"Je hoeft geen held te zijn, maar je kan altijd iets doen": hoe je kan tussenkomen bij agressie zonder jezelf in gevaar te brengen

Driss Atounane (54) uit Evere overleed afgelopen zondag nadat hij tussenbeide was gekomen bij een incident op tram 55 in Brussel.

Volgens de MIVB werd een vrouw lastiggevallen door een man, waarop Atounane probeerde tussenbeide te komen en hij zelf rake klappen kreeg. Hij werd naar het ziekenhuis gebracht, maar overleed aan zijn verwondingen.

"Het eerste wat ik mensen wil meegeven, is dat het heel normaal is dat je je op zo'n moment (wanneer je agressie waarneemt, red.) ongemakkelijk voelt", zegt Leonard in onze podcast ‘Het Kwartier’. "Veel mensen hebben de neiging om weg te kijken of te doen alsof ze het niet gezien hebben."

"Probeer in zo'n geval eerst rustig adem te halen en even na te denken: is het veilig om in te grijpen of niet?" Dat hoeft niet te betekenen dat je je fysiek in de situatie mengt. "Gaat het om een echte vechtpartij, zijn mensen dronken of onder invloed, dan kan ik me goed voorstellen dat je zegt: ‘Dit is niet veilig, hier ga ik niet tussenkomen’. Maar ook dan kan je nog altijd iets doen."

Zo kan je bijvoorbeeld de hulpdiensten bellen, andere mensen in de buurt aanspreken zodat meer sociale controle ontstaat of proberen contact te maken met het slachtoffer. "Je kan proberen om die persoon mee te krijgen en zo uit de situatie te halen. Dat zijn vaak veilige dingen die je kan doen, ook al stop je de agressie niet meteen."

Beslis je om de agressieve persoon aan te spreken, dan doe je dat volgens Leonard best op een rustige manier.

"Een aantal non-verbale zaken zijn daarbij heel belangrijk. Zorg ervoor dat die persoon jou kan zien voordat je begint te spreken. Benader iemand niet vanuit de rug, want dat kan als onveilig worden ervaren."

Ook de houding waarmee je iemand aanspreekt, speelt een rol. "Ga niet recht tegenover iemand staan, maar eerder een beetje schuin. Maak jezelf eventueel wat kleiner. Je wil niet uitstralen: ‘Ik ben hier de baas en jij moet naar mij luisteren’. Dan gooi je olie op het vuur."

Een eenvoudige vraag kan volgens haar soms al helpen. "Je kan bijvoorbeeld zeggen: 'Kan ik helpen?' of 'Oei, wat doet u nu?' Dat zijn veilige dingen om uit te spreken. Soms zorgt dat ervoor dat iemand even uit de agressie gehaald wordt en naar jou kijkt. Daarna kan je bijvoorbeeld zeggen: 'Ik zou graag willen dat u daarmee stopt. Die mevrouw vindt dit niet leuk.'"

De dood van Driss Atounane toont volgens Leonard aan dat tussenbeide komen altijd risico's kan inhouden.

"Dat vind ik het moeilijkste aan deze hele zaak. We weten niet exact wat daar gebeurd is, maar ik ga ervan uit dat die man op een goede manier heeft gereageerd en dat hij jammer genoeg te maken kreeg met iemand die meteen geweld heeft gebruikt."

Ze waarschuwt mensen dan ook om zichzelf nooit in gevaar te brengen. "Je hoeft geen held te zijn. Je kan nooit helemaal inschatten hoe iemand gaat reageren. Vandaar mijn eerste advies: diep ademhalen en inschatten wat je best wel of niet doet."

Wel hoopt Leonard dat mensen elkaar opnieuw wat vaker durven helpen in de publieke ruimte. "Ik zou het fijn vinden als we in het publieke domein opnieuw wat meer samen verantwoordelijkheid nemen om het veilig te maken. Dat hoeft dus niet altijd iets groots te zijn. Soms kan een kleine reactie al een verschil maken."

En wie niet alleen durft in te grijpen, kan volgens haar steun zoeken bij anderen. "Vraag iemand om mee te gaan. Samen iets zeggen voelt vaak veiliger dan alleen. Zo kunnen we misschien opnieuw wat meer moed vinden om iets te doen."