Zeg niet 'Artwa' maar 'Artoos': spreken we naam van Leuvense pils al eeuw lang verkeerd uit? 

Hoewel de datum op het etiket een veel hogere leeftijd doet vermoeden, werd de allereerste Stella Artois pas in 1926 gebrouwen in De Hoorn. Die stadsbrouwerij aan de Leuvense Vaartkom werd voor het eerst vermeld in 1366. Dat is ook het jaartal dat steevast op het flesje van de pils staat. De naam van de wereldberoemde drank werd dan weer geschonken door de Herentse brouwer Sebastiaan Artois, die De Hoorn in 1717 overnam. 

Hoe zijn achternaam in die tijd precies werd uitgesproken, is evenwel geen uitgemaakte zaak, merkt KU Leuven-hoogleraar historische taalkunde Freek Van De Velde op. Over de oorsprong van de achternaam is hij wel zeker. "Die verwijst naar Artesië: een graafschap in Noord-Frankrijk", zegt Van De Velde. "Daar spreekt men die plaatsnaam vandaag uit als 'Artwa', terwijl dat in de middeleeuwen nog 'Artoojs' was." 

Ook in Vlaanderen golden in die tijd heel andere spelregels, zegt Van De Velde. "In het Middelnederlands werd die i gebruikt om de voorafgaande klinker te verlengen", vertelt hij. "Een woord als paard werd soms dus als 'pairt' geschreven. Het is dus plausibel dat de achternaam van die man als 'Artoos' werd uitgesproken." 

En ook aan het begin van de 18e eeuw is die schrijfwijze nog gangbaar in Vlaanderen, aldus Van De Velde. Pas heel wat later sijpelt de gestandaardiseerde spelling de streek binnen vanuit de Noordelijke Republiek der Nederlanden. "Daardoor kan een achternaam als Claessens in Vlaanderen met ae geschreven worden. In Nederland is enkel de spelling met dubbele a gangbaar." 

Of de 18e-eeuwse meesterbrouwer zich daadwerkelijk als 'Artoos', of zelfs 'Artoojs', liet aanspreken, blijft voorlopig evenwel onduidelijk. Voor echt uitsluitsel dringt zich dan ook het nodige onderzoek op, merkt de hoogleraar op. "Mocht Sebastiaan Artois vandaag nog nazaten hebben, kunnen zij als arbitrage dienen", klinkt het. "Ook een duik in het historische bestand kan duidelijkheid scheppen. Als daar een 18e-eeuwse akte melding zou maken van 'Artwa', dan wel 'Artoos', kan je een sterke zaak beginnen te maken." 

Dat cafégangers voortaan dan ook beter een 'Stella Artoos' bestellen aan de toog, gaat voor de taalkundige dan weer te ver. Niettemin schat Van De Velde de kans dat de variant een blijver wordt reëel in. "Sowieso is een merknaam makkelijker aan te sturen dan pakweg een grammaticale constructie. Met een doorgedreven campagne is zoiets dus - zeker vanuit een gevoel van nationale trots - niet onmogelijk." 

Zelf houdt Van De Velde het gewoon bij 'een Stella' op café. "En de uitspraak van dat 1e deel wordt voor de goede orde niet betwist", lacht hij. "Tenzij de Braziliaanse AB InBev-CEO er plots 'Stelja' van zou maken, natuurlijk. Maar dan zou hij wellicht 'Stelha' schrijven." 

AB InBev laat weten niet van plan te zijn om de gekende uitspraak, noch de schrijfwijze, aan te passen.