Het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) raadt af de huidige borstkankerscreening uit te breiden. Vandaag krijgen vrouwen tussen 50 en 69 jaar om de 2 jaar een uitnodiging voor een gratis mammografie. Screening bij jongere of oudere vrouwen, of een extra echografie, levert onvoldoende extra gezondheidswinst op, zegt het Kenniscentrum. "De beperkte voordelen wegen niet op tegen de nadelen."
Waarom uitbreiding van borstkankerscreening niet beste keuze is: "Voordelen wegen niet op tegen nadelen"
Inass Mouhamou
Gepubliceerd:
In het kort:
Het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) raadt af om de gratis borstkankerscreening – nu beschikbaar voor vrouwen van 50 tot 69 jaar – uit te breiden naar jongere of oudere leeftijdsgroepen, omdat de voordelen niet opwegen tegen de nadelen en kosten.
De belangrijkste nadelen zijn vals-positieve resultaten en overdiagnose: van de 10.000 gescreende vrouwen krijgen 255 onterecht te horen dat verder onderzoek nodig is, en bij 19 vrouwen is er sprake van overdiagnose wat tot onnodige stress leidt.
Het KCE pleit wel voor betere informatie aan vrouwen: "Borstkankerscreening moet een persoonlijke keuze zijn van elke individuele vrouw", zegt Roos Leroy van het KCE.
In ons land wordt elke vrouw tussen 50 en 69 jaar om de 2 jaar uitgenodigd voor een gratis screening met mammografie. Die uitnodiging is vrijblijvend en wordt verstuurd naar vrouwen zonder symptomen van borstkanker en zonder verhoogd risico. Bedoeling is om borstkanker zo tijdig te kunnen opsporen en te behandelen.
Naar aanleiding van een recent voorstel van het European Commission Initiative on Breast Cancer (ECIBC) om de borstkankerscreening uit te breiden, onderzocht het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) de voor- en nadelen van aanpassingen aan het huidige screeningsprogramma.
Daarbij keek het naar de mogelijkheid om het bevolkingsonderzoek uit te breiden naar vrouwen van 45 tot 49 jaar en van 70 tot 74 jaar, naast de huidige doelgroep van 50 tot 69 jaar. Ook werd nagegaan wat de impact zou zijn van een jaarlijkse in plaats van een tweejaarlijkse screening en van het aanvullen van een mammografie met een echo. Daarnaast beoordeelde het KCE ook de kosteneffectiviteit van mogelijke uitbreidingen.
255 op de 10.000 vals-positief
De voordelen van extra borstkankerscreening wegen niet op tegen de nadelen, concludeert het Kenniscentrum nu. Het huidig screeningsprogramma levert wel degelijk gezondheidswinst op, al blijft die toch beperkt.
"Uit onze analyse blijkt dat als 10.000 vrouwen deelnemen aan een borstkankerscreening, dat leidt tot 1 à 3 minder overlijdens. Dat is een duidelijk voordeel", zegt Roos Leroy van het KCE. "Maar er zijn ook heel wat nadelen."
Overdiagnose zien we bij 19 op de 10.000 vrouwen. Bij vrouwen jonger dan 50 en ouder dan 70 is dat het grootste nadeel
Roos Leroy, Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg
Een van de belangrijkste: de vals-positieve resultaten. "Concreet gaat het om 255 op de 10.000 vrouwen die na de screening een bericht krijgen dat er bijkomend onderzoek nodig is. Daaruit blijkt dan dat het vals alarm was", legt Leroy uit.
Nog een belangrijk nadeel is overdiagnose of patiënten behandelen voor een ziekte waarvan ze nooit last zouden hebben gehad. Dat leidt tot onnodige onderzoeken en behandelingen die op hun beurt -onnodige stress en onrust veroorzaken bij de vrouwen, klinkt het. "De overdiagnose zien we bij 19 op de 10.000 vrouwen", zegt Leroy. "Bij vrouwen jonger dan 50 en ouder dan 70 is dat het grootste nadeel."
Ook een echografie als aanvulling op de mammografie biedt volgens het KCE geen bewezen klinische meerwaarde.
"Uit een recente studie blijkt dat die aanvulling niet leidt tot minder overlijdens, maar wel tot meer vals-positieve resultaten. Vrouwen worden zo dan weer nodeloos blootgesteld aan bijkomende onderzoeken", klinkt het. En dat brengt dan weer extra kosten met zich mee voor zowel de patiënt als de gezondheidszorg.
Te duur
Want ook het kostenplaatje is een belangrijke factor. "We hebben niet alleen gekeken naar de klinische nadelen van uitgebreide borstkankerscreening, maar ook naar de kosten voor de maatschappij. Het bevolkingsonderzoek wordt gratis aangeboden, maar uiteraard betalen we samen aan de organisatie van die screening."
Het KCE stelt onder meer dat elke uitbreiding van het huidige programma de kosten verder zou doen oplopen, en daar tegenover staat zeer beperkte gezondheidswinst.
Borstkankerscreening moet een persoonlijke keuze zijn van elke individuele vrouw
Roos Leroy, Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg
Zo is screening bij vrouwen jonger dan 50 jaar minder kostenefficiënt omdat het risico op borstkanker binnen die leeftijdscategorie veel lager ligt. Men gaat dus meer vrouwen moeten screenen om 1 extra geval op te sporen. Bij vrouwen van 70 jaar en ouder neemt het risico op overdiagnose dan weer toe en is de resterende levensverwachting lager, wat de meerwaarde verkleint.
Ook de tweejaarlijkse screening optrekken naar jaarlijkse screening verhoogt de druk op het gezondheidszorgbudget, zonder dat daar een klinisch bewezen extra gezondheidsvoordeel tegenover staat.
Minder positief
"Als we alles samenleggen is de balans tussen enerzijds de voordelen en anderzijds de nadelen en kosten minder positief dan we aanvankelijk dachten", stelt Leroy. Het KCE ziet daarom momenteel onvoldoende redenen om het huidige screeningprogramma verder uit te breiden.
In de plaats daarvan pleit het Kenniscentrum wel voor een goed geïnformeerde keuze. "Borstkankerscreening moet een persoonlijke keuze zijn van elke individuele vrouw. Om dat mogelijk te maken is het belangrijk dat vrouwen correct geïnformeerd worden over de voor-en nadelen om zo zelf die keuze te kunnen maken", aldus Leroy.
