5 jaar na "waterbom" wapent Maaseik zich tegen een nieuwe vloed: "We leven hier met de grillen van de Maas"

De Maas trad op 14 juli 2021 ver buiten haar oevers en bedreigde dorpen aan weerszijden van de stroom. Hoewel de Maas van oorsprong een sterk meanderende rivier is en de inwoners dat grotendeels gewend zijn, werden ze nog nooit met zo'n brute kracht geconfronteerd. 

Gunter Haeldermans (CD&V), de huidige burgemeester van Maaseik, beleefde de overstroming van de Maas van dichtbij. "Het water kwam tot net over het muurtje in de straat", vertelt hij erover. Samen met de inwoners van Heppeneert keek Haeldermans angstig toe hoe de Maas dichter en dichterbij kwam. 

De grootste bedreiging speelde zich in Maaseik af, in Heppeneert. "Hier maakt de Maas 2 grote bochten, waardoor het water ophoopt", vertelt Haeldermans. Op het meest kritieke punt klotste het water tegen een muurtje dat werd aangelegd in 1992, toen de Maas al een keer overstroomde. 

De transformatie van het landschap was dan ook hallucinant. De uitgestrekte akkers en weilanden die normaal honderden meters tussen de huizen en de rivier liggen, veranderden in een gigantische watervlakte. "Het was alsof we uitkeken over een grote zee", zegt Haeldermans. 

De snelheid waarmee het water oprukte, staat in het geheugen van Haeldermans gegrift. Hij herinnert zich hoe hij zijn kinderen geruststelde dat het zo’n vaart niet zou lopen. "Een uur later moest ik vaststellen dat het water al meters dichterbij was gekomen. Op slechts een halve dag stond het water tot aan het muurtje", zegt hij.

"Het leger was samen met de lokale hulpdiensten massaal aanwezig. Ze hebben in allerijl het muurtje opgehoopt met 2 lagen zandzakken", gaat de burgemeester verder. "De inwoners van de straat zijn toen geëvacueerd." 

De solidariteit onder de bewoners van Heppeneert bleek groot. Het dorp was volledig afgesloten van de buitenwereld en enkel buurtbewoners of hulpdiensten mochten binnen. "Sommige buren kwamen met een meetlat om het uur de waterstand in de gaten te houden", herinnert Haeldermans zich.

"Anderen hadden geen elektriciteit meer en dan kookten we samen. We aten gezamenlijk spaghetti op het muurtje, in het volste vertrouwen dat het muurtje zou standhouden."

Maar het muurtje hield stand en het water is nooit tot bij de woningen geraakt. Desondanks moesten bewoners van de huizen directer achter de kerk, hun huizen verlaten. De spanning die de inwoners van Heppeneert toen voelden, legde een noodzaak tot ingrijpen bloot. 

Sinds die bewuste zomer is er dus veel veranderd aan de oevers van de Maas. Infrastructuurwerken, waaronder een nieuwe brug, bleken nodig. Die brug staat voorlopig op 2 massieve pijlers, vlak na een kronkeling in de rivier. Daardoor fungeert ze als het ware als een flessenhals waar het water zich ophoopt.

"De nieuwe brug zal maar op 1 pijler staan", vertelt Haeldermans. "Daarnaast wordt er hard gewerkt aan een ingenieuze doorlaatconstructie die, wanneer het water opnieuw erg hoog staat, water kan afvoeren naar de Heerenlaakplas." 

Daardoor neemt de druk op de dijken in het stadscentrum en de omliggende dorpen af. Het dorpje Aldeneik daarentegen ligt vlak naast die Heerenlaakplas. Daar zijn de inwoners bezorgd over een mogelijke overstroming van die plas. Maar dat countert Haeldermans.

"Studies van de Vlaamse Waterweg tonen aan dat de kans bijzonder klein is dat zowel de Maas als de plas zouden overstromen. Bovendien is er ook aan de andere kant van de plas een doorlaat voorzien, zodat het water gecontroleerd terug naar de Maas kan vloeien."

Het besef dat 100 procent garantie tegen wateroverlast niet bestaat, blijft in Maaseik wel aanwezig. "Je leeft met de Maas en je leeft met de grillen van de Maas", stelt Haeldermans nuchter.

5 jaar na de overstromingen, ligt de Maas er dus rustig bij. De littekens van 2021 blijven echter zichtbaar. "De rivier brengt veel goeds, zoals toerisme en een prachtig landschap, maar ze vereist ook constante waakzaamheid en investeringen."