Het is weer de tijd van het jaar voor vliegende mieren. Toekomstige koninginnen en mannetjes zwermen uit om te paren en zo nieuwe kolonies te kunnen stichten. Die 'bruidsvlucht' is geen reden tot paniek, zegt bioloog Anneline Mattens (KU Leuven). Waarom vliegen mieren eigenlijk om te paren, en waarom zien we ze net nu zoveel?
De bruidsvlucht van de mier: waarom we net nu zoveel vliegende mieren zien
Je hebt ze misschien ook al opgemerkt dezer dagen, al dan niet in grote zwermen: vliegende mieren. En dat is niet toevallig, legt Anneline Mattens vandaag uit in onze podcast Het Kwartier. Zij is verbonden aan de vakgroep Ecologie, Evolutie en Biodiversiteitsbehoud van de KU Leuven. Voor haar onderzoek focust ze zich op sociale insecten zoals bijen, wespen en mieren.
"Zeker tijdens warme periodes in de zomer, zoals nu, kunnen ze heel prominent aanwezig zijn", vertelt Mattens in de podcast Het Kwartier. "We verzamelen vliegende mieren voor ons onderzoek, dus het is heel leuk om ze te zien verschijnen. Last heb ik er niet van."
En neen, we hoeven niet meteen naar de verdelgingsmiddelen te grijpen. Vliegende mieren, dat is slechts een tijdelijk 'probleem', voor zover je het een probleem kan noemen.
Plots gaat NAVO-top over Iran, Rusland weer op Olympische Spelen, en vliegende mieren
Tijd voor de bruidsvlucht
Belangrijk om te weten: vliegende mieren zijn geen aparte soort. Het zijn de 'gewone' mieren zoals we ze hier kennen, met name zwarte wegmieren (Lasius niger). "Een zeer typische soort die hier veel voorkomt en zich graag tussen de straatstenen nestelt", vertelt Mattens.
Tijdens de zomermaanden krijgen de mieren tijdelijk vleugels voor de voortplanting. "Dan is het tijd voor wat we de bruidsvlucht noemen: nieuwe koninginnen en mannetjes die gaan uitvliegen. Ze zoeken elkaar in de lucht om te paren, om daarna een nieuwe kolonie te stichten".
Hoe gaat dat juist in zijn werk? "Een typische kolonie bestaat uit één koningin, soms meerdere. Een koningin kan 15 tot 20 jaar worden. Haar enige taak is het leggen van eitjes, waaruit zich dan de werksters ontwikkelen. Allemaal vrouwtjes die instaan voor alle andere taken binnen de kolonie. Zij worden 1 tot 2 jaar", legt Mattens uit.
De koningin legt ook eitjes waaruit zich mannetjes ontwikkelen. Over hun levensduur later meer, maar hun belangrijkste taak is: uitvliegen, paren met toekomstige koninginnen en zo de toekomst van nieuwe kolonies garanderen. Een bijzonder proces.
Kiezen voor bevruchte of onbevruchte eitjes
Een koningin legt voortdurend eitjes waaruit werksters ontstaan. Maar de koningin legt ook gedurende een bepaalde periode in het jaar eitjes waaruit toekomstige koninginnen en mannetjes ontstaan.
"Koninginnen kunnen bevruchte en onbevruchte eitjes leggen. Uit de bevruchte eitjes ontstaan werksters of toekomstige koninginnen, uit de onbevruchte eitjes de mannetjes. Het is nu de periode dat koninginnen onbevruchte eitjes leggen om mannetjes te creëren", zegt Mattens.
Hoe dat kan? "Tijdens de bruidsvlucht paren toekomstige koninginnen met mannetjes, en ze kunnen het sperma dat ze dan verzamelen, hun hele leven bijhouden. Als ze eitjes leggen, kunnen ze vervolgens kiezen of ze bevruchte of niet bevruchte eitjes leggen".
Vooral vliegende mieren in steden?
En waarom gebeurt dat net nu? "Mieren hebben een langere warmere periode nodig, zoals tijdens de zomermaanden. Zeker als er in die warme periodes af en toe een onweer is, is dat voor koninginnen ideaal. En dat soort weer hebben we de voorbije weken wel gehad", zegt Mattens.
Vliegende mieren zie je zeker niet alleen in de steden, alleen vallen ze daar meer op, klinkt het. "Steden hebben een meer gelijklopend warmtebeeld dan het platteland, waar er meer afwisseling is. Kolonies in de steden worden op hetzelfde moment getriggerd, waardoor ze tegelijk hun toekomstige koninginnen en mannetjes laten uitzwermen".
En dat uitzwermen is biologisch en evolutionair ook wel belangrijk. "Als mieren wandelen, hebben ze maar weinig kansen om mieren van andere kolonies tegen te komen waarmee ze kunnen paren. Door te vliegen kunnen ze veel grotere afstanden afleggen en kunnen ze paren met mieren van kolonies veel verder weg. Dat verkleint de kans op inteelt".
"Geen overlast"
De mannetjes hebben overigens maar een korte levensduur, want ze sterven na de paring. "Ze hebben eenvoudigweg geen andere taak in de kolonie", zegt Mattens. "Ze hebben een duidelijk doel, en dat is zich voortplanten. Als ze door te paren hun genen hebben kunnen verspreiden, is hun levensdoel bereikt".
Dat verklaart ook meteen waarom vliegende mieren maar een tijdelijk fenomeen zijn. "De meeste vliegende mieren zijn mannetjes, en zij zullen sterven. De toekomstige koninginnen zullen na de paring in de grond kruipen om daar een nest te proberen bouwen. Ze zullen geen overlast veroorzaken".
Een eigen mierenkolonie?
De periode van de bruidsvlucht is ook een ideaal moment voor wie graag een eigen mierenkolonie wil starten. In het Ketnet-programma 'Nerdland voor kleine nerds' leggen Lieven Scheire en Hetty Helsmoortel uit hoe je een koningin kan herkennen.
