In het UZ Gent hebben zich dit jaar nog maar 4 vrouwen gemeld die een eicel willen doneren. Ook andere ziekenhuizen melden een daling. De aankondiging van de nieuwe wetgeving die anonimiteit zal afschaffen, schrikt volgens fertiliteitsartsen donoren af. Voor Ine (38) is dat dramatisch nieuws: zij lijkt door het tekort aan donoren haar kinderwens (tijdelijk) te moeten opbergen. Minister van Volksgezondheid Vandenbroucke (Vooruit) zegt in een reactie dat hij niet op de hoogte was van het nieuwe tekort, maar de situatie nu wel zal opvolgen.
Fertiliteitscentra zien eiceldonoren massaal afhaken: Ine (38) moet kinderwens voorlopig opbergen
Marieke Dermul
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Samenvatting:
Belgische fertiliteitscentra zien het aantal anonieme eicel- en spermadonoren dalen.
De aangekondigde afschaffing van anonieme donatie schrikt kandidaat-donoren af, nog voor de nieuwe wet van kracht is.
Ine (38) kan niet meer geholpen worden door UZ Gent en ziet hierdoor haar kinderwens uiteenvallen.
Ine heeft een eiceldonor nodig, na een chemokuur die haar eicelvoorraad sterk heeft doen dalen. Bovendien kunnen haar eigen eicellen ook het BRCA-gen bevatten. Aangezien Ine in haar familie- en vriendenkring geen donor vindt, ziet ze zich dus genoodzaakt om via een anonieme donor zwanger te worden. Maar aan die anonieme donoren heerst momenteel een tekort, zo liet haar fertiliteitscentrum weten.
Ine zette haar traject stop bij UZ Gent door tekort aan eiceldonoren: "Je wereld stort in"
In de e-mail van UZ Gent staat te lezen: "De voorbije maanden zien wij een duidelijke daling in het aantal nieuwe kandidaat-donoren. Dit hangt samen met aangekondigde wijzigingen in de Belgische donorwetgeving, waarbij anonieme eiceldonatie in de toekomst niet meer mogelijk zal zijn."
"Dat ze me niet meer kunnen helpen, komt hard binnen", vertelt Ine aan VRT NWS. "Mijn wereld stortte in bij het lezen van de e-mail. Je bent al door een heel proces tegen borstkanker gegaan. Vervolgens ga je een heus ivf-traject in, wat ook geen gemakkelijke keuze is. En ineens lijkt alles voor niks geweest."
"Het ging zo plots allemaal. De regering heeft duidelijk niet nagedacht over de gevolgen van haar aankondiging. Of toch zeker niet gedacht aan vrouwen die een anonieme eiceldonor nodig hebben. Sperma aankopen in het buitenland kan, maar voor eiceldonatie moet je dan zelf letterlijk naar het buitenland. Nog voor de wet in voege is, voel ik al de gevolgen van de nieuwe wetgeving", zegt Ine.
"Bij UZ Gent is het aantal aangemelde anonieme eiceldonoren geslonken van 46 personen in 2025 naar 4 personen in 2026", zegt fertiliteitsarts Frauke Vanden Meerschaut (UZ Gent). Het jaar 2026 is nog niet rond, maar de daling is enorm. Een aanmelding wil ook nog niet zeggen dat de donor wordt goedgekeurd. Dit jaar konden er nog maar 3 trajecten opgestart worden. Zo is het dus niet vreemd dat we personen zoals Ine niet meer automatisch kunnen helpen."
Bij UZ Gent zijn er dit jaar nog maar 3 trajecten opgestart via anonieme eiceldonatie
Dr. Frauke Vanden Meerschaut, fertiliteitsarts UZ Gent
"Het is nooit gemakkelijk geweest, want de aanmeldingen waren al schaars. Maar vandaag moeten we dus vaststellen dat we niet meer kunnen helpen, hoe moeilijk we dat ook zelf vinden", zegt Vanden Meerschaut.
Wat staat er in het wetsontwerp dat anonimiteit moet afschaffen ?
Donorkinderen krijgen vanaf een bepaalde leeftijd het recht om te weten wie hun biologische vader of moeder is.
Vanaf 12 jaar kunnen zij niet-identificeerbare informatie opvragen, zoals haarkleur, kleur van de ogen of grootte. Tot de leeftijd van 16 jaar zullen ouders op de hoogte worden gebracht als hun kind zo'n aanvraag indient.
Vanaf 16 jaar kunnen kinderen toegang krijgen tot identificeerbare gegevens van hun biologische vader of moeder (naam, geboortedatum, nationaliteit). Vanaf deze leeftijd worden ouders niet langer op de hoogte gebracht van de aanvraag van hun kind.
Het wetsontwerp (van 27 februari 2026) moet nog worden voorgelegd aan de Raad van State en aan het parlement. 30 juni 2027 moet de wet in werking treden.
