Kinrooi redt bedreigd kippenras Vale van Haspengouw met hulp van particulieren: "Je krijgt van ons gratis kuikens"

Sinds 2025 meldden zich een 15-tal gezinnen aan bij de Heemkundige kring van Molenbeersel in Kinrooi voor gratis kuikens. De kuikens zijn van het zeldzame ras Vale van Haspengouw. "Deze dieren zijn een deel van ons erfgoed", vertelt Jan Martens van Steunpunt Levend Erfgoed Vlaanderen.

Ooit waren lokale kippenrassen, zoals de Vale van Haspengouw, de standaard in Vlaanderen. "De legers die in Vlaanderen rondgetrokken hebben, aten alles wat bewoog en eetbaar was op", gaat Martens verder. "De Duitse bezetter claimde al het vee op de boerderijen." 

"Theoretisch gezien is het ras bijna uitgestorven", vertelt Gerrit Haesendonkx van de heemkring in Molenbeersel. Er zijn tegenwoordig slechts een 10-tal fokkers actief met de Vale van Haspengouw.  "Het aantal fokkers daalt en dat is alarmerend", bevestigt Martens.

Ter vergelijking: van het meest populaire lokale ras in Vlaanderen, het Brakelhoen, waren er in 2025 nog 60 fokkers. Ook dat aantal is op 4 jaar tijd met een kwart gedaald. Het toont aan dat de biodiversiteit onder lokale kippenrassen onder druk staat. 

Dat lokale kippenrassen, zoals de Vale van Haspengouw, zo goed als verdwenen zijn, heeft dus te maken met de bezetting tijdens de wereldoorlogen. Zowel de bezetter als de hongerige eigen bevolking consumeerden de rasdieren, waardoor de populaties gedecimeerd werden. Martens trekt een treffende vergelijking met ander erfgoed: "Een schilderij kun je niet opeten, maar dieren wel."

"De variatie aan kippen was oorspronkelijk heel groot", gaat Martens verder. "Die is in de commerciële landbouw tegenwoordig volledig verdwenen. De naoorlogse modernisering zorgde er immers voor dat de focus verschoof naar hybride 'fabriekskippen'. Die zijn geoptimaliseerd voor maximale productie. 

"Daarom moesten lokale rassen wijken voor de import van exotische of Aziatische rassen. Die worden door liefhebbers vaak als 'specialer' beschouwd", zegt Martens nog. Om dat tij te keren, startte Gerrit Haesendonkx in Molenbeersel een concreet buurtproject op. Hij heeft inmiddels een 15-tal gezinnen gevonden die de Vale van Haspengouw in hun tuin willen houden.

Het principe is simpel: de deelnemers krijgen gratis een toom kippen, inclusief een haan. "Mensen vinden het fijn, want de kippen zijn van hen. De productie - de eieren - dus ook", aldus Haesendonkx. "Het enige wat ik vraag is om in het voorjaar de kippeneieren 12 dagen bij te houden. Dan stoppen wij die allemaal in een broedmachine."

Op deze manier worden er nieuwe generaties raszuivere kuikens geboren die vervolgens weer verder over het dorp en de regio verspreid kunnen worden. Het project moet er immers voor zorgen dat de kippen zichzelf voortplanten. 

Kanttekening is wel dat ook het houden van een haan verplicht is. "Een haantje is sowieso al minder gewild in de tuin dan een hennetje," verklaart Martens. Gemiddeld is 50 procent van de kuikens een haantje. "Veel mensen haken daarop af", beaamt Haesendonkx. In de praktijk heeft men slechts 1 haan per 5 hennen nodig. 

"Dus als wij een 50-tal huishoudens of kwekers zouden kunnen warmmaken om dat ras te houden, dan zijn we voorlopig met de voeten van het ijs", zegt Martens van het Steunpunt Levend Erfgoed. Om met dat fokken te helpen, biedt het steunpunt informatie en advies aan.

In Molenbeersel is men alvast goed op weg. "Ik hoop dat Kinrooi naast het aspergedorp, ook het dorp van de Vale van Haspengouw wordt", besluit Haesendonkx. Wie in Kinrooi woont en een aantal 'valen' wil houden, neemt best contact op met de heemkring .