"Ik krijg nog altijd kippenvel als ik die beelden zie": Caroline Van den Berghe blikt terug op horrorzomer van 1996

Wie opgroeide in de jaren vóór de zaak Dutroux, heeft wellicht een toch wat andere jeugd gekend dan erna. "Er is wat dat betreft zeker ook een voor en na Dutroux. Het waren andere tijden, we leefden onbezorgder", herinnert Caroline Van den Berghe zich.

"De meeste mensen hadden toen nog geen gsm en apps waarmee je je locatie deelt, bestonden al helemaal niet", zegt ze verder. "Dus je was niet bereikbaar en je moest er maar op vertrouwen dat alles goed zou gaan. Dat jonge kinderen zoals Julie Lejeune en Mélissa Russo in de buurt even alleen gingen wandelen, was niet abnormaal." 

Maar wanneer ze op het afgesproken uur, op 24 juni 1995, niet terugkeren, is er bij de ouders uiteraard wel meteen paniek. "De ouders hebben eerst zelf gezocht met vrienden, kennissen, buren en hebben ook de toenmalige rijkswacht verwittigd. Van de 8-jarige vriendinnetjes was er geen spoor", zegt Van den Berghe.

"Zoekacties zoals we die nu kennen onder leiding van de Cel Vermiste Personen waren er nog niet, want die was nog niet opgericht", vertelt ze. "Ook Child Focus bestond niet. Er was alleen de 'vzw Marc en Corine' die de ouders kwam helpen om affiches met de foto's van de meisjes te maken en op te hangen."

Die vzw was opgericht door de vaders van Marc Kistemann en Corine Malmendier, een koppel dat vermoord werd in 1992. "Na de moord zetten hun vaders zich in voor meer rechten voor slachtoffers."

De ouders van Julie en Mélissa en later ook die van An en Eefje, die op 23 augustus 1995 verdwijnen, hebben ook het gevoel dat de politie de verdwijningen niet ernstig neemt. "Ze zullen wel bij een vriendje de nacht hebben doorgebracht", zei de politie tegen de vrienden van An Marchal en Eefje Lambrecks, toen ze aangifte deden van hun verdwijning.

"Dat kun je je nu toch niet meer voorstellen", zegt Caroline Van den Berghe. "We weten nu dat die eerste uren cruciaal zijn om nog getuigen of sporen te vinden, maar de politie vond de verdwijning van An en Eefje toen niet onrustwekkend". 

Later, bij de verdwijningen van Sabine Dardenne en Laetitia Delhez, was de Cel Vermiste Personen wél al opgericht. "Ik herinner me nog dat Alain Remue (oprichter van de cel) toen zei dat er iets niet klopte: het kon gewoon niet dat die kinderen niet werden gevonden. Vanaf dan komen er wel grote zoekacties met veel inzet van mensen en middelen."

Ook al is het 30 jaar geleden, sommige beelden blijven in je geheugen gegrift. "Sabine Dardenne en Laetitia Delhez, die uit de kelder van Dutroux werden bevrijd, dat is echt zo'n iconisch beeld", zegt Caroline Van den Berghe.

"En dan het moment dat die meisjes terug naar huis worden gebracht, de massa die daar staat te applaudisseren, de meisjes die in de armen van hun familie vallen en Sabine die zegt: "Ik heb jullie zo gemist". De vreugde en de euforie waren enorm, ik krijg nog altijd kippenvel als ik ernaar kijk."

De vreugde zal snel omslaan. Eerst in verdriet voor de ouders van Julie, Mélissa, An en Eefje. Dutroux had ook hen ontvoerd, maar zij overleefden de kooi niet. Julie en Mélissa stierven van honger en dorst, An en Eefje zijn levend begraven. 

"Ik kan me niet voorstellen hoe het moet zijn als ouder, als je dit nieuws krijgt", vertelt Caroline Van den Berghe in de podcast. "Dat is zo hartverscheurend. Al de tijd dat ze gezocht hebben naar hun kinderen, hoopten zij dat ze nog leefden. Dan komt de rauwe werkelijkheid dat ze dood zijn."

Alsof dat niet genoeg is, blijkt dan ook nog eens dat de rijkswacht van Charleroi al een hele tijd over informatie beschikte die in de richting van Dutroux wees als mogelijke ontvoerder van kinderen. "Dutroux was al eerder, samen met zijn vrouw Michelle Martin, veroordeeld voor ontvoering en verkrachting van minderjarigen. Desondanks was hij door een beslissing van de minister van Justitie vrijgelaten."

De woede bij de bevolking was immens. Na de arrestatie op 13 augustus 1996 van Marc Dutroux, zijn vrouw Michelle Martin en zijn kompaan Michel Lelièvre, stonden mensen buiten zinnen aan het kleine gerechtsgebouw van Neufchâteau.

"Ook dat zijn iconische beelden van de verdachten die door politiemensen naar buiten worden gebracht uit het gerechtsgebouw", legt Van den Berghe uit. "Er waren dranghekken geplaatst om de menigte buiten tegen te houden. Er werd geroepen en geduwd. De politiemensen stormden met de verdachten de trap af, uit vrees dat ze gelyncht zouden worden."

En dan moest het zogenoemde 'spaghetti-arrest' nog komen, waarna de onderzoeksrechter Connerotte van de zaak werd gehaald. "De procureur van Neufchâteau, Michel Bourlet, en de onderzoeksrechter Jean-Marc Connerotte werden op handen gedragen door de ouders en de bevolking."

Onder hun leiding was er een doorbraak gekomen in de verdwijningszaken en het gevoel was dat zij de enige 2 waren die de zaak verder tot op het bot zouden uitspitten. "Er gingen verhalen over grote pedofiele netwerken rond Dutroux die kinderen op bestelling zouden ontvoeren voor hooggeplaatsten."