Ook daling bij andere fertiliteitscentra
VRT NWS vroeg cijfers (tot juli 2026) op bij verschillende fertiliteitscentra. Die bevestigen allemaal dat ze een dalende trend zien bij het aantal aangemelde anonieme eiceldonoren. Bij ZOL Genk daalde het aantal aanmeldingen van 15 vorig jaar naar 3 dit jaar.
UZ Brussel zag in 2025 nog 197 aanmeldingen. Van januari tot juli 2026 waren dat er slechts 81. "We hadden nog maar 6 goedgekeurde eiceldonoren die effectief de behandeling startten. In 2025 waren dat er nog 42, zegt fertiliteitsarts Shari Mackens (UZ Brussel).
Bij AZ Jan Palfijn Gent waren er de laatste jaren al geen aanmeldingen meer voor anonieme eiceldonoren. "Dat kan misschien verklaard worden doordat het een ingrijpender proces is voor vrouwen dan voor mannen", zegt woordvoerder Josse Abrahams (AZ Jan Palfijn). "Eerst moeten ze door een screening van leeftijd en genetische ziektes. Eenmaal het traject wordt goedgekeurd, start een hormonenbehandeling die ook niet min is."
Hoe zit het met anonieme spermadonoren?
Het UZ Gent ziet ook een daling bij de aanmeldingen van anonieme spermadonoren. Van 10 aangemelde donoren in 2025 valt het aantal terug naar 0, tot juli 2026. In UZ Brussel is de daling minder drastisch. Van de 83 anonieme aanmeldingen in 2025 vallen ze daar terug op 40 aanmeldingen in 2026. Bij Jan Palfijn gaat het van 44 aanmeldingen in 2025 naar 21 aanmeldingen in 2026. Bij ZOL Genk daalt het aantal aanmeldingen van 18 in 2025 naar 8 in 2026. Voor anonieme spermadonoren werd het aanmeldingsformulier zelfs stopgezet op 29 mei 2025. "Dat komt vanwege onzekerheden rond de wetgeving over de anonimiteit", staat te lezen op de website van het fertiliteitscentrum.
Fertiliteitsarts Shari Mackens wijst er wel op dat we voor spermadonoren al voor meer dan 80 procent afhankelijk waren van buitenlandse banken, zodat dit tekort ook nu gemakkelijker opgevangen kan worden dan het tekort van eiceldonoren.
"Voor anonieme eiceldonatie doen we amper beroep op buitenlandse banken, omdat we de eicelpuncties in ons eigen land willen laten uitvoeren. Dit omwille van kwaliteitsnormen, maar ook ethische screenings", zegt Mackens.
Onduidelijkheid hoe wetgeving in praktijk eruit zal zien
Volgens Mackens van UZ Brussel is de daling enerzijds te verklaren omdat sommige kandidaat-donoren het niet zien zitten dat er in de toekomst gegevens gedeeld worden met het donorkind. "Maar het heeft ook te maken met de onduidelijke situatie waarin we ons vandaag bevinden", zegt Mackens.
"Er zal zeer waarschijnlijk overgegaan worden tot een systeem van ID-release. Daarin blijft de identiteit van de donor onbekend voor de wensouders en het donorkind, tot het donorkind zelf een bepaalde leeftijd bereikt en de identiteit kan opvragen als hij of zij dat zou wensen. Als we hier vandaag echter vragen over krijgen van wensouders of donoren, moeten we zeggen dat we nog moeten afwachten hoe de nieuwe wetgeving in de praktijk zal uitpakken." Dat leidt tot veel onzekerheid.
"Ondertussen zien we natuurlijk wel het aantal donoren zakken en moeten we vrouwen met een kinderwens teleurstellen. Een nationale overheidscampagne waarin opgeroepen wordt om te doneren via het ID-release systeem, dringt zich op, willen we het tekort aan donoren opvangen", zegt Mackens.
'Hiervoor moeten sommige onduidelijkheden in het wetsvoorstel wel nog opgehelderd worden. "Het is tot op vandaag nog onduidelijk hoe donoren het overheidsregister op de hoogte zullen moeten houden van eventuele wijzigingen in hun gezondheidstoestand na een donatie. Verwacht men van die mensen bepaalde updates? Zo ja: wanneer? Kunnen zij vervolgd worden wanneer zij dit niet doen?"
"Wij moeten aan mogelijke donoren de juiste informatie kunnen voorzien, zodat ze zich ook veilig voelen bij hun keuze", zegt Mackens.
Een nationale overheidscampagne is noodzakelijk, willen we het tekort aan donoren tenietdoen
Shari Mackens, fertiliteitsarts
"Het zal tijd vragen om het aantal anonieme donoren te vervangen door donoren die wél bereid zijn om als gekende donor te helpen. Dat vraagt van ons als maatschappij ook een veranderende mindset. En het uitsturen van de juiste informatie", zegt Mackens.
