Van welkomstparade tot chaotische slotspeech: hoe Donald Trump deze NAVO-top volledig naar zijn hand heeft gezet

Wanneer ik de perszaal van de NAVO-top in Ankara binnenstap, is de ruimte al tot de nok gevuld. Vrije stoelen zijn een zeldzaamheid. Journalisten hebben zich op trappen genesteld, tegen muren gedrukt en tussen de statieven van tientallen camera’s gewrongen. Iedereen kijkt in dezelfde richting: naar het podium waar Donald Trump straks misschien zal verschijnen.

Misschien, want zelfs op een zorgvuldig georkestreerde NAVO-top blijft rond de Amerikaanse president een zekere onvoorspelbaarheid hangen. Het is op dat moment nog helemaal niet zeker of Trump de geplande afsluitende persconferentie zal geven.

Het zou niet de eerste keer zijn dat een zaal vol wachtende journalisten uiteindelijk achterblijft, terwijl hij rechtstreeks naar zijn vertrouwde vliegtuig trekt.

Maar dan worden er plots Amerikaanse vlaggen op het podium gezet. De atmosfeer in de zaal verandert: journalisten haasten zich terug naar hun plaats, camera’s worden opgesteld, veel collega’s sturen – net als ik – een bericht naar hun redactie: Trump komt. 

Ik heb geluk en vind nog een plaatsje tussen 2 collega’s van de Turkse tv. Maar dan komt plots de boodschap die niemand verwacht: iedereen moet de zaal verlaten.

Binnen enkele seconden verandert de perszaal van een zenuwcentrum in een leeglopende ruimte. Bij veel journalisten klinkt gemor, omdat ze al hun spullen opnieuw moeten inpakken. Buiten aan de grote perszaal is het chaos. Honderden journalisten staan er op elkaar gepropt, niet wetend wat te verwachten. Ook de NAVO-medewerkers lijken niet helemaal te weten wat de bedoeling is.

Komt Trump nog? Waar moeten de journalisten wachten? Wanneer mogen we weer binnen?

Uiteindelijk verschijnt de Amerikaanse president met ruim 2 uur vertraging op het podium. Veel nieuws zegt hij niet (hij somt vooral zijn successen in eigen land op), maar de hele situatie toont nog maar eens hoe Donald Trump de NAVO-top volledig naar zijn hand kan zetten. 

Dat Trump de spilfiguur zou vormen van deze top wordt al duidelijk wanneer hij voet aan grond zet in Turkije. De Turkse president Erdogan spaart kosten noch moeite om de Amerikaanse president te bekoren.

Hij zakt in hoogeigen persoon af naar de luchthaven om Trump te ontvangen, begeleidt hem in stoet naar het presidentieel paleis, en een erehaag en flypast van gevechtsvliegtuigen in de kleuren van de Amerikaanse vlag maken het geheel af.

Wat je er ook van moge denken, het charmeoffensief lijkt te hebben gewerkt.

Organisator Erdogan mag immers terugkijken op een geslaagde tweedaagse: hij werd bejubeld door de Amerikaanse president Trump, die Erdogan zelfs "zijn beste vriend" noemde. De Amerikaanse president schrapte bovendien een exportverbod van F-35’s aan Turkije. Dat was destijds in het leven geroepen uit schrik voor Russische spionage op geheime technologie, maar die dreiging zou dus geweken zijn, oordeelt Trump. 

Terwijl er in het presidentieel paleis feeststemming heerst, is er in diplomatieke kringen enige ongerustheid. De nacht voorafgaand aan de NAVO-top moest het Amerikaanse voetbalteam immers het onderspit delven voor de Belgische Rode Duivels. Doorwinterde diplomaten weten ondertussen al dat een tegenvaller als deze een volledige NAVO-top kan overschaduwen.

Of het nu door het verlies van het Amerikaanse voetbalelftal komt of niet, Trump is duidelijk niet afgereisd naar Turkije om vrienden te maken. In de 24 uur na zijn aankomst zegt hij "enorm teleurgesteld" te zijn in de NAVO, zint hij weer op het besturen van Groenland en wil hij alle handelsrelaties met Spanje verbreken.

