Al tientallen klachten over uitspraak Sophie Straat op Gentse Feesten, diversiteitsexpert Khalid Benhaddou: "Munitie voor extreemrechts"

"Ik heb het gelezen in de krant en ik steigerde wel een heel klein beetje", zegt Khalid Benhaddou. Hij is moslimtheoloog, diversiteitsexpert en auteur van het boek 'Polarisatie: kracht of gevaar?'.

"Haar uitspraak is tekenend voor hoe vandaag het diversiteitsdebat weinig verbindt, maar eerder verdeelt", zegt hij.

Voor die omstreden uitspraak moeten we terug naar maandag. De Nederlandse protestartieste Sophie Straat treedt dan op tijdens de Gentse Feesten. Net voor ze haar laatste liedje brengt, spreekt ze het publiek toe: "Geen tijd voor nuance. Alle witte mannen naar achteren". Ze herhaalde zo haar boodschap die ze vorige maand al bracht op het podium van het Nederlandse festival Best Kept Secret.

Dat kon toen op heel wat kritiek rekenen. Onder de video die het muziekmagazine 3voor12 deelde van die passage kwamen honderden reacties. En ook op X en in Nederlandse talkshows werd er uitvoerig over gediscussieerd: "Dit is discriminatie" en "Wat als iemand zou zeggen dat mensen van kleur naar achteren moeten?"

Het ging zelfs zover dat Sophie Straat achteraf tal van doodsbedreigingen ontving. "Online en in briefvorm, inclusief aangiftes en gerechtelijke aanklachten", zei ze op Instagram. Doordat 3voor12 de passage zonder context deelde, "is een grote groep mensen gaan steigeren", schreef Straat. Ze hekelde ook het gebrek aan publieke solidariteit binnen de muziekwereld.

Een maand later herhaalt Straat haar controversiële uitspraak ook bij ons op het podium. En ook hier brak een storm van reacties los. Het gelijkekansencentrum Unia ontving al tientallen meldingen over Straats uitspraak.

"Er loopt een onderzoek naar de meldingen en de uitspraken", bevestigt Unia. "Of het hier om discriminatie gaat en dus in strijd is met de antidiscriminatiewet, zal het onderzoek moeten uitwijzen. Daarvoor is het nog te vroeg."

"Ze had een heel ander statement kunnen maken", zegt Benhaddou nu, die de uitspraak wel degelijk discriminerend en problematisch vindt. "Maar ik heb vooral een probleem met het feit dat Straat het debat stuurt in de richting van wij tegen zij."

"Wat de ene aan kansen of rechten krijgt, moet ten koste gaan van een andere groep. 'Witte mannen moeten naar achteren' roepen betekent eigenlijk dat groepen rechten moeten afgeven om kansen aan anderen te geven. Dat is niet de bedoeling van inclusie en leidt tot een gevaarlijke vorm van polarisatie. En dat wordt nu heel duidelijk gesymboliseerd door de 'alle witte mannen naar achteren'-uitspraak van Straat."

"Niet gediscrimineerd worden is geen voorrecht, het is een recht", zegt Benhaddou. "Je moet bepaalde groepen niet uit de cirkel duwen, maar de cirkel net groter maken: focus op het onrecht dat minderheidsgroepen wordt aangedaan. Zo kan iedereen er deel van uitmaken."

Door de nadruk te leggen op 'witte mannen' reduceert Straat het probleem van ongelijkheid volgens Benhaddou tot een kwestie van huidskleur. "Eigenlijk wijst Straat op white privilege, maar in haar uitspraak herleidt ze dat tot huidskleur."

"Dit komt overgewaaid uit Amerika en daar leent de historische context zich er misschien beter toe, maar bij ons zijn dit soort uitspraken gevaarlijker. Ze zoekt het raciale op. Ik vind dat iets tribaals en dat leidt ons naar een heel duister pad van destructieve polarisatie."

"Eigenlijk is het vanuit links perspectief veel interessanter om het te hebben over sociale verhoudingen of machtsverhoudingen. Want het is veel complexer dan mannen tegen vrouwen of blanke mensen tegen mensen van kleur", zegt Benhaddou. "En daar gaat Straat volledig aan voorbij met deze simplistische uitspraak."

"De uitspraak is vooral problematisch, omdat ze het draagvlak voor het diversiteitsdebat helemaal wegneemt en zo het bedje spreidt voor extreemrechts. Je ziet dat extreemrechts dit volop recupereert. Dit is de munitie die extreemrechts zo graag krijgt, en dat mogen we niet toelaten."

Maar moet je Straats uitspraken dan niet zien als artistieke vrijheid en binnen de context van haar optreden? "Ja, misschien zijn haar uitspraken zonder de nodige context opgepikt door de media", zegt Benhaddou. "Maar Straat weet ook dat vandaag alles meteen gefilmd en verspreid wordt."

"Dat ze aan activisme doet is goed, maar deze invulling is destructief. Hier is niemand bij gebaat, ook de minderheidsgroepen niet die worden uitgesloten. Laat dat net de groepen zijn die zij wil beschermen en een stem wil geven."

"Begrijp mij niet verkeerd", zegt Benhaddou. "Ik denk dat er inderdaad structurele problemen zijn van uitsluiting en dat we een strijd moeten voeren tegen discriminatie, maar liefst op basis van universele principes zoals solidariteit, gelijkwaardigheid en universele mensenrechten."

"Je kan beter de witte man op zijn verantwoordelijkheid aanspreken en zeggen: 'We hebben jullie ook nodig als bondgenoot in die strijd tegen ongelijkheid, maar wees je bewust van je onbewuste vooroordelen'."

Het klinkt misschien wat minder 'catchy', maar volgens Benhaddou kun je de witte man zo aan het denken zetten. "Mensen zijn de productie van een denksysteem waarin ongelijkheden vervat zitten, mensen mogen daar niet individueel voor verantwoordelijk worden gesteld. Met het vingertje wijzen, dat werkt niet."