"Vandaag mag je als individuele fertiliteitskliniek geen oproep lanceren om mensen te laten weten dat we een groot tekort hebben aan donoren zodat ze zich kandidaat kunnen stellen. We hopen hier samen met de overheid werk van te kunnen maken in de toekomst, om genoeg mensen te kunnen blijven helpen met hun kinderwens", zegt Mackens.
Alternatieve zoektocht online
Om dan toch maar een gekende donor te vinden, ging Ine al zoeken op verschillende fora online. "Als je een kinderwens hebt, heb je daar alles voor over. Zo plaatste ik in een Facebookgroep een oproep voor een gekende donor", zegt Ine.
"Van de 59 reacties die ik daar kreeg, kwamen er voor mij 2 vrouwelijke kandidaat-donoren uit, die bereid waren het gesprek bij UZ Gent te starten. Maar de een bleek afgekeurd door een hazenlip, en de andere persoon kon niet doneren, omdat ze nog borstvoeding gaf aan haar eigen kind", zegt Ine.
"Zo gemakkelijk is het vinden van een eigen donor dus niet. En als je iemand gevonden hebt, dan is dat nog geen garantie dat je het hele proces samen kunt doorlopen. De mensen die in de Facebookgroepen terechtkomen, zijn duidelijk op zoek naar een manier om zelf het heft in handen te nemen, om koste wat kost een donor te vinden."
Eiceldonatie in het buitenland?
Wanneer we haar vragen of ze al een traject in het buitenland heeft overwogen, antwoordt ze: "Ik heb eraan gedacht, maar ik durf het niet: wie zijn de donoren? Waarom doneren ze? Is alles goed gecontroleerd? Het kost duizenden euro's en geeft ons geen enkele kans op zekerheid."
Of Ine in de toekomst nog zal kunnen rekenen op UZ Gent voor eiceldonatie, is onduidelijk. De wetgeving, die anonimiteit van donoren afschaft, moet ten laatste juni 2027 ingaan. Of er op termijn genoeg niet-anonieme donoren bereid zullen zijn om mensen zoals Ine te helpen, is ook niet zeker. Het zal in ieder geval tijd kosten om mensen bereid te zien om via het nieuwe systeem te willen doneren. En intussen blijft Ine hopen. "Ik heb intussen mijn traject even stopgezet, maar ik blijf hopen op een mirakel", besluit ze.
De bevoegde minister Vandenbroucke geeft volgende reactie op het nieuws:
Voor alle duidelijkheid: het Grondwettelijk Hof verplicht de Belgische wetgever om het systeem van anonieme donatie aan te passen, maar deze uitspraak van het Grondwettelijk Hof heeft het niet onmogelijk gemaakt dat er een overgangsperiode is. Pas vanaf 1 december 2028 (uitgaande van de doelstelling dat de nieuwe wet in voege gaat op 27 juni 2027 + 6 maand overgangsperiode) zal er geen gebruik meer kunnen gemaakt worden van anonieme donoren, met de uitzondering voor siblings.
We beseffen natuurlijk wel dat er een aankondigingseffect is: mensen die uitsluitend anoniem willen doneren, zullen nu hun houding beginnen herzien. Echter, men moet ook rekening houden met de bredere crisis rond het doneren van gameten, met name dat er significante overschrijdingen blijken van het toegelaten aantal vrouwen bij wie kinderen verwekt worden: ook dàt kan een rol spelen in het feit dat er zich nu minder donoren aanmelden. Het is met andere woorden een beetje kort door de bocht om meteen te besluiten dat het enige probleem bij het recruteren van donoren nu ligt in het opheffen van de anonimiteit. Er is sinds enige tijd een brede crisis om en rond anonieme donatie. Die crisis moet ten gronde aangepakt worden.
Het mogelijke effect van de afschaffing van de anonimiteit op het aantal donoren is tijdens de voorbereiding van de nieuwe wetgeving uitdrukkelijk aan bod gekomen. Na de eerste lezing zijn onder meer de adviezen van de Belgian Society for Reproductive Medicine (BSRM) en de fertiliteitscentra, het Raadgevend Comité voor Bio-ethiek en verschillende patiënten- en belangenorganisaties meegenomen en besproken: dat was een aandachtspunt in die adviezen.
De Ministerraad heeft vervolgens expliciet rekening gehouden met het risico op een tekort aan gameten. In de beslissing na de tweede lezing wordt dat risico ook letterlijk vermeld.
Die bezorgdheid is ook reeds expliciet aan bod gekomen tijdens parlementaire debatten en hoorzittingen over donoranonimiteit. De verschillende context, omwille van het verschil in traject, tussen eiceldonatie en zaadceldonatie is natuurlijk ook gekend. Het is sowieso moeilijker om eiceldonoren te vinden dan zaadceldonoren. Dat dat bestaande specifieke probleem om eiceldonoren te vinden nu nog scherper wordt, was ons nog niet gemeld door de centra, maar dient zeker opgevolgd.
