De hevige bosbranden in Europa zijn niet alleen een ramp voor inwoners, maar ook voor de dieren in de omgeving. Er zijn geen cijfers over het aantal getroffen dieren, maar volgens experten kan bijna geen enkel dier overleven. Hoe komt dat?
Dieren zo goed als kansloos bij bosbranden in Europa: "Niets kan overleven bij deze intense branden"
Fien Macken
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De bosbranden in Europa doden massaal dieren, maar een officiële telling bestaat niet.
Bij de intense branden, zoals nabij Bordeaux, overleeft bijna geen enkel dier. Zelfs reptielen, insecten en muizen die zich in de grond verstoppen, komen volgens experts om door de extreme hitte.
De branden zijn intenser doordat er vaak extra bomen zijn aangeplant in de gebieden en stikstofdepositie zorgt ervoor dat er meer brandbare grassen groeien.
De branden bedreigen ook de biodiversiteit op lange termijn: "Bijna 10.000 al bedreigde soorten zullen wereldwijd vaker worden blootgesteld aan bosbranden."
De voorbije weken moesten op verschillende plekken in Europa tienduizenden mensen hun huizen verlaten door hevige bosbranden. In de Gironde in Frankrijk alleen gaat het om ruim 220.000 mensen die geëvacueerd werden. Daarnaast vielen er ook al verschillende dodelijke slachtoffers, zoals bij een crash van 2 blushelikopters in Griekenland.
Naast de menselijke tol zijn er ook heel wat dieren die gedood, gewond of gevlucht zijn door de branden. Onze redactie kreeg daar de afgelopen dagen verschillende vragen over.
"Het is frappant dat er tot op heden geen telling is van hoeveel niet-menselijke slachtoffers er zijn gevallen door branden op Europese bodem. Dit stille cijfer moet mogelijk heel veel dieren omvatten. Waarom houdt men geen telling bij of een schatting op zijn minst?", zo mailt iemand naar VRT NWS.
Geen cijfers
Een schatting van het aantal (wilde) dieren dat is getroffen door de branden, bestaat voorlopig niet. "Het is niet realistisch om dat te meten", zegt Tobias Ceulemans, professor aan de Universiteit Antwerpen. "Je zou daarvoor al op voorhand moeten weten hoeveel dieren er in de gebieden leven en dat alleen al is bijzonder moeilijk bij te houden."
Volgens Ceulemans is het vooral enorm tijdrovend om zo’n telling te doen, zelfs voor één bepaalde diersoort. "Laat staan dat je dat moet doen voor alle diersoorten en ook nog moet gaan kijken hoeveel dieren de branden hebben overleefd."
"Eigenlijk overleeft er niets"
Al is het beeld volgens Ceulemans wel erg duidelijk: eigenlijk overleeft er bijna niets bij de intense branden die we nu zien, bijvoorbeeld nabij Bordeaux. En daar heeft vooral de invloed van de mens iets mee te maken.
"De ecosystemen in veel natuurgebieden zijn ontwricht. Dat komt niet alleen door de klimaatverandering, maar ook omdat er vaak te veel bomen geplant zijn die brandbaar zijn. Daarnaast leidt stikstofdepositie er onder andere toe dat er meer brandbare grassen groeien", legt Ceulemans uit.
Bij dit soort branden zullen ook reptielen en insecten die onder de grond kruipen sterven
Tobias Ceulemans, professor biodiversiteit Universiteit Antwerpen
Er is met andere woorden dus meer brandstof en daardoor zijn de branden intenser dan je normaal zou verwachten bij een natuurbrand. "De meeste reptielen, insecten of muizen kruipen de grond in wanneer het brandt om te overleven. Bij dit soort hevige branden is ook dat geen veilige plek en zullen ze toch sterven."
Verhongeren of opgegeten worden
Bovendien is de kans groot dat de dieren die toch overleven, nadien zullen worden opgegeten. "In tegenstelling tot normale natuurbranden is bij deze branden alles weggebrand. Er blijft geen struikgewas of bomen meer over. Wanneer de dieren toch terug naar boven kruipen, zullen ze verhongeren en er is ook geen beschutting. Vogels zoals uilen en kraaien zullen de kleine dieren al snel oppikken."
Op andere plekken, zoals in sommige steeneikenbossen in Spanje, zijn de branden wel volledig in natuurlijk gebied volgens Ceulemans. "Die branden zijn normaal en niet zo schadelijk voor de natuur. De meeste dieren zullen zo’n brand wel overleven."
Zoogdieren hebben grootste kans op overleven
Hoe dan ook maken grotere zoogdieren de meeste kans om aan de vlammen te ontsnappen. Zij kunnen namelijk gaan lopen en komen daardoor zelden in de brand zelf terecht. Al moeten zij vervolgens wel in een nieuwe omgeving weten te overleven.
"Zoiets is heel ontwrichtend", zegt Ceulemans. "Dieren zijn bijzonder honkvast. Ze hebben hun vaste plek waar ze gaan slapen of drinken en weten waar ze moeten opletten voor vijanden. Je moet het je een beetje voorstellen zoals bij de mens: je hele routine en veiligheid is plots weg, waardoor je alles van nul terug moet opbouwen."
Vast in omheining
Bovendien zijn de dieren wanneer ze wegvluchten vaak in paniek, waardoor het kan zijn dat ze tegen een omheining lopen. Dat zien ze in Frankrijk bij het natuurhulpcentrum Zuid-Gironde.
"Het grootste risico voor de dieren zijn natuurlijk brandwonden", vertelt manager Patrick Meng. "Daarnaast zijn er ook andere risico’s, zoals botsingen met auto’s of hekken op privéterrein. Herten of wilde zwijnen zijn in complete paniek, waardoor ze alle kanten oprennen en het gevaar niet zien. Er zijn honderdduizenden dode dieren. Het is een ramp."
Omstaanders redden ree uit verbrand gebied in Frankrijk
En dan heb je nog de vogels: de meeste van hen kunnen gaan vliegen. Al zijn er ook vogels die op de grond broeden en instinctief hun nest bij gevaar, zoals een brand, niet verlaten.
Kans op uitsterven
De hevige branden zorgen er ook voor dat sommige diersoorten lokaal kunnen uitsterven. "In België is zo het Vals heideblauwtje door een natuurbrand in 1984 verdwenen", weet Ceulemans. "Dat is een vlinder die leefde op de Mechelse Heide. Het was zelfs de laatste plek van de Benelux waar de vlinder voorkwam."
"De toenemende intensiteit en frequentie van bosbranden ondermijnen het herstelvermogen van ecosystemen", zegt ook Hans Moyson van natuurorganisatie WWF. "Recent onderzoek wijst uit dat naar verwachting wereldwijd bijna 10.000 nu al bedreigde soorten aanzienlijk vaker zullen worden blootgesteld aan bos- en natuurbranden. Het risico op verlies aan biodiversiteit neemt daardoor toe, ook in Europa."
Dit artikel kwam tot stand op basis van een tip van een lezer. De redactie van VRT NWS ontvangt dagelijks tips van lezers met nieuws uit hun regio, opvallende trends online of persoonlijke getuigenissen. Heb jij een tip, verhaal of een vraag over het nieuws die volgens jou aandacht verdient? Laat het ons weten!