Maar Connerotte zal van de zaak worden gehaald, nadat hij samen met procureur Bourlet aanwezig is op een spaghettiavond van de vzw Marc en Corine. De vzw zamelt met de benefietavond geld in voor de verdediging van Laetitia, die ook aanwezig is samen met Sabine Dardenne.

Wanneer een foto van de avond verschijnt in een Franstalige krant, stapt de advocaat van Marc Dutroux naar het Hof van Cassatie om de onderzoeksrechter van de zaak te halen. Het Hof geeft hem gelijk en oordeelt dat de onderzoeksrechter partijdig is geweest.

"En dan is het hek van de dam", zegt Caroline Van den Berghe. "Ongezien. Overal in het land ontstaan spontane manifestaties en stakingen. Studenten komen op straat, arbeiders leggen het werk neer. Er wordt gegooid met eieren en spaghetti naar gerechtsgebouwen. Mensen waren woedend. Het ging er soms erg gewelddadig aan toe. Het was alsof de revolutie ging uitbreken". 

Een maand na het spaghetti-arrest, op 20 oktober 1996, stapten 300.000 mensen mee op in de 'Witte Mars'. "Een grote mensenzee met een centrale plaats voor de slachtoffers van Dutroux, maar ook voor andere slachtoffers en ouders van verdwenen kinderen", legt Van den Berghe uit.

"De mars vormde een duidelijk signaal aan politie, justitie en de politieke verantwoordelijken dat grondige hervormingen nodig waren. Het zou nog tot 1998 duren, na de korte ontsnapping van Marc Dutroux, voordat er effectief werk werd gemaakt van die hervormingen."

Ook de gerechtelijke molen maalt langzaam, want pas in 2004, 8 jaar na de arrestatie van Dutroux, zal het assisenproces over zijn ontvoeringen, verkrachtingen en moorden starten in Aarlen.

"Een proces met een enorme mediabelangstelling in binnen- en buitenland", zegt Caroline Van den Berghe. "Terwijl er over de verdwijning van de meisjes in 1995 en 1996 eerder terughoudend werd bericht, was dat na het losbarsten van de zaak helemaal anders. En bij de start van het proces in Aarlen was het een ware overrompeling."

De 4 Belgische zenders: VRT, VTM, RTBF en RTL lieten containers plaatsen met zicht op het gerechtsgebouw. "Het waren kleine redactieruimtes om vandaaruit elke dag reportages te maken en live te kunnen berichten over het proces", vertelt ze. "In de kleine assisenzaal was plaats voor alle partijen, maar niet voor alle media. Er werd een wisselbeurt afgesproken van wie er in de zaal kon zitten en wie het proces via een scherm in een andere zaal moest volgen."

Wat Van den Berghe van het proces het meest is bijgebleven, is het bezoek aan de kelder en de kooi van Dutroux in zijn huis in Marcinelle. "Een plaatsbezoek is behoorlijk uitzonderlijk in een assisenzaak, maar dat was om de jury te laten zien hoe die kooi eruitzag. Hoe klein die was. Hoe dat huis daar was, de kamer ook waar An en Eefje zijn vastgehouden. Men vond het belangrijk dat de jury dat met eigen ogen kon zien."

Bij zo'n plaatsbezoek verhuist het volledige hof. "Dat betekent de rechters, de procureur, de beschuldigden, de jury, de nabestaanden, dus eigenlijk alle partijen, de advocaten, ook van de beschuldigde, en het deel publiek dat dan mee moet, dat is dan de pers."

"Er waren een beperkt aantal plaatsen voor de pers en voor de VRT ben ik toen meegegaan", vertelt ze. "Als je in die kelder komt en de kooi ziet, dan besef je dat dit onmenselijk gruwelijk moet zijn geweest om daarin te worden opgesloten. Sabine Dardenne heeft er 81 dagen vastgezeten."

Ook het moedige getuigenis van Sabine Dardenne is Van den Berghe bijgebleven. "Door haar verhaal bleek erg duidelijk hoe Dutroux de ontvoerde meisjes manipuleerde. Sabine vertelde dat Dutroux haar had wijsgemaakt dat hij haar beschermer was tegen een grote chef die haar zou komen halen om haar te vermoorden."

"'Er was losgeld gevraagd aan haar ouders, maar haar ouders wilden niet betalen', zei Dutroux. Dus ja, ze mocht al blij zijn dat Dutroux voor haar wou zorgen en dat hij haar wegstopte in die kooi. En mocht ze dus andere stemmen horen dan die van Dutroux, dan moest ze zich heel erg stilhouden in die kooi."

Sabine heeft tijdens haar gevangenschap brieven geschreven aan haar ouders, die Dutroux uiteraard niet heeft verstuurd. "Uit die brieven blijkt eigenlijk het gemis, het verdriet, de pijn", vertelt Van den Berghe. "Ze voelt zich ook schuldig omdat ze soms stout is geweest. Ze smeekt haar ouders om toch geld in te zamelen om dat losgeld voor elkaar te krijgen, zodat ze terug naar huis zou mogen komen. Sabine hield ook een dagboek bij. Met een ster markeerde ze de dagen dat Dutroux haar verkrachtte." 

Het verhaal van Sabine was cruciaal voor het onderzoek. Daaruit bleek allicht wat ook de andere ontvoerde meisjes hebben meegemaakt. Van een grote chef of een netwerk was geen sprake. "Al konden veel mensen niet geloven dat één man samen met zijn vrouw en een kompaan hiertoe in staat waren, uit het verhaal van Sabine bleek dat het wel degelijk kon."