Een internationaal team van astronomen heeft voor het eerst sterke aanwijzingen gevonden dat de rotsachtige exoplaneet LHS 1140 b mogelijk over een atmosfeer beschikt. De ontdekking, gepubliceerd in het gerenommeerde vakblad Science, maakt van de planeet een van de meest veelbelovende kandidaten in de zoektocht naar buitenaards leven.
Voor het eerst lijken de 3 voorwaarden voor leven tegelijk vervuld op een exoplaneet
Dieter Ceustermans
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Astronomen hebben voor het eerst sterke aanwijzingen gevonden dat de rotsachtige exoplaneet LHS1140b een atmosfeer heeft.
Daarmee zijn voor het eerst 3 noodzakelijke voorwaarden voor buitenaards leven tegelijk vervuld: een rotsachtige ondergrond, een ligging in de bewoonbare zone rond de ster en een atmosfeer.
De aanwijzingen voor een atmosfeer werden ontdekt via transitspectroscopie met een grote telescoop in Chili. Onderzoekers stelden de aanwezigheid van helium vast terwijl de planeet voor haar ster heen schoof.
"Dit is echt wel een mijlpaal, maar die voorwaarden zijn noodzakelijk voor buitenaards leven, maar niet voldoende", zegt professor Astrofysica Katrien Kolenberg.
Voor alle duidelijkheid: er is nog geen bewijs van leven gevonden op LHS1140b, maar voor het eerst zijn wel 3 noodzakelijke voorwaarden vervuld om leven zoals wij dat kennen mogelijk te maken.
Ten eerste gaat het om een planeet met een rotsachtige ondergrond. Ten tweede ligt de planeet in de zogeheten bewoonbare zone rond haar ster LHS1140 (hetgeen betekent dat er vloeibaar water aanwezig zou kunnen zijn). Ten derde hebben astronomen voor het eerst helium waargenomen rond de planeet en dat helium is dus meer dan waarschijnlijk afkomstig uit een onderliggende atmosfeer.
De 3 noodzakelijke voorwaarden voor leven zoals wij dat kennen lijken samen aanwezig
Katrien Kolenberg, professor Astrofysica
"Dit is echt wel een mijlpaal", zegt Katrien Kolenberg, professor Astrofysica. "Er waren wel al atmosferen ontdekt rond gasplaneten, zonder vaste ondergrond dus, of rond planeten buiten de bewoonbare zone rond hun ster, maar hier zijn voor het eerst sterke aanwijzingen voor een atmosfeer rond een rotsachtige planeet in de bewoonbare zone van haar ster. Daarmee lijken de 3 noodzakelijke voorwaarden voor leven zoals wij dat kennen samen aanwezig."
Wat is er precies ontdekt?
"De onderzoekers hebben met behulp van transitspectroscopie helium rond LHS1140b gedetecteerd", aldus Kolenberg. "Met een grote telescoop in Chili hebben ze de planeet geobserveerd terwijl die voor haar ster LHS1140 langs schoof. Uit subtiele veranderingen van het lichtspectrum blijkt dat er helium rond de planeet aanwezig is. Dat helium is waarschijnlijk afkomstig uit een onderliggende atmosfeer en vormt daarmee dus een sterke aanwijzing dat de planeet over een atmosfeer beschikt."
Dat LHS1140b in de bewoonbare zone lag wisten we al langer en ook dat de planeet een rotsachtige ondergrond heeft was geen geheim, maar nu zijn er dus plots sterke aanwijzingen dat ook de derde noodzakelijke voorwaarde is vervuld om leven zoals wij dat kennen mogelijk te maken: een atmosfeer.
"Die voorwaarden zijn weliswaar noodzakelijk voor leven zoals wij dat kennen, maar niet voldoende," zegt Kolenberg. "Verder onderzoek zal nu moeten uitwijzen of er daadwerkelijk een voor leven geschikte atmosfeer aanwezig is en waaruit die dan bestaat. Het is een heel belangrijke doorbraak."
Heel veel nieuwe vragen
Zoals zo vaak dus in de wetenschap roept deze nieuwe ontdekking vooral heel veel nieuwe vragen op.
"Welke gassen zitten er nog in die atmosfeer", vraagt Kolenberg zich af. "Kunnen we er waterdamp in terugvinden of andere gassen zoals CO2, stikstof of methaan? Tot nu toe is er alleen helium waargenomen, maar dat bevindt zich vooral in de bovenste lagen van de atmosfeer. Veel kans dat er dichter bij het oppervlak van LHS1140b nog andere gassen aanwezig zijn. Dat zullen toekomstige waarnemingen moeten uitwijzen."
De enige zekerheid die we voorlopig hebben, is dat er leven is op aarde
Katrien Kolenberg, professor Astrofysica
Nog veel werk op de plank dus, maar LHS1140b behoort nu wel tot de meest veelbelovende kandidaten om sporen van leven terug te vinden. Wellicht zullen onderzoekers van over de hele wereld nu hun zoeklicht op de planeet vestigen in de hoop op een nog grotere doorbraak.
Ook Kolenberg is gefascineerd door de planeet, maar tegelijk tempert ze de verwachtingen. "De enige zekerheid die we voorlopig hebben, is dat er leven is op aarde. We zoeken dus naar omstandigheden waarvan we weten dat ze hier leven mogelijk hebben gemaakt. Waarschijnlijk zullen we vroeg of laat onze blik moeten verruimen, want de kans dat we een tweede aarde aantreffen is wellicht klein."
Er bestaat waarschijnlijk ook niet echt één smoking gun, die onomstotelijk de aanwezigheid van leven zou bewijzen. "Het gaat altijd een samenspel van factoren zijn, die het waarschijnlijk maken dat er leven aanwezig is", zegt ze.
Razendsnelle evolutie die nu nog versneld zal worden
LHS1140b is 49 lichtjaren van ons verwijderd. We zullen de planeet, die 5 keer zwaarder en 1,7 keer groter is dan onze aarde, wellicht nooit kunnen bezoeken. Steeds krachtigere telescopen zullen ons toch toestaan de planeet grondig te onderzoeken, aldus Katrien Kolenberg.
De eerste planeet buiten ons zonnestelsel is nog maar een goeie 30 jaar geleden ontdekt
Katrien Kolenberg, professor Astrofysica
"49 lichtjaren is in kosmische termen onze achtertuin", vertelt ze. "Dankzij ruimtetelescopen zoals de James Webb Space Telescope kunnen we zulke planeten vandaag al veel gedetailleerder bestuderen dan enkele jaren geleden."
Bovendien wordt in Chili momenteel de Extremely Large Telescope gebouwd, waaraan ook ons land meewerkt. Daarmee zullen er vanaf 2030 ongetwijfeld nog veel meer belangwekkende ontdekkingen worden gedaan. "Het is al razendsnel gegaan de afgelopen decennia, want de ontdekking van de eerste planeet van buiten ons zonnestelsel is nog maar een goeie 30 jaar geleden."
We zijn er dus nog niet, maar de ontdekking van helium rond LHS1140b, een sterke aanwijzing voor een onderliggende atmosfeer, is wel weer een grote stap voorwaarts, die de zoektocht naar buitenaards leven een serieuze duw in de rug geeft.
