In Oost-Congo organiseert rebellengroep M23 in de gebieden onder haar controle een eigen aanpak om de ebola-epidemie te bestrijden, los van de Congolese overheid en met steun van buurland Rwanda. Dat blijkt uit een onderzoek van Reuters. De uitbraak biedt de rebellen zo een kans om te tonen dat ze in staat zijn om gebieden te besturen. Analisten waarschuwen wel dat die versnipperde aanpak de bestrijding van de epidemie kan bemoeilijken als het virus zich verder verspreidt.
Hoe M23-rebellen de uitbraak van ebola gebruiken om macht in Oost-Congo te verstevigen
Uma Claessens
Gepubliceerd:
Begin vorig jaar nemen de door Rwanda gesteunde -rebellen bij een grote opmars de Oost-Congolese steden Goma en Bukavu in, aan het Kivumeer aan de grens met Rwanda. Intussen controleren de rebellen een aanzienlijk deel van de provincies Noord- en Zuid-Kivu. Samen met hun politieke tak, de Alliance Fleuve Congo (AFC), bouwen ze daar een parallel bestuur uit.
Volgens een onderzoek van Reuters grijpt M23 de ebola-uitbraak aan om te tonen dat de rebellengroep in staat is om gebieden te besturen en zijn gezag verder uit te bouwen. De aanpak van de rebellen wordt gecoördineerd via gezondheidsdiensten die losstaan van die van de centrale overheid.
Deze parallelle autoriteiten leggen ook hun eigen veiligheidsmaatregelen op. Zo hebben ze busroutes naar gebieden onder controle van de Congolese overheid afgeschaft, plaatsen ze mensen die het gebied binnenkomen in isolatie en volgen ze mogelijke risicogevallen op.
Ook via video's op sociale media proberen de rebellen zich te presenteren als een volwaardig bestuur. Daarin zijn politieke functionarissen van M23/AFC te zien terwijl ze laboratoria bezoeken, met hulpverleners spreken en hun aanpak van de epidemie toelichten.
Ebola-uitbraak beperkt in bezette gebieden
Terwijl de ebola-uitbraak zich in grote delen van Congo verder verspreidt, lijkt de situatie in de gebieden onder controle van rebellengroep M23 voorlopig beperkt.
Volgens cijfers van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en het Congolese ministerie van Volksgezondheid zijn sinds het begin van de uitbraak in mei 4 besmettingen vastgesteld in gebieden gecontroleerd door de rebellen. 1 besmetting werd geregistreerd in Goma, 3 andere in de omgeving van Bukavu.
Nadat 21 dagen lang geen nieuwe besmettingen waren gemeld, verklaarde M23 eind juni dat de uitbraak in hun gebied voorbij was.
In de rest van Congo blijft het virus zich intussen verspreiden. Er zijn volgens de laatste cijfers al 1.926 bevestigde besmettingen en meer dan 700 doden. Dit weekend breidde de uitbraak zich ook uit naar de provincies Haut-Uele en Tshopo.
Dat verschil grijpt M23 aan om de eigen bestuurscapaciteiten te benadrukken tegenover de aanpak van de Congolese overheid. De rebellen erkennen dat de situatie in overheidsgebied moeilijker is, omdat het virus daar al op grotere schaal aanwezig was voor de uitbraak werd ontdekt.
Toch verloopt de bestrijding volgens hen beter in gebieden onder hun controle, dankzij meer "discipline" en strengere "preventieve maatregelen", zegt Freddy Kaniki, de coördinator van de M23/AFC-respons op de ebola-uitbraak.
Hulp uit Rwanda
"AFC/M23 wil aantonen dat het als een overheid kan functioneren en een gezondheidscrisis beter kan beheren dan de Congolese overheid", zegt Reagan Miviri van het Congolese onderzoeksinstituut Ebuteli.
De samenwerking met Kinshasa blijft dan ook zeer beperkt. Die bestaat enkel uit het delen van gegevens en resultaten van laboratoriumtests. Bovendien verloopt de samenwerking niet rechtstreeks, maar via hulporganisaties die de contacten tussen beide partijen coördineren.
Hoewel Rwanda directe banden met of steun aan de M23-rebellen ontkent, richten de rebellen zich toch vooral tot dat land voor hulp bij de bestrijding van de epidemie. Rwanda stuurde al 6 specialisten naar Goma en leverde voor 6.891 dollar aan materiaal en medicijnen. Een ziekenhuis net over de grens in Rwanda leverde nog eens voor 85.467 dollar aan hulpgoederen, voornamelijk beschermingsmateriaal.
De Rwandese regeringswoordvoerder Yolande Makolo zegt dat de focus van Kigali vooral ligt op het indammen van de epidemie. Infectieziekten "respecteren geen grenzen", voegt ze eraan toe.
"Beperkte test van bestuurscapaciteiten"
Toch zijn analisten voorzichtig over hoe doeltreffend de aanpak van de rebellen werkelijk is.
"Met slechts 4 geregistreerde gevallen is dit tot nu slechts een beperkte test geweest van hun capaciteit om een gezondheidscrisis te beheren", zegt Miviri. "Als de uitbraak zich zou verspreiden naar frontgebieden en het aantal gevallen aanzienlijk zou stijgen, kan de aanpak veel ingewikkelder worden."
Bovendien blijft de bestrijding van de uitbraak, ondanks de steun uit Rwanda, kampen met tekorten aan beschermingsmateriaal, pakketten voor infectiecontrole, voertuigen en brandstof. Het laboratorium in Goma beschikte half juni bovendien slechts over 2 testkits, wat de testcapaciteit aanzienlijk beperkte.
Ook de omstandigheden in het gebied zelf bemoeilijken de bestrijding van de epidemie. Sinds M23 de stad veroverde, is de luchthaven van Goma gesloten. Daarnaast ligt het banksysteem in gebieden onder controle van de rebellen stil, wat de inzet van personeel en de aanvoer van materiaal en geld moeilijker maakt.
