belonend gevoel geeft en het verslavend maakt. Het lichaam went er snel aan, met een constante drang naar meer als gevolg.

Bovendien belast nicotine het hart door een hogere hartslag, bloeddruk en vernauwde vaten. Het kan ook de slaap verstoren, de eetlust beïnvloeden en het herstel van het lichaam vertragen.

Opvallend genoeg gaan roken en nicotine bij chronische inflammatoire darmziekte (of colitis ulcerosa) wel juist samen met een milder ziekteverloop en een lagere kans om de aandoening te ontwikkelen. "Vooral in de jaren negentig zijn er kleine studies geweest naar de effecten van nicotinepleisters bij de darmziekte colitis ulcerosa", licht prof. dr. Peggy Jacques toe.

Nicotine heeft hier dus wel een ontstekingsremmend effect. Tijdens opstoten werkten nicotinepleisters soms beter dan een placebo, maar niet beter dan de bestaande medicijnen. Bovendien veroorzaakten ze meer bijwerkingen. Daarom behoren nicotinepleisters niet tot de standaardbehandeling. Ook voor mensen met colitis ulcerosa wordt roken sterk afgeraden, omdat het risico op longkanker, darmkanker en hart- en vaatziekten aanzienlijk toeneemt.

Alles samen lijkt nicotine dus niet de verborgen behandeling voor artritis of chronische ontstekingen die sommige socialemediaberichten ervan maken.