30 jaar na Herculesramp Eindhoven: broer Gigi Gielen herdenkt verongelukte piloot uit Riemst

Op 15 juli 1996, even na 18 uur 's avonds, naderde een Belgische C-130 Hercules de landingsbaan van Eindhoven (Nederland) met 41 inzittenden aan boord. Onder hen de 4-koppige Belgische bemanning en 37 jonge leden van het Fanfarekorps van de Nederlandse Koninklijke Landmacht. 

De routineuze landing veranderde in een fractie van een seconde in een onvoorstelbaar drama. Het toestel kwam tijdens de landing in botsing met een enorme zwerm spreeuwen, waardoor de linkermotoren onmiddellijk uitvielen.

In een wanhopige poging om het toestel te redden, besloten gezagvoerder Gigi Gielen en copiloot Dimitri Vandereyken om een doorstart te maken. Die doorstart gebeurde op lage hoogte, waardoor het toestel een scherpe bocht naar links maakte en de tarmac raakte. Het vliegtuig draaide rond zijn as en vatte vuur. 

De ravage op de landingsbaan was enorm en de vuurzee was tot in de verre omtrek te zien. Tijdens de reddingsoperatie liep de communicatie tussen de luchtverkeersleiding en de brandweer compleet mis. Die eerste vergat namelijk te melden dat er nog 37 passagiers aan boord waren, waardoor de brandweer zich concentreerde op het blussen.

Kostbare minuten gingen verloren aan het blussen, terwijl de slachtoffers nog in het toestel zaten. Uiteindelijk kostte de ramp het leven aan 34 mensen; slechts 7 inzittenden konden levend uit het brandende vliegtuig worden gered.

Terwijl voor de nabestaanden een lijdensweg van verdriet begon, was de publieke verontwaardiging groot. De media doken massaal op de tragedie, wat leidde tot een ongekende persstormloop in zowel België als Nederland. 

Rudi Gielen, broer van gezagvoerder Gigi Gielen, blikt terug op die gitzwarte dag voor zijn familie. Hij was op dat moment met zijn vrouw op vakantie in het zuiden van Frankrijk toen hij laat op de avond een ongewoon telefoontje kreeg van zijn vader. "Zet u eventjes neer, want ik heb slecht nieuws", waren de woorden die zijn wereld stilzetten. 

De weg van Gigi naar die cockpit in Eindhoven was er trouwens een van pure passie geweest, net zoals bij copiloot Dimitri Vandereyken. Hoewel vader Rik Gielen zelf een ervaren militair vlieger was geweest, moedigde hij zijn zoons niet expliciet aan om hem op te volgen. Rudi liet het vliegen links liggen, terwijl Gigi tijdens een proefvlucht onmiddellijk verknocht was aan de luchtvaart. 

Hij bereidde zich volledig zelfstandig en intensief voor op de toelatingsexamens van het leger. En Gigi's talent bleek groot. "Hij werd geselecteerd voor de felbegeerde vliegopleiding in de Verenigde Staten", vertelt broer Rudi. "Hij behaalde die voordat hij de opleiding in België voltooide."

Terug in België, bleef hij trouw aan de C-130 Herculestoestellen. Daarmee ging hij geregeld op humanitaire missie, maar daar vertelde hij thuis weinig over. "Ik denk dat hij dat een beetje deed om mijn moeder te beschermen. Zo wisten wij niet wat er allemaal gaande was."

Na de crash barstte er een juridische strijd los die de gemoederen jarenlang bezighield. In 2001 eiste het Nederlandse Openbaar Ministerie werkstraffen en voorwaardelijke celstraffen tegen de luchtverkeersleider en brandweercommandant vanwege hun fouten tijdens de redding. 

Voor de families bleef de nasleep een open wonde, mede door de massale media-aandacht die de ramp voortdurend in de schijnwerpers hield. "Onze familie heeft er lang genoeg over gedaan om dit in alle sereniteit te verwerken en we willen geen oude wonden openrijten", vertelt een nabestaande van een van de bemanningsleden in een reactie aan onze redactie. Uit respect voor de familie blijft deze reactie anoniem. 

Vader Gielen kon het juridische staartje niet loslaten. Hij beet zich vast in het onderzoek en verkreeg inzage in de volledige dossiers. "Die dossiers hebben we nu allemaal in ons bezit", zegt Rudi. "Voor hem was dat een manier om het verlies te verwerken." Hij wilde tot op het bot begrijpen waarom zijn zoon niet gered kon worden.

De meest pijnlijke ontdekking voor de familie Gielen volgde uiteindelijk wanneer ze de werkelijke doodsoorzaak van broer Gigi ontdekken. "Wij hebben altijd gedacht dat mijn broer levend verbrand is geweest, maar uit het dossier bleek dat hij is gestikt", klinkt Rudi ontzet. 

Toch volgde de vrijspraak voor de beklaagde luchtverkeersleiding en brandweerlui. De rechter oordeelde dat sneller ingrijpen de fatale afloop waarschijnlijk niet had kunnen veranderen. Ondertussen waren enkelen onder hen al uit hun functie ontheven. In 2004 volgen officiële excuses en een financiële vergoeding van de Koninklijke Luchtmacht. 

Vandaag leeft de herinnering aan de bemanning verder. Sinds de dood van vader Rik, wordt broer Rudi Gielen jaarlijks uitgenodigd voor een plechtigheid bij de 15e Wing in Melsbroek. Daar is hij "uit respect voor zijn broer" consequent, ieder jaar aanwezig. 

Kapitein Gigi Gielen kreeg een monument in Val-Meer bij Riemst, in zijn geboortedorp. Daar wordt nog iedere 5 jaar een bijzondere herdenkingsceremonie gehouden, ook vandaag ter ere van de 30e 'verjaardag' van de ramp. 

30 jaar na de Herculesramp in Eindhoven blijft het beeld van Gigi voor Rudi onveranderd: de jongere broer die hij voor het laatst zag op de avond voor Rudi op vakantie vertrok. Hij hoopt dat de luchtmacht lessen heeft getrokken uit wat er is gebeurd.

"Het belangrijkste dat foutliep, was de communicatie. Als de communicatie goed zit, loopt het allemaal wat vlotter", besluit Rudi. Hij herdenkt vandaag een bekwame piloot en broer die tot het fatale moment zijn professionele plicht vervulde.