De constructieve NAVO-top waar iedereen op had gehoopt, verandert sinds de aankomst van Donald Trump in een mum van tijd in een heroprakeling van oude akkefietjes. Zelfs de oorlog in Iran (niet eens een NAVO-kwestie) moet en zal de revue passeren. De volledige agenda wordt ervoor van tafel geveegd.

Bij de andere leiders, zoals bij onze premier Bart De Wever, zinkt de moed haast in de schoenen. "Het had een positieve top kunnen zijn", zei hij voor aanvang van de NAVO-top in Ankara. Maar dat lijkt het allerminst te worden.

Nochtans is er wel reden tot optimisme. Op een NAVO-top wordt vaak gegoocheld met cijfers, en nu kleuren die bijna allemaal groen. Een algemene (Europese) toename in defensie-investeringen van 20 procent; België investeert zelfs 60 procent meer dan het jaar ervoor.

Een overwinning voor de Amerikaanse president, want die plotse toename komt er voornamelijk door de druk die hij vorig jaar in Den Haag heeft uitgeoefend. Toch lijkt het Trump weinig te doen en focust hij zich vooral op oude vetes.

Toch wordt er achter de schermen nog steeds hard gewerkt om deze NAVO-top tot een goed einde te brengen. "We mogen niet te hard tillen aan alle roekeloze uitspraken van de Amerikaanse president", vertelt een NAVO-diplomaat me. Volgens de bron worden zijn uitspraken al lang niet meer al te serieus genomen.

Ook bij andere NAVO-diplomaten horen we hier in de wandelgangen dat met al die scenario’s al op voorhand rekening werd gehouden. Niemand kijkt nog op van een controversiële uitspraak van de president. Ook onze premier draait (net niet) met zijn ogen als we hem er later een vraag over stellen. 

Toch moet je Trump wel meegeven dat hij als een meester topbijeenkomsten als deze naar zijn hand kan zetten. Ondanks de verwoede pogingen van Mark Rutte om het over de groeiende defensie-investeringen te hebben, wordt onder NAVO-medewerkers, journalisten en diplomaten enkel gesproken over de uitspattingen van de Amerikaanse president.

De 5-procentnorm die alle landen over minder dan 10 jaar moeten halen, lijkt volledig naar de achtergrond te zijn verdwenen.

Wanneer de leiders zich uiteindelijk opsluiten voor de Noord-Atlantische Raad, spoken verschillende scenario's door het hoofd. Zal de slottekst wel goedgekeurd geraken? Welke aanpassingen zullen er gebeuren? Zal er gediscussieerd of misschien zelfs geroepen worden achter de gesloten deuren?

Niets blijkt minder waar. Nog tijdens de vergadering bereiken ons signalen dat de sfeer constructief en optimistisch is. De kwesties die Trump eerder aanhaalde (Groenland, Spanje, Iran) komen zelfs niet eens aan bod. De ontwerptekst wordt in zijn totaliteit aangenomen. 

Wanneer Rutte en Trump uit hun isolement komen, kan de aanwezige pers zijn oren haast niet geloven. De secretaris-generaal heeft het over een "succesvolle bijeenkomst" en noemt het bondgenootschap "sterker dan ooit". Volgens Trump hing er tijdens de vergadering zelfs "liefde en eensgezindheid" in de lucht. Het verschil met deze ochtend kan haast niet groter zijn.

We kunnen haast niet anders dan concluderen dat Mark Rutte zijn rol als Trump-fluisteraar opnieuw met verve heeft gespeeld. Het is geen geheim dat hij goed kan inpraten op de Amerikaanse president, en tijdens toppen als deze kan dat soms een immense impact hebben op het eindresultaat.

Rutte kan dus terugkijken op een chaotische, maar geslaagde editie van de NAVO-top. De evolutie rond stijgende defensie-investeringen die vorig jaar in Den Haag gestart werd, wordt verdergezet, en iedereen lijkt voorlopig tevreden en vastberaden terug naar huis te keren. 

De rust kan terugkeren naar Ankara, dat de afgelopen dagen het strijdtoneel vormde van deze NAVO-top, en ook in NAVO-kringen kan even opgelucht ademgehaald worden. Een crisis werd voorlopig opnieuw afgewend (of toch minstens voor een jaar, want het is nog niet helemaal zeker wanneer de volgende top zal doorgaan).