In Spanje is de noodtoestand uitgeroepen wegens de ernst van de bosbranden. In Frankrijk is er in de maand juli nog nooit zo veel hectare grondgebied in de as gelegd als dit jaar. Natuurbranden teisteren heel het zuiden van Europa: is dit nu een uitzonderlijke situatie? En hoe kunnen we ons daar beter op voorbereiden?
Bosbranden teisteren zuiden van Europa: hoe uitzonderlijk is de situatie?
Paulien Lambert
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Spanje heeft voor de tweede keer in zijn geschiedenis de nationale noodtoestand uitgeroepen, nu wegens zware bosbranden. De regio Madrid vroeg federale hulp in na eerdere rampen waarbij regio's het zelf probeerden op te lossen, met dodelijke gevolgen.
Droogte, hitte, sterke winden en grote aaneengesloten natuurgebieden maken de situatie in Zuid-Europa bijzonder ernstig. Een natte winter zorgde ook voor veel extra begroeiing die nu als brandstof dient.
Experts waarschuwen dat dit geen uitzonderlijke situatie meer is. "We moeten aanvaarden dat dit een deel van onze realiteit is, waar we ons jaar na jaar op zullen moeten voorbereiden", zegt Koen Goffings, expert natuurbrandbeheersing aan de PXL-Hogeschool.
Het is nog maar de tweede keer in de geschiedenis van Spanje dat een nationale wordt uitgeroepen. De vorige keer gebeurde dat bij een nationale stroomstoring, in april vorig jaar.
Dat wil zeggen dat de coördinatie van de ramp op nationaal niveau gebeurt. Normaal gezien doen de regio’s dat voor zichzelf.
"De regio Madrid is bang dat ze het zelf niet onder controle zullen krijgen", duidt correspondent Sven Tuytens, die in Madrid is. "Er is natuurlijk nog maar net die brand geweest in Almeria, in het zuiden van Spanje, waar 13 doden bij zijn gevallen. En 2 jaar geleden vielen er 238 doden bij de overstromingen in Valencia."
In die 2 gevallen probeerden de regio’s het zelf te beredderen, maar dat liep slecht af. "Daarom wil de regio Madrid nu op veilig spelen en roept ze de hulp van de federale overheid in."
Grotere branden dan gemiddeld
In Spanje en ook in Frankrijk is er dit jaar al veel meer hectare verbrand dan gemiddeld in deze periode. Dat heeft uiteraard te maken met de langdurige droogte en hitte. Maar ook de vegetatie speelt een belangrijke rol. "In Spanje zijn er veel naaldbossen", weet Bert Ceyssens, expert natuurbranden en kapitein bij de brandweerzone Zuid-West Limburg.
"Naaldbomen hebben meer harsen, die makkelijk asdeeltjes verplaatsen met de wind en zo meer brandhaarden doen ontstaan", vertelt hij. "Ook de sterke winden zijn specifiek voor Spanje. En in Spanje en in Frankrijk heb je grote aaneengesloten stukken natuurgebied, daardoor vindt het vuur telkens opnieuw brandstof om zich verder te verspreiden."
Ook Koen Goffings, expert natuurbrandbeheersing bij het Centre for Civic Safety and Resilience van de PXL-Hogeschool, wijst op het belang van vegetatie.
"De winter was dit jaar heel nat op het Europese continent. Daardoor is er heel veel begroeiing. Wanneer de lente is gekomen en het warmer en droger is geworden, is die vegetatie blijven staan, en dus is er veel meer brandbare stof."
Belang van preventie
Die staat vaak ook in dunbevolkt gebied: omdat meer mensen wegtrekken uit het platteland richting steden is er meer overwoekering. En daar wijst Goffings op het belang van preventie.
"Dat er zo’n grote hoeveelheden hectare in vlammen opgaan, heeft altijd te maken met de situatie op het moment in combinatie met welk preventiebeheer er is gebeurd", zegt hij.
"Als een ramp zoals deze in Spanje zich voordoet, wordt er altijd meer gekeken naar reactie dan naar preventie. Tot er zich een crisis voordoet, is er vaak weinig aandacht voor crisisbeheer."
Goffings wijst erop dat begroeiing op voorhand moet worden aangepakt, zodat er minder brandbare stof is voor het vuur. En dat burgers daar ook zelf een handje kunnen toesteken rond hun eigen huis. "We moeten aanvaarden dat dit geen uitzonderlijke situatie is, maar een deel van onze realiteit, waarop we ons jaar na jaar zullen moeten voorbereiden."
Verantwoordelijkheid van iedereen
Met andere woorden, het lijkt alsof dit soort rampen ons overkomt, maar eigenlijk kunnen we die ook zelf mee vermijden.
"Het begint met niet je peuk weggooien aan de kant van de weg. Of als je ergens een stuk glas ziet liggen in een natuurgebied, kun je dat meenemen. In Frankrijk zijn er ook applicaties waarmee je zelf een bosbrand kan melden, als je ergens rook ziet in de natuur. Zo’n app zou Europees moeten zijn."
De situatie in België is niet dezelfde als die in Spanje of in Frankrijk, maar dat wil niet zeggen dat er daarom minder risico’s zijn.
Hier hebben we niet zo’n uitgestrekte natuurgebieden waar het vuur zich zou kunnen verspreiden, maar in ons land zou een bosbrand net veel sneller bebouwing bereiken. "Dat maakt dat er potentieel heel grote sociaaleconomische gevolgen zouden volgen na een brand, en mogelijk ook veel meer slachtoffers zouden kunnen vallen."
