Nu nieuwe aanvallen de spanningen tussen Israël en Iran opnieuw doen oplopen, lijkt een nieuw nucleair akkoord verder weg dan ooit. Ook voormalig EU-buitenlandchef Federica Mogherini, die in 2015 mee onderhandelde over de historische Iran-deal, ziet weinig kans op een nieuwe overeenkomst. Volgens haar ontbreken vandaag precies de elementen die dat akkoord mogelijk maakten: technische expertise, internationaal draagvlak en vertrouwen tussen de onderhandelaars. "We zullen een verhaal over een deal krijgen, geen echte deal."
Tien jaar na historische Iran-deal waarschuwt ex-topdiplomaat Mogherini: "Vandaag ontbreken voorwaarden voor een akkoord"
Uma Claessens
Gepubliceerd:
Op 14 juli 2015 sluiten Iran, de 5 permanente leden van de VN-Veiligheidsraad (de VS, het VK, Rusland, China en Frankrijk), Duitsland en de Europese Unie een historisch nucleair akkoord. Na jarenlang onderhandelen slagen ze erin om met het 'Gezamenlijke Alomvattende Plan van Aanpak' (JPCOA) het Iraanse kernprogramma aan banden te leggen.
In ruil voor de opheffing van internationale sancties gaat Iran akkoord met beperkingen op zijn uraniumverrijking en laat het controles toe van het Internationaal Atoomagentschap (IAEA). Zo moet de internationale gemeenschap de garantie krijgen dat Teheran geen kernwapen kan ontwikkelen.
"Het akkoord uit 2015 was een historisch akkoord", zegt Federica Mogherini, die tussen 2014 en 2019 buitenlandchef van de EU was, in een gesprek met VRT NWS-journalist Inge Vrancken voor Terzake. Als Hoge Vertegenwoordiger van de EU voor Buitenlandse Zaken was ze nauw betrokken bij de onderhandelingen.
"Het was de eerste en enige keer dat Iran beperkingen op zijn nucleaire programma aanvaardde", aldus Mogherini. "Misschien was het ook het laatste akkoord dat met consensus tussen de grote mogendheden bereikt kon worden, gefaciliteerd door de EU."
"Zonder akkoord was oorlog met Iran reële mogelijkheid"
In 2018, tijdens zijn eerste ambtstermijn, trekt de Amerikaanse president Donald Trump de Verenigde Staten eenzijdig terug uit het akkoord. Volgens Trump was de deal, die zijn voorganger Barack Obama met Iran sloot, "de slechtste deal die de Verenigde Staten ooit gesloten hebben". Hij vindt de afspraken niet streng genoeg en hekelt onder meer de Iraanse invloed in het Midden-Oosten.
Na de Amerikaanse terugtrekking was "het overheersende gevoel bezorgdheid", zegt Mogherini. "De overeenkomst werkte perfect, Iran hield zich eraan. Door uit de deal te stappen, blies Trump een overeenkomst op die ervoor zorgde dat Iran geen kernwapens zou hebben."
"Ik was bezorgd omdat we allemaal wisten dat zonder die overeenkomst een oorlog of de ontwikkeling van kernwapens door Iran een reële mogelijkheid zou zijn geweest. En dat is precies wat er nu gebeurd is."
Nieuwe onderhandelingen onder Trump
Die gevreesde escalatie kwam er uiteindelijk. Op 28 februari begonnen de Verenigde Staten en Israël aanvallen op Iran, waarna het conflict snel uitgroeide tot een bredere regionale crisis.
Op 17 juni werd een principeakkoord bereikt tussen Washington en Teheran. Volgens de voorlopige afspraken zou Iran zijn nucleaire programma afbouwen in ruil voor een versoepeling van de Amerikaanse sancties. Veel details zijn nog niet bekend en een definitief akkoord ligt er nog niet. De komende 60 dagen zouden gebruikt worden voor verdere onderhandelingen.
Daarmee wil Trump in enkele weken bereiken waar de onderhandelaars in 2015 meer dan tien jaar voor nodig hadden.
Volgens Mogherini wordt dat bijzonder moeilijk. "Vandaag ontbreken er 2 dingen die cruciaal zijn om tot een akkoord te komen. Als eerste ontbreekt de technische expertise. Die zie ik vandaag niet aan tafel, althans niet aan de Amerikaanse kant."
"En er is de multilaterale opzet. Destijds werd de overeenkomst gegarandeerd door alle grote mogendheden, door de hele internationale gemeenschap. Er is nu geen link, geen verbinding met de internationale gemeenschap, en dat maakt het zwakker."
"Een verhaal over een deal, geen echte deal"
Ondertussen staat het bestand van juni door aanhoudende aanvallen steeds meer onder druk. Daarmee lijkt een nieuw akkoord tussen de VS en Iran, meer dan 10 jaar na de historische deal uit 2015, verder weg dan ooit.
"De Iraniërs zijn meesters in onderhandelen", zegt Mogherini. "Daarom denk ik dat er tussentijdse overeenkomsten zullen komen, die meer tijd geven."
"Ik denk dat we een verhaal over een deal krijgen. Ik denk niet dat we een echte overeenkomst krijgen die alle problemen oplost", besluit ze.
Bekijk het volledige interview van Inge Vrancken met Federica Mogherini
