Dankzij de restauratie van de 175-jarige sluis 't Saske in Lommel is de watervoorziening naar het Nederlandse natuurgebied De Plateux ook in de toekomst verzekerd. Zo worden de lokale heide, vennen en vloeiweiden beter beschermd. Onder meer de stad Lommel, de Nederlandse provincie Noord-Brabant, de vzw Natuurmonumenten en Coca Cola hebben meegewerkt aan het project. In totaal hebben de werken een miljoen euro gekost.
Restauratie van 175-jarige sluis in Lommel verzekert watertoevoer naar Nederlands natuurgebied De Plateaux
Cedric Van den Langenbergh
Gepubliceerd:
't Saske is een kleine sluis in het historische aanvoerkanaal van de vloeiweiden in de Lommelse Pelterheggen. Na de aanleg van het Kanaal Bocholt-Herentals kon water via een kanaaltje van 4 kilometer lang naar het droge Kempische plateau worden geleid om er aan landbouw te doen. 't Saske overbrugde het hoogteverschil tussen het kanaal en de weiden. Het geteelde hooi werd ook via het kanaal terugvervoerd.
Hoewel de sluis in België ligt, is de Nederlandse vzw Natuurmonumenten sinds 1982 eigenaar. Toen al verkeerde die in vervallen staat. "Tot de restauratie was ze helemaal vervallen. De muren waren ingestort. De sluis was overwoekerd en stond ook droog. Nu stroomt er weer water", vertelt landsbeheermanager Rob Van Schijndel van de vzw.
Levensader
Om dat klaar te krijgen, is heel wat werk verricht. "De bakstenen van het sluizencomplex werden niet meer geproduceerd. Het model en de vorm bestonden niet meer. Iemand heeft die met de hand gemaakt. Zo zijn de muren weer volledig opgemetseld. We vonden het belangrijk om dat cultuurhistorisch erfgoed te bewaren", aldus Van Schijndel.
In 2024 werd het traditionele ambacht van graslandbevloeiing erkend als immaterieel cultureel erfgoed door UNESCO. Boten met hooi varen niet langer meer over het kanaal, hoewel het water dus weer naar de vloeiweiden stroomt.
Toch blijft dat erg belangrijk, vooral in ecologisch opzicht. "Het water is de levensader voor het Nederlandse natuurgebied De Plateaux", benadrukt Van Schijndel. "Hier laten we water infiltreren om de grondwaterstand verder aan te vullen."
De nadruk ligt daarbij op water lang vasthouden en langzaam laten infiltreren. Op die manier wordt niet alleen de lokale natuur beter beschermd tegen verdroging, maar garandeert men ook water voor landbouw, economie en drinkwater.
Ook frisdrankengigant Coca Cola heeft geld gegeven aan het project. "We willen in Nederland al het water dat we voor de productie van onze dranken gebruiken, teruggeven aan de natuur binnen het stroomgebied van onze fabriek in Dongen", licht Frank Buijs van The Coca Cola Company toe. "Dit project is een van de manieren waarop we dat doen."
Zwemles
Ferdi Geerts, archeoloog op rust en vrijwilliger bij Erfgoed Lommel, is blij dat het vergeten hoekje van Lommel is opgeknapt. "We kennen natuurlijk veel beter de grote watering in Lommel-Kolonie, maar ook dit patrimonium maakt deel uit van ons erfgoed. Al meer dan 10 jaar lang willen we het erfgoed laten worden. Dat is niet gelukt, omdat het in zo'n slechte staat was. Hopelijk kan dat nu veranderen."
Heel wat Lommelaren hebben hier leren zwemmen, omdat het water maar een halve meter diep was.
Ferdi Geerts, vrijwilliger bij Erfgoed Lommel
Veel Lommelaren houden volgens Geerts warme herinneringen over aan het sluisje. "Het was een erg bekende plek. Er was niet alleen het kanaaltje, maar ook een bypass met een spoelkom. Daar hebben heel wat Lommelaren leren zwemmen, omdat het ondiep water was. Bovendien zat je hier rustig."
Meer werken gepland
De restauratie van 't Saske is 1 van 4 onderdelen van het herstelprogramma. Infiltratiegebieden in het bosgebied van De Plateaux en rond de Klotvennen zijn ook al aangelegd. De restauratie van het sluisje heeft ongeveer 1 miljoen euro gekost.
In 2026 en 2027 volgen nog werken aan de aanvoersloot en de historische vloeiweiden. Zowel 't Saske als een groot deel van het aanvoerkanaal liggen op Belgisch grondgebied, terwijl ze water leveren aan het Nederlandse natuurgebied De Plateaux.
Regionaal nieuws uit Limburg
Gepubliceerd: