Vandaag debatteert het parlement opnieuw over de omstreden woonstbetredingen. De regering wil mensen zonder papieren die een gevaar vormen voor de veiligheid thuis kunnen oppakken en zo makkelijker terugsturen naar hun land van herkomst. De regering zegt dat de wet cruciaal is voor een kordater asielbeleid, maar ngo's, onderzoeksrechters en de politie zijn kritisch.
"Belgische ICE" of "kordaat, maar humaan"? 4 vragen over de controversiële woonstbetredingen
Cisse Michiels
Gepubliceerd:
1. Wat zijn woonstbetredingen?
De nieuwe wet geeft de Dienst Vreemdelingenzaken de mogelijkheid samen met de politie binnen te gaan in een woning waar iemand zonder papieren verblijft, als die persoon een gevaar is voor de openbare orde en nationale veiligheid.
Ook zonder de toestemming van die persoon en eventueel dus met dwang. Op dit moment is dat niet mogelijk zonder huiszoekingsbevel, het principe van onschendbaarheid van de woning is stevig verankerd in onze grondwet.
Een woonstbetreding moet het mogelijk maken personen zonder wettige verblijfspapieren, die weigeren België te verlaten ondanks een verplichting, thuis aan te houden. Daarna kunnen ze dan teruggestuurd worden naar hun land van herkomst, of overgebracht worden naar een gesloten centrum.
Het volledige wetsontwerp met alle details kan je hier nalezen.
Omdat het om zo een ingrijpende maatregel gaat, zijn er heel wat voorwaarden aan verbonden.
Ten eerste gaat het dus enkel om personen die niet meewerken aan hun vertrek en een risico vormen voor de openbare orde of nationale veiligheid. De regering heeft het dan over feiten van extremisme, radicalisering of terrorisme, of veroordelingen voor ernstige misdrijven.
Een woonstbetreding kan daarnaast pas als ultiem middel worden ingezet en er is steeds de goedkeuring van een onderzoeksrechter nodig. Bovendien kan een woonstbetreding enkel uitgevoerd worden tussen 5 uur 's ochtends en 21 uur 's avonds.
2. Waarom wil de regering die invoeren?
De regering wil een strenger migratiebeleid voeren. Een "consequent en aanklampend" terugkeerbeleid maakt daar een belangrijk deel van uit. Veel mensen verblijven in ons land zonder wettige papieren. Ze kregen officieel het bevel om België te verlaten, omdat hun asielaanvraag niet is goedgekeurd of hun visum verlopen is, maar blijven toch in ons land. Een precies cijfer is er niet, maar volgens een schatting van de VUB leven er zo'n 112.000 mensen zonder papieren in België.
"De situatie is onhoudbaar", zegt minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA).
De regering heeft meer personeel voorzien voor terugkeerdiensten en gesloten instellingen. Daarnaast probeert ze ook werk te maken van terugkeerakkoorden met landen, die zijn noodzakelijk om mensen terug te kunnen sturen naar dat land. En nu komen daar dus ook woonstbetredingen bij. Die zijn volgens de minister het sluitstuk van een "kordaat, maar humaan" terugkeerbeleid.
Het debat over woonstbetredingen is al vaker gevoerd de afgelopen jaren. Onder impuls van de N-VA was er ook in 2018, tijdens de regering Michel, een gelijkaardig wetsontwerp. Regeringspartijen MR en Open VLD lagen toen dwars.
Tijdens de regering De Croo legde toenmalig staatssecretaris Sammy Mahdi (CD&V) het plan op tafel. Maar dat had geen kans op slagen: het was niet opgenomen in het regeerakkoord en coalitiepartners Groen en Ecolo stelden meteen hun veto. Nu zijn wel alle regeringspartijen akkoord.
3. Wat is de kritiek op de nieuwe wet?
Critici vinden woonstbetredingen disproportioneel en in strijd met grondrechten. Bovendien zeggen ze dat de voorwaarden die de regering inbouwt veel te vaag geformuleerd zijn. Er is ook te weinig rekening gehouden met veiligheidsrisico's van een woonstbetreding.
De stevigste kritiek komt van NGO's zoals Vluchtelingenwerk Vlaanderen en 11.11.11. Ze deelden onlangs een campagnevideo waarin een woonstbetreding bij een gezin wordt nagespeeld. De organisaties hebben het over "raids" en "deportaties". "Geen ICE in Europa, geen jacht op migranten", roepen ze op tot actie.
Van Bossuyt reageerde boos op de video, die ze als "fake news" en "demagogie" bestempelde. "Er komt geen Belgische versie van ICE. De politie gaat niet met een stormram opduiken aan de deur van een moeder met 2 kinderen", verzekerde ze.
Ook onderzoeksrechters en politie
Maar de kritiek is veel breder. In het parlement kwamen onderzoeksrechters, advocaten, de politie en het migratiecentrum Myria toelichting geven bij het wetsontwerp. Zij waren unaniem zeer scherp voor het plan van de regering.
Onderzoeksrechters vinden dat er geen duidelijke definitie is van wat een 'gevaar voor openbare orde of nationale veiligheid' inhoudt. Ze zeggen dat ze bovendien met de huidige wetten al huiszoekingen bevelen bij dat soort profielen. In zekere zin is een nieuwe wet dus overbodig, menen de onderzoeksrechters.
De scheiding van gezinsleden wordt vermeden, staat in het ontwerp, maar niet verboden
Federaal migratiecentrum Myria
Federaal migratiecentrum Myria is bezorgd om het lot van kwetsbaren en kinderen: "Noch de kwetsbaarheid, noch de aanwezigheid van minderjarigen, vormen een beletsel voor woonstbetreding. De scheiding van gezinsleden wordt vermeden, staat in het ontwerp, maar niet verboden."
Ook de politie heeft veel vragen. Zij moeten de woonstbetredingen uitvoeren, samen met ambtenaren van de Dienst Vreemdelingenzaken. Volgens de politie is de wet te onduidelijk en kan dat in de praktijk veel problemen opleveren. ""Men kan van de politie niet verwachten dat ze in een noodsituatie de wet interpreteert en de leemtes zelf opvult", is de kritiek.
Niet ver genoeg
Voormalig voorzitter van het Marc Bossuyt is wel een voorstander. Hij was ook de eerste Commissaris-generaal voor de Vluchtelingen. Voor hem gaat de wet zelfs niet ver genoeg en moet een woonstbetreding mogelijk zijn bij alle mensen zonder papieren, ook als ze geen gevaar vormen.
Oeverloze betwistingen zullen de efficiëntie van de wet ondergraven
Marc Bossuyt, voormalig voorzitter Grondwettelijk Hof
"De onderzoeksrechters, die verplicht toestemming moeten geven voor een woonstbetreding, zullen van die voorwaarde een probleem maken. Die oeverloze betwistingen zullen de efficiëntie van de wet ondergraven", zei hij in Knack.
4. Komt de wet er zeker?
Dat staat zo goed als vast. Binnen de regering is het wetsontwerp goedgekeurd en in de praktijk wil dat zeggen dat ze ook door het parlement zal goedgekeurd worden. De regeringspartijen hebben samen een meerderheid in het parlement. De definitieve goedkeuring zal wel pas voor het najaar zijn.
Bij regeringspartijen MR, Vooruit en Les Engagés is er zenuwachtigheid rond het voorstel en de forse kritiek. De parlementsleden van die partijen benadrukten in het parlement dat er nog wijzigingen mogelijk zijn aan de wet, al gaat dat vooral om details.
Lokaal (symbolisch) protest
De vraag is vooral of de wet in de praktijk ook zal werken en er dus effectief woonstbetredingen zullen plaatsvinden. De partijen die het plan moeten uitvoeren, de onderzoeksrechters en politie, staan er zelf weigerachtig tegenover.
Ook bij burgemeesters groeit het protest. In de Leuvense gemeenteraad stemden Vooruit, federaal mee in de regering, en Groen tegen woonstbetredingen. Ook in Mortsel, Herent en enkele Brusselse gemeenten gebeurde dat.
Maar het verzet is louter symbolisch. "Als deze wet er komt, zal ik ze moeten uitvoeren, ook al is dat dik tegen mijn goesting", zegt burgemeester Mohamed Ridouani (Vooruit) van Leuven.
