De aanhoudende droogte zet verschillende beschermde vissoorten in de Grote Nete onder druk. Er staat minder water in de rivier, de waterkwaliteit gaat achteruit en inheemse vissen krijgen steeds meer concurrentie van exoten die beter bestand zijn tegen het veranderende klimaat. "Het is nog te vroeg om de volledige impact in te schatten, maar als dit zo doorgaat, zal het visbestand blijvend veranderen", zegt Gerlinde Van Thuyne van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO).
Droogte bedreigt beschermde vissen in de Grote Nete: "Visbestand dreigt blijvend te veranderen"
Rosalie Valgaeren
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De aanhoudende droogte zet beschermde vissoorten in de Grote Nete onder druk: het waterpeil daalt, de waterkwaliteit verslechtert en inheemse vissen krijgen steeds meer concurrentie van invasieve exoten die beter bestand zijn tegen hogere temperaturen.
Vooral de kwabaal is kwetsbaar: die vis heeft koude temperaturen nodig om zich voort te planten en werd pas recent opnieuw geïntroduceerd na zijn uitsterven in Vlaanderen in 1965. Ook de rivierdonderpad wordt verdrongen door Ponto-Kaspische grondels.
Onderzoekster Gerlinde Van Thuyne van het INBO waarschuwt: "Als we steeds vaker extreem warme en droge zomers krijgen, zal het visbestand blijvend veranderen." Ze pleit voor natuurlijke waterlopen, meandering en het aanpakken van overstorten van afvalwater.
De Grote Nete is een thuisplek voor verschillende vissoorten die door Europa beschermd worden, zoals de beekprik, de kleine modderkruiper, de bittervoorn, de kwabaal en de rivierdonderpad. In totaal telde het INBO er bij recente bemonstering 24 vissoorten. Maar door de droogte staat het onderwaterleven onder druk.
"Eigenlijk is de Grote Nete altijd een van onze betere rivieren geweest. In de jaren '70 en '80 waren er zelfs beken en rivieren die volledig dood waren, maar de Nete is er altijd van gevrijwaard gebleven", zegt onderzoekster Van Thuyne. Toch is er nog werk aan de winkel. "Als je de waterkwaliteit daar op Europees vlak gaat bekijken, scoren we toch maar matig."
Minder water en hogere temperaturen
Momenteel hebben de vissen het er zwaar te verduren. Door de hoge watertemperaturen staan de vissen onder stress. Warmer water houdt minder zuurstof vast en bevat vaker bacteriën. Bovendien krimpt de leefruimte in de rivier door het lagere waterpeil. "Hun huis wordt kleiner, en dan staat de verwarming ook nog aan", zegt de onderzoekster. "Het is heel simpel: als een rivier bovenstrooms volledig droogvalt, gaan de vissen dood."
De kwabaal heeft koude temperaturen nodig om zich voort te planten
Gerlinde Van Thuyne, onderzoekster INBO
Volgens Van Thuyne is de kwabaal een soort die bijzonder kwetsbaar is. De grote zoetwatervis stierf in 1965 volledig uit in onze rivieren, maar werd door het INBO succesvol herintroduceerd in de Grote Nete. "We zullen goed in de gaten moeten houden hoe die soort zal evolueren. Die vis heeft koude temperaturen nodig om zich voort te planten. Als die er niet meer zijn, kan de kwabaal niet langer overleven in Vlaanderen."
Exoten nemen hun plek in
Daarnaast zijn invasieve exoten, zoals de Ponto-Kaspische grondels, een groeiend probleem. Die duiken sinds 2010 in Vlaanderen op en verdringen de beschermde inheemse rivierdonderpad. "Ze bezetten dezelfde leefplekken, maar kunnen hogere temperaturen en lagere zuurstofconcentraties aan. Ze passen zich dus beter aan het veranderende klimaat aan."
"De laatste jaren hebben we in de Grote Nete zelfs geen rivierdonderpadden meer gevangen", zegt Van Thuyne. "We weten dat ze er nog wel aanwezig zijn, maar ze zijn sterk teruggedrongen."
Zoeken naar natuurlijke oplossingen
"Voor ons is het nog bang afwachten wat de impact van de hitte zal zijn. Voorlopig is het koffiedik kijken, maar als we steeds vaker extreem warme en droge zomers krijgen, zal het visbestand blijvend veranderen."
Buffering door beverdammen is belangrijk voor vissoorten die bovenstrooms zitten
Gerlinde Van Thuyne, onderzoekster INBO
Toch zijn er oplossingen. "We moeten blijven inzetten op meandering en rivieren dus niet rechttrekken. De buffering door beverdammen is ook belangrijk voor soorten die bovenstrooms zitten, zoals beekprik en rivierdonderpad. Dat is een beetje contradictorisch, want er gaan heel wat stemmen op dat die beveractiviteit het water ophoudt en het niet meer kan stromen naar beneden. Maar bovenstrooms is het wel de redding van die soorten. Het is een complex verhaal."
Daarom is het volgens Van Thuyne belangrijk om te blijven inzetten op gezonde en natuurlijke waterlopen. "We moeten de pijnpunten in kaart brengen en oplossen. Het overstorten van afvalwater is bijvoorbeeld een probleem: bij hevige regenval kunnen zuiveringsinstallaties het aanbod niet aan, waardoor vervuild water rechtstreeks in rivieren en beken terechtkomt."
Regionaal nieuws uit Antwerpen
Gepubliceerd:
