Niemand in Oekraïne die het begrijpt: waarom ontslaat Zelensky zijn populaire minister van Defensie?

Het ontslag van Fedorov (35) hing al een tijdje in de lucht. Gisteravond, tijdens een vergadering van president Zelensky met Fedorov en de legerleiding, werd het formeel. Fedorov maakte zijn ontslag daarna bekend op zijn sociale media. "Het was een grote eer om het Oekraïense volk als minister van Defensie te dienen."

Dat Fedorov nu al moet vertrekken, is opvallend. Hij was nog maar 6 maanden minister van Defensie en in die korte periode zorgde de jonge minister er mee voor dat het Oekraïense leger heel wat successen kon boeken tegen Rusland. Zo kon hij Elon Musk overtuigen om het Russische leger de toegang tot het satellietsysteem Starlink te ontzeggen, waardoor de Russen aan het front met grote communicatieproblemen geconfronteerd worden.

Fedorov is ook mee verantwoordelijk voor de snellere ontwikkeling van de drone-industrie in Oekraïne en de vele drone-aanvallen van de voorbije weken op de Russische aanvoerlijnen naar de Krim, die als doel hebben het schiereiland te isoleren.

Daarnaast probeerde hij het leger te hervormen. "Uiterst belangrijk, maar niet populair", noemde hij die hervorming zelf.

Die hervormingsplannen zouden dan ook mee aan de basis liggen van zijn ontslag. President Zelensky gaat er voorlopig in het openbaar niet echt dieper op in, maar volgens Oekraïense media zou een conflict onstaan zijn tussen de hervormingsgezinde Fedorov en Oleksandr Syrsky, de opperbevelhebber van het leger. Die zou de hervormingsplannen van Fedorov niet echt kunnen smaken.

The Kyiv Independent citeert een anoniem parlementslid uit de partij van Zelensky en Fedorov, dat zegt dat het conflict tussen de minister van Defensie en de opperbevelhebber "alle lijnen heeft overschreden".

Een anonieme veteraan noemt het een conflict "tussen een jonge technocraat en een generaal afkomstig uit een militaire school uit het post-Sovjettijdperk".

Volgens The Kyiv Independent zou Zelensky tijdens de vergadering van gisteravond dat groeiende conflict als reden voor het ontslag hebben aangehaald. Op vragen van journalisten antwoordde Zelensky enkel dat hij wil dat het Oekraïense leger "verenigd" is.

Een dag na zijn ontslag verwijst ook Fedorov zelf naar de moeilijke relatie met Syrsky. Tijdens een persconferentie vertelde hij dat hij aan Zelensky zou hebben gevraagd om Syrsky en een andere hooggeplaatste officier te ontslaan.

De president zou dat hebben geweigerd. Volgens Fedorov was er nochtans nood aan "drastische personeelsbeslissingen". Zowel Syrsky als Andri Hnatov, de chef van de generale staf, krijgt geregeld kritiek van jongere militairen omdat ze te veel top-down zouden werken.

Zelensky zou volgens The Kyiv Independent echter ook nog andere redenen voor het ontslag van Fedorov hebben gegeven, zoals problemen met de mobilisatie en dienstweigeraars. Tijdens het bezoek van de Britse premier Starmer aan Kiev zei Zelensky dat er problemen zijn binnen defensie die opgelost moeten worden. 

Het ontslag van Fedorov past in een ruimere herschikking van de regering. Zo heeft Zelensky ook premier Joelia Svyrydenko de laan uitgestuurd. Serhi Koretsky, de topman van staatsenergiebedrijf Naftogaz, volgt haar op. Zijn benoeming werd vandaag goedgekeurd door het parlement.

Ook die vervanging is opvallend, aangezien Koretsky geen politieke ervaring heeft. Maar Zelensky zegt dat Koretsky vanwege zijn ervaring in de energiesector de meest geschikte kandidaat is om Oekraïne voor te bereiden op een nieuwe moeilijke winter, met naar verwachting nieuwe Russische aanvallen op de energiesector.

Als opvolger voor Fedorov schuift Zelensky Jevheni Chmara naar voren, het hoofd van de inlichtingendienst SBOe. Het parlement moet zijn benoeming nu nog goedkeuren, voordat hij aan de slag kan als nieuwe minister van Defensie.

Of Fedorov een nieuwe functie krijgt binnen de regering, is nog niet duidelijk. Volgens Fedorov zou Zelensky hem gevraagd hebben om zijn adviseur te worden, maar hij heeft dat aanbod naar eigen zeggen afgeslagen. Zelensky zelf zegt dat hij er zeker van is dat Fedorov deel zal blijven uitmaken van zijn team.

Fedorov was de laatste die in alle regeringen van Zelensky een ministerspost heeft vervuld. Voor hij in januari minister van Defensie werd, was hij 7 jaar bevoegd voor de digitale transformatie. Ook in die functie werd hij geroemd, voor de digitalisering van de Oekraïense overheid en de lancering van verschillende succesvolle digitale overheidsplatforms.

Waar zijn toekomst ook ligt, over zijn ontslag als minister van Defensie is het laatste woord nog niet gezegd. Fedorov kon op heel wat bijval rekenen bij de Oekraïense bevolking. Hij kreeg ook lof van analisten en militaire experts.

Volgens The Kyiv Independent veroorzaakte Zelensky's beslissing "een enorme politieke schok" in Oekraïne. Verschillende parlementsleden, militairen, veteranen en mensen uit de burgerlijke maatschappij uiten kritiek op de beslissing. Eindelijk eens een defensieminister die effectieve hervormingen doorvoert en dan wordt hij ontslagen, klinkt het onder meer.

Een adviseur van Fedorov noemt hem onomwonden "de beste minister van Defensie in onze hele geschiedenis". Anderen hekelen dat "conservatief beleid" en "het gebrek aan hervormingen" de beste manieren blijken te zijn om aan de macht te blijven.

Fedorovs ontslag lokt ook vrij zeldzaam straatprotest uit in oorlogstijd. In Kiev kwamen duizenden mensen samen, onder meer aan het kantoor van de president. Ze scandeerden leuzes als "schande", "breng Fedorov terug" en "herbenoem Fedorov". Ook in andere steden in het land wordt er betoogd.

Zelensky is nog altijd vrij populair bij de Oekraïense bevolking, maar de laatste tijd verschijnen er toch wat barstjes in zijn imago. Sommige analisten verwijzen ook naar de zeer omstreden beslissing van Zelensky om de Oekraïense anticorruptieagentschappen te ontmantelen. Ook daar kwam heel wat protest tegen, ook vanuit de Europese Unie. Zelensky kwam later op zijn stappen terug.

Volgens de Oekraïense journalist Serhi Sydorenko (European Pravda) zijn beide beslissingen bedoeld "om de eigen politieke toekomst van Zelensky te verzekeren".

Hij waarschuwt dat ze "verwoestende gevolgen" zullen hebben "voor het vertrouwen in de staat en in de president zelf".