Slechte leefomstandigheden in Marokko, geruchten rond een uitspraak van het Hooggerechtshof in Spanje en diplomatieke spanningen tussen Rabat en Madrid: het zijn wellicht de voornaamste ingrediënten van de cocktail die heeft geleid tot de bestorming van Ceuta door tienduizenden migranten.
Hoop op beter leven, wilde geruchten én diplomatieke spanning tussen Marokko en Spanje: waarom migranten net nú Ceuta hebben bestormd
Alexander Verstraete
Gepubliceerd:
Op zoek naar een beter leven
"We hebben geen goed leven in Marokko", "We hebben geen goeie gezondheidszorg" en "Trabajar" of "Werken": het zijn uitspraken van enkele van de tienduizenden migranten uit Marokko die schijnbaar vanuit het niks hebben geprobeerd de enclave Ceuta binnen te dringen. Volgens sommige bronnen waren ze met liefst 60.000.
"In Marokko hebben we een slecht leven, daarom zwemmen we hierheen"
Daarmee is meteen een reden waarom ze hun kans waagden glashelder: velen wensten een leven zonder kansen in te ruilen voor hoop op een beter bestaan. Of dat ook echt is gelukt, is zeer de vraag. Vele tienduizenden zijn even snel weer naar Marokko teruggekeerd.
Dat neemt niet weg dat de woede in Marokko over slechte publieke dienstverlening en alomtegenwoordige armoede diep zit bij veel mensen. Eind vorig jaar leidde dat nog tot massale protesten in het land, vooral bij jongeren van de zogenoemde Gen Z-generatie.
Een kwart van de burgers tussen 15 en 24 heeft geen opleiding en is niet aan het werk, blijkt uit officiële cijfers. Een uitspraak van het Hooggerechtshof in Spanje eerder deze maand en desinformatie daarover, zette velen dan ook aan het dromen.
Uitspraak Hooggerechtshof Spanje
Die uitspraak van het Hooggerechtshof ging over migranten die Ceuta bereiken. Wie dat al zwemmend doet en de enclave zo over zee binnenkomt, mag niet langer meteen worden teruggestuurd. Deportatie via de normale procedures, blijft wel onverminderd een optie.
De voorbije weken is het arrest een eigen leven gaan leiden, denkt ook premier Pedro Sanchez van Spanje. "Volgens hem is het verkeerd geïnterpreteerd en is zo een gerucht de ronde gaan doen", zegt onze buitenlandcollega Stijn Vercruysse in Het VRT NWS Journaal.
"We waren aan het werk toen we hoorden dat de grens open was", zegt een migrant in deze reportage
Tot nog toe had de regering-Sanchez het imago positief te staan tegenover migratie. Zo organiseerde ze recent nog een regularisatiecampagne waarbij mensen zonder papieren tijdelijk toch konden blijven. Nu reageert de premier evenwel fors.
Hij noemt de bestorming van Ceuta een "schending van de territoriale integriteit van Spanje" en overweegt de migratiewetgeving aan te scherpen. Met boeien wil hij ook de grens op zee tussen Marokko en Ceuta beter markeren.
Onenigheid over Ceuta en Melilla
Blijft het feit dat in 1 dag plots 60.000 mensen Ceuta zijn binnengedrongen. Dat is mogelijk geen toeval. "Het gerucht dat door het arrest van het Hooggerechtshof was ontstaan, is duidelijk aangezwengeld", zegt Vercruysse. "Sommige mensen zijn fysiek naar de grens met Ceuta gebracht, de grenspolitie van Marokko deed helemaal niks om de migranten te stoppen. Wellicht had de regering hier de hand in."
De animositeit tussen Rabat en Madrid begint al bij de status van Ceuta en Melilla, die andere enclave die eveneens aan Marokko grenst. "Spanje bestuurt die al sinds de 16e eeuw, helemaal aan het begin van de kolonisatie", zegt Vercruysse. "Het beschouwt de enclaves als eigen steden die niks met de kolonisatie te maken hebben."
"Marokko ziet dat anders en beschouwt de enclaves als koloniale gebieden die het terug wil. Het debat daarover woedt, al heeft Marokko ze nog nooit militair willen claimen. Het vindt de band met Spanje en de Europese Unie te belangrijk. Bovendien willen de inwoners van Ceuta en Melilla bij Spanje blijven."
Stijn Vercruysse: "Het lijkt erop dat de regering van Marokko hierin een hand heeft"
Onenigheid over de Westelijke Sahara
Dat neemt niet weg dat Marokko al eerder de controle op de grenzen heeft versoepeld om politieke druk op Spanje te zetten. Dat gebeurde een laatste keer in 2021 nadat Spanje de leider van de onafhankelijkheidsbeweging van de Westelijke Sahara had ontvangen. Marokko rekent die regio tot zijn eigen grondgebied en liet uit wraak duizenden migranten Ceuta bestormen.
"Ook nu is een gelijkaardig diplomatiek geschil aan de gang", zegt Vercruysse. "Na vele jaren van bevroren relaties, bracht Sanchez een tiental dagen geleden een bezoek aan Algerije. Marokko heeft ruzie met zijn buurland en dat zou mogelijk tot de situatie in Ceuta hebben geleid."
Zo steunt Algerije sinds jaar en dag de onafhankelijkheidsbeweging van de Westelijke Sahara, waardoor het bezoek van de premier van Spanje slecht is gevallen in Rabat. Daarnaast heeft het parlement in Madrid recent een wet aangenomen die afstammelingen van de Sahrawi staatsburgerschap geeft. Dat zijn de oorspronkelijke, nomadische inwoners van de Westelijke Sahara.
Dit geschil is koren op de molen van de tegenstanders van Sanchez. "Waarnemers in Spanje wijzen op de reactie van Donald Trump in de VS en Benjamin Netanyahu in Israël", zegt Vercruysse.
De president en de premier hebben nog een eitje met hem te pellen, onder meer omdat Spanje zijn legerbases niet wou openstellen bij het begin van de oorlog tegen Iran. "Zij zijn bondgenoten van de koning van Marokko en schilderen de situatie in Ceuta in eigen land meteen als schrikbeeld af."
