Politieke stilte over hitte en bosbranden: "Klimaat niet belangrijkste thema voor centrumrechtse partijen"

"Ik ben woedend." Met die woorden trok klimaatwetenschapper Jean-Pascal van Ypersele aan de alarmbel. Volgens hem schiet het klimaatbeleid al jaren tekort, met zware gevolgen. "Waar is de aandacht voor de meer dan 2.000 hittedoden in ons land? Er was geen minuut stilte, geen officiële mededeling van de eerste minister, en ook niet van de Vlaamse, Waalse en Brusselse ministers. Schokkend vind ik dat."

Ook Groen probeert het thema hoog op de politieke agenda te krijgen. Partijvoorzitter Aimen Horch vraagt premier Bart De Wever om op Europees niveau een spoedtop over de hitte- en klimaatcrisis bijeen te roepen. "Overal in Europa zien we hittecrisissen, bosbranden en droogte. Dit is de dodelijkste crisis sinds COVID en toch blijft een antwoord op het hoogste niveau uit."

Dat de politieke reacties voorlopig beperkt blijven, stelt ook politicoloog Dave Sinardet (VUB) vast in onze podcast 'Het Kwartier'. "Het valt op dat er politiek niet veel te horen valt rond de algemene problematiek van de hittegolven en de oversterfte die daar het gevolg van was. Ook rond de bosbranden hoor je minder grote politieke uitspraken dan bij andere rampen."

Volgens Sinardet komt dat deels omdat de gevolgen van klimaatverandering lange tijd minder tastbaar leken dan andere crisissen. "De oversterfte door corona voelde heel concreet aan. Iedereen kon het virus krijgen en ziek worden, terwijl de cijfers over hittedoden pas enkele weken later verschijnen."

De belangrijkste verklaring is volgens hem politiek. "Politiek is altijd een strijd tussen prioriteiten. En de aandacht voor het klimaatthema is de voorbije jaren duidelijk afgenomen. Niet alleen in België, maar in heel Europa."

Waar de Europese Green Deal enkele jaren geleden nog centraal stond, kregen intussen industrie, economische autonomie en geopolitieke veiligheid voorrang. Dat heeft volgens Sinardet te maken met de oorlog in Oekraïne, het beleid van Trump en andere internationale ontwikkelingen. Ook lobbywerk van de fossiele sector speelde daarin een rol.

"Die nieuwe prioriteiten stonden volgens velen haaks op een doorgedreven klimaatplan. Pleiten voor een ambitieus klimaatbeleid was daardoor niet langer bon ton. Het werd soms zelfs gezien als een gevaarlijke ontkenning van nieuwe dreigingen. We zijn nu vooral gefocust op het redden van de Europese industrie."

Die verschuiving is volgens Sinardet ook het gevolg van de keuzes van de kiezer. "In 2019 stemden meer mensen in Europa voor groene en andere progressieve partijen. In 2024 zag je een duidelijke verschuiving naar rechtsere partijen die heel anders denken over klimaatbeleid. Daardoor begonnen ook de media er minder aandacht aan te geven. In die zin is die verminderde aandacht voor klimaatbeleid ook een gevolg van het democratisch proces."

Dat Groen zich nu nadrukkelijk op het thema profileert, vindt hij logisch. "Als Groen niet zou reageren, zou dat pas bizar zijn. Klimaat is het centrale thema van de partij. Geen enkele partij wordt zo sterk met een thema geassocieerd als Groen met klimaat. Dit is voor Groen dé kans om dat thema opnieuw te politiseren en duidelijk te maken dat zij degene zijn die zich daar het meest om bekommeren."

Horch verwijt de federale regering dat ze investeringen in klimaat afbouwt. Sinardet nuanceert die kritiek gedeeltelijk. "Deze regering heeft inderdaad minder ambitieuze klimaatdoelstellingen dan de vorige, maar dat is ergens ook logisch. In de vorige regering zaten de groene partijen, vandaag niet."

Vraag is volgens Sinardet of de huidige aandacht voor de klimaatcrisis zal blijven duren. "Een mediacyclus is kort. Als het straks opnieuw herfst en winter wordt, zijn we dit misschien weer vergeten. De dominante politieke stroming in België en Europa is vandaag dus centrumrechts tot rechts. En voor die partijen is klimaat nu eenmaal niet het belangrijkste thema."