Dankzij het Wetlandplan van Natuurpunt infiltreert er jaarlijks al meer dan 2 miljard liter water in de Vlaamse bodem. Dat blijkt uit de eerste resultaten van het project. Dat is van belang nu Vlaanderen opnieuw kampt met aanhoudende droogte en dalende grondwaterstanden. "Dit is een belangrijke actie om Vlaanderen tegelijkertijd te wapenen tegen overstromingen en tegen droogte", reageert hydroloog Patrick Willems (KU Leuven).
Wetlandplan Natuurpunt laat jaarlijks 2 miljard liter water in Vlaamse bodem trekken
Samenvatting:
Het Wetlandplan van Natuurpunt laat jaarlijks meer dan 2 miljard liter water in de Vlaamse bodem trekken. 1.500 hectare natte natuur moet hersteld worden, en na 2 jaar is dat is dat het geval voor 300 hectare.
Herstelde wetlands helpen op meerdere manieren: ze zijn een buffer voor overstromingen, verhogen de grondwaterstand tijdens droogte en koelen de omgeving tot 5 graden af.
Bedrijven als AB InBev en Coca-Cola investeren mee in het project, omdat ze zelf afhankelijk zijn van water.
Het Wetlandplan startte in 2024 met als doel 1.500 hectare natte natuur te herstellen, verspreid over 18 gebieden in de 5 Vlaamse provincies.
Na 2 jaar is 300 hectare effectief hersteld. Het komende jaar zal nog eens bijna 1.000 hectare aangepakt worden. De vergunningen zijn binnen, en de werken starten binnenkort.
"Natuurpunt is erin geslaagd om jaarlijks de hoeveelheid water van bijna 1.000 olympische zwembaden opnieuw in de bodem te laten trekken", zegt woordvoerder Dirk Vandervelden. "Anders zou dat water via onze waterlopen rechtstreeks naar de zee vloeien." Wetlandplan Natuurpunt laat jaarlijks 2 miljard liter water in Vlaamse bodem trekken.
Er zijn verschillende herstelmaatregelen. Er komen stuwtjes, grachten worden gedempt en poelen hersteld. Watersystemen worden ook aangepast. Dat alles gebeurt uitsluitend op gronden die Natuurpunt zelf in eigendom heeft.
Verkoeling en waterzekerheid
De herstelde wetlands leveren meer op dan alleen maar extra grondwater. Onderzoek van de Universiteit Antwerpen toont aan dat natte natuurgebieden lokaal tot 5 graden koeler zijn dan hun omgeving. Dat effect zou tot 2 kilometer ver ervaren worden. Dat vermindert hittestress voor bewoners, natuur en landbouw.
Waar het water terugkeert, volgt ook de natuur. Voor het eerst in decennia, broeden kraanvogels opnieuw in de Zwarte Beek in Limburg. In West-Vlaanderen nestelen zeearenden opnieuw bij de Blankaart. En in de Hogedonk in Aalst zijn ooievaars teruggekeerd, omdat de natte weilanden hen voldoende voedsel bieden.
Geld van Europa en van bedrijven
Voor de financiering doet Natuurpunt een beroep op Europese fondsen zoals Life en Interreg, aangevuld met private investeerders. Bedrijven als AB InBev en Coca-Cola investeren bijvoorbeeld in het wetlandherstel omdat ze zelf veel water nodig hebben voor hun productieprocessen.
Meer dan 75 procent van de historische wetlands in Vlaanderen is verdwenen. Maar volgens Natuurpunt zou nog 147.000 hectare hersteld kunnen worden. De organisatie werkt aan een Wetlandplan 2.0 om nog meer water te laten infiltreren.
Middel tegen captatieverboden
Ook volgens hydroloog Patrick Willems (KU Leuven) is het herstel van wetlands een belangrijke maatregel om Vlaanderen beter te wapenen tegen overstromingen. "Riviervalleien zijn van nature plaatsen waar rivieren bij hoge waterstanden kunnen uitstromen. Door die natte natuurgebieden te herstellen, creëren we extra buffercapaciteit. Zo kunnen we water tijdelijk opvangen zonder dat het schade veroorzaakt in bebouwde zones."
Tijdens droge periodes spelen ze eveneens een belangrijke rol. "Door de natuurlijke waterhuishouding te herstellen in de wetlands, komt het grondwater op een veel hoger peil te staan. Dat water blijft ook langer in de bodem aanwezig en sijpelt maar langzaam naar de rivieren. Daardoor blijven waterlopen tijdens droge periodes langer gevoed en zakt het waterpeil minder snel."
Dat is volgens de hydroloog belangrijk in periodes zoals nu, waarin op veel plaatsen captatieverboden gelden. "Er blijft zo langer water beschikbaar voor landbouw, industrie en onze drinkwatervoorziening."
Massaal drooggelegd in jaren 50
Veel van de wetlands die vandaag worden hersteld, waren vroeger een vast onderdeel van het landschap. "Maar vanaf de jaren 1950 zijn ze massaal drooggelegd met grachten en drainagebuizen. Want na de oorlog was er nood aan extra landbouwgrond en ruimte voor industrie. Toen werden die natte gebieden als weinig waardevol beschouwd. Vandaag weten we dat ze net cruciaal zijn voor ons waterbeheer."
Hoeveel wetlands Vlaanderen uiteindelijk moet herstellen, is volgens Willems nog niet duidelijk. Hoewel Natuurpunt spreekt van een potentieel van 147.000 hectare, verwacht hij niet dat die oppervlakte volledig kan worden hersteld. "Maar volgens mij spreken we wel over meerdere tienduizenden hectaren. Of dat nu 20.000 of 50.000 hectare wordt, is moeilijk te zeggen, maar het zou wel in die grootteorde moeten liggen."
We zullen het niet redden met overheidsmiddelen alleen
Patrick Willems, hydroloog (KU Leuven)
Hij vindt de inspanning van Natuurpunt daarom een waardevolle aanvulling op het beleid van de Vlaamse overheid. "Tijdens de vorige legislatuur werd via de Blue Deal sterk ingezet op wetlandherstel en werd ongeveer 5.000 hectare hersteld. De huidige Vlaamse regering laat nu per gebied bekijken welke maatregelen het meest efficiënt zijn. Tegelijk zijn de budgettaire mogelijkheden vandaag beperkt. Dat Natuurpunt op eigen initiatief 1.500 hectare wil herstellen, is dus een belangrijke bijdrage. We zullen het niet redden met overheidsmiddelen alleen."
De financiering door bedrijven zoals AB InBev en Coca-Cola vindt Willems logisch. "Die bedrijven hebben zelf nood aan voldoende water en investeren tegelijk in een duurzamer imago. Daar is op zich niets mis mee, want zo komt er extra geld vrij voor maatregelen die Vlaanderen weerbaarder maken tegen droogte en overstromingen."
Op langere termijn ziet hij ook een rol voor de verzekeringssector. "Verzekeraars betalen vandaag de schade na overstromingen en droogte. Investeren in preventie kan op termijn veel efficiënter en goedkoper zijn dan achteraf telkens de schade te vergoeden."
Regionaal nieuws uit West-Vlaanderen
Gepubliceerd:
