Vijf jaar na overstromingen wachten inwoners van Trooz nog altijd op bescherming: "Politiek moet wakker worden"

Anne-Françoise Dengis voelt vandaag nog de machteloosheid van toen. Ze was op het moment van de overstromingen coördinator van het noodplan in Soumagne, ten noordoosten van Trooz.

Toen het water in de Magne, een zijrivier van de Vesder, onheilspellend begon te stijgen, adviseerde zij om de gemeente te laten ontruimen. Uiteindelijk hebben noch de burgemeester noch de provinciegouverneur het evacuatiebevel gegeven. Het centrum van Soumagne liep onder water, maar gelukkig vielen er geen doden. De Civiele Bescherming en het leger kwamen pas dagen later.

In haar eigen huis, in het centrum van Trooz, stond het gelijkvloers 5 jaar geleden helemaal onder en was alles besmeurd met modder. Voordat ze haar eigen moeder te hulp schoot, wist ze haar kat en honden te redden en ook enkele oudere buren naar de 1e verdieping van hun woning te brengen. 

Fabienne Frisée en haar man Luigi Nassisi wonen in een wijk die enkele meters boven de rivier ligt. Wat op 14 juli realiteit werd, hadden ze nooit kunnen vermoeden: hun kelder, de hele 1e verdieping en een brede doorgang achter hun woning werden volledig overspoeld.

Ook zij wilden hun moeders gaan redden, die verderop woonden. Onderweg kwamen ze brandweermannen tegen. "Ik hoor ze nog zeggen dat de stuwdammen van Eupen en La Gileppe rond 17 uur zouden worden opengezet en de gemeente geëvacueerd. Maar er kwam geen evacuatie van Trooz", herinnert Fabienne zich. 

Het water steeg in ijltempo, de elektriciteit viel uit. Luigi hielp Belgische en Franse brandweerlui hun weg door de ondergelopen straten van Trooz te vinden. Mensen werden uit hun huizen gehaald. Fabienne begeleidde naar een opvangplaats vooral kinderen, die door vrijwilligers op jetski’s waren gered.

Het zijn apocalyptische taferelen, die het koppel opnieuw ziet voorbijflitsen wanneer ze erover praten. Maar vooral herinneren ze zich nog het oorverdovend geluid van het razende water en de grote voorwerpen die door de rivier werden meegesleurd en tegen bruggen sloegen. 

Toen het stopte met regenen en de stuwdam van Monsin in Luik werd geopend, zakte het waterpeil in Trooz en bleef er vooral veel modder en ellende over. De 11 kilometer aan rivieroevers van de gemeente waren verwoest en de woningen van 4.000 inwoners beschadigd.

Anne-Françoise Dengis is vooral dankbaar voor de hulp van de gemeentelijke diensten van Seraing. Zij kwamen onmiddellijk met schoppen en kruiwagens om de huizen te ontruimen.

"Ook vrijwillige brandweermannen uit Kortrijk stonden plots voor mijn deur, en mensen uit Antwerpen hebben mijn kelder drooggemaakt. De Vlamingen van TeamEclairs (een grote groep vrijwilligers, red.) hebben 2 jaar later de bloembedden van de gemeente heraangelegd." De aanwezigheid van al die vrijwilligers bracht opnieuw leven en vreugde in Trooz, klinkt het.

"We voelden ons zowel materieel als emotioneel sterk gesteund door alle mensen die ons kwamen helpen. Zij hebben ons de moed gegeven om met de heropbouw van onze huizen en levens te starten. Wij hebben een onvermoede kracht in onszelf ontdekt", klinkt het bij Fabienne. "Ik zal dit nooit vergeten", voegt Luigi Nassisi toe.

Na de ramp groeide in Trooz een hechte solidariteit onder de bewoners en werd het sociale weefsel er sterker. Maar er zijn ook mensen vertrokken. Vooral zij die in Trooz een huis huurden en de renovatie niet wilden afwachten. Of die bang waren voor een nieuwe ramp. Volgens het stadsbestuur heeft Trooz ongeveer 500 van de 8.700 inwoners zien vertrekken. 

Kleine goedkope arbeidershuisjes van de vroegere staalfabriek van Prayon hebben dan weer nieuwe bewoners aangetrokken. "Ze hebben vaak geen contact met de oude inwoners. De sfeer in het dorp is daardoor veranderd", zegt Fabienne Frisée. Ook veel winkels en cafés hebben de ramp niet overleefd. 

Anne-Françoise vertelt dat haar gezondheid heeft geleden onder de renovatie van haar huis. Fabienne zegt dat de angsten pas nu, 5 jaar later, naar boven komen. "Veel bewoners langs de Vesder zijn getraumatiseerd, en toch spreken we er onderling niet meer over. Sommige mensen, zeker diegenen die dierbaren in het water verloren, hebben nochtans een grote behoefte om erover te praten."

Ondertussen blijft de angst voor een nieuwe ramp bestaan. Veel mensen in Trooz vinden dat de overheid te weinig doet tegen een nieuwe waterbom. "Er zijn amper overstromingsgebieden aangelegd waar de Vesder bij hoogwater veilig buiten haar oevers kan treden. Op sommige plaatsen is de rivier zelfs verder gekanaliseerd." 

"We moeten spaarbekkens voor regenwater aanleggen, grasstroken rond akkers aanleggen en sloten langs wegen graven. Maar ook loofbomen planten in de Ardennen om te voorkomen dat het water van beek naar beek naar grote waterlopen zoals de Vesder stroomt", legt Anne-Françoise uit. 

Etienne Vendy coördineerde vanuit een geïmproviseerd hoofdkwartier de hulp voor de getroffen inwoners. Hij was al in 2021 OCMW-voorzitter in Trooz voor Ecolo, de Franstalige groenen. Later verdeelde hij onder de meest kwetsbare bewoners een deel van de 2 miljoen euro die via het Rode Kruis werd ingezameld. 

Vendy benadrukt dat de Universiteit van Luik 3 jaar geleden een strategisch plan voor het stroomgebied van de Vesder heeft opgesteld, om die te wapenen tegen overstromingen en de uitdagingen van de klimaatverandering. Sinds midden 2024 is ook een studie klaar over de Vesdervallei, die het Waals Gewest en gemeenten moeten toepassen op het terrein.

In Trooz zijn zo 4 zones aangewezen waar de oevers van de rivier worden verbreed door een overstromingsgebied van 6 meter. De gebouwen in die zones worden gesloopt. Het gaat onder ander over de sociale woonwijk La Fenderie, waar de Vesder in een lus omheen loopt en volledig verwoest werd, maar ook over een beenhouwerij en 250-jaar oude huizen in Fraipont. 

Trooz heeft 35 miljoen euro van het Waals Gewest gekregen om de huizen in deze zones te kopen. "De gemeente wil niemand onteigenen", zegt Etienne Vendy. "Wij gaan in gesprek met de eigenaars en bieden een goede prijs. Daardoor zal de procedure wat langer duren en zal het plan voor de Vesdervallei pas geleidelijk aan zichtbaar worden."

Anne-Françoise Dengis wil niet meer op elke verjaardag van de waterbom stilstaan bij het ongeluk dat mensen is overkomen, zij wil naar de toekomst kijken.

"De herinnering aan de slachtoffers moet ons motiveren om de inrichting van de Vesdervallei aan te passen zodat een dergelijke natuurramp zich niet meer voordoet", zegt ze. "Maar daarvoor moet de politiek ontwaken, zeker in tijden van klimaatverandering."