"Soms moest ik vrienden om geld vragen om te kunnen eten": 4 mensen vertellen hoe het OCMW in hun leven kwam

Als tiener komt Jekatarina (40) in België wonen. Ze leert Nederlands, slaagt voor haar studies aan de hogeschool en vindt een job die ze graag doet. Ze is verliefd en trouwt met haar partner.

Maar die partner heeft geen inkomen. "Hij ging samen met mij een persoonlijke lening aan van meer dan 30.000 euro. Een stommiteit", weet ze nu. De relatie flopt, de man trekt weg uit België en Jekatarina blijft achter met een schuldenberg. Want intussen zijn er nog nieuwe kredieten geopend om de rekeningen te kunnen betalen.

Om het financiële plaatje helder te krijgen, vraagt ze de bank om alle lopende kredieten samen te voegen en er een nieuwe lening van te maken: elke maand moet ze dan 600 euro afbetalen. “2 andere banken wilden me zo geen lening geven, maar bij deze bank was alles diezelfde dag geregeld.”

Alleen bleek het als alleenstaande moeder met 2 kinderen moeilijk om met dat maandelijkse aflossingsbedrag nog rond te komen. 

“Soms haalde ik het einde van de maand niet en moest ik vrienden vragen om me geld voor te schieten, zodat ik nog eten kon kopen.” Bij het OCMW onderhandelt een medewerker voor haar met de bank om de lening langer te spreiden in de tijd, zodat ze nog maar 200 euro per maand moet afbetalen.

"Ik ben mijn begeleider daarvoor eeuwig dankbaar. Het leven is nog altijd duur maar ik kan mij nu echt wel concentreren op mijn kinderen en zien dat zij aan hun toekomst kunnen bouwen.”

Ook een jurist van het OCMW is met haar dossier bezig. Het geleende bedrag moet Jekatarina uiteraard volledig terugbetalen, maar mogelijk kan er over de 13.000 euro aan intresten nog onderhandeld worden.

Want een bank moet klanten beschermen tegen onverantwoorde financiële risico’s en dit dossier lijkt daarbij in een grijze zone te zitten.

Valerie* (28) verliest haar job als ervaringsdeskundige in armoede door besparingen. Sinds maart heeft ze nieuw werk gevonden, maar omdat haar werkgever financiële moeilijkheden heeft, krijgt ze sinds eind april geen loon meer uitbetaald.

Eind mei vraagt Valerie daarom steun aan bij het OCMW: “Normaal kan je pas een leefloon krijgen vanaf je aanvraag, maar ik heb toch ook voor de maanden april en mei steun gekregen, omdat ik durf door te vragen.”

Want in die 2 maanden zonder inkomen lopen de kosten al snel op. “Ik ben vroeger een tijdlang dak- en thuisloos geweest. In die periode komen er geen facturen meer toe, want je hebt geen adres. Maar zodra je een vast verblijf hebt, kunnen alle facturen en schuldeisers je wel vinden. Zo ben ik nu nog altijd schulden aan het afbetalen van 10 jaar geleden.”

“Eindelijk was ik bijgewerkt met mijn schulden, maar door die 2 maanden inkomensverlies, val je er toch weer in. Mensen zeggen dat je een buffer moet opbouwen, maar in mijn situatie lukt dat op dit moment niet.”

“Ik mag mijn pollekes kussen voor mijn maatschappelijk medewerker bij het OCMW nu. Maar ik heb er ook anderen meegemaakt: soms ben je niet meer dan een nummer en bezorgt een OCMW je eerder stress dan ondersteuning. Want er zijn zoveel voorwaarden en papieren die je in orde moet brengen terwijl je in overlevingsmodus zit. Zo werd ik een tijdlang geschorst, omdat ik een document vergeten was.”

“Het is ook heel confronterend om te moeten bewijzen dat je arm genoeg bent voor een leefloon: je geeft je privacy daarvoor op. Het is niet fijn als mensen kunnen zien dat je geen geld op je spaarboekje hebt staan."

"Ook een huisbezoek voelt erg intimiderend. Als je thuisloos bent geweest en eindelijk een plek hebt gevonden waar je je thuis voelt, dan voelt het heel bedreigend dat er vreemde mensen in die veilige plek komen controleren of er wel een bed staat. Vooral omdat de wijkagent dat ook al moest doen.” 

Marie-José heeft haar hele leven met enkele tussenpauzes gewerkt. Tijdens haar pensioen gaat ze nog bijna 20 jaar helpen in een café: “Horeca is mijn passie, ik deed het te graag om te stoppen.” Maar bij een ongeval breekt ze haar nekwervel en sindsdien blijft ze thuis.

Zo’n 2 jaar geleden krijgt ze plots een erg hoge eindafrekening voor haar energiefactuur in de bus: “2.800 euro, dat kon ik niet in één keer betalen. Nu ben ik met een afbetalingsplan bezig om dat te kunnen betalen.”

Voor het eerst gaat ze naar haar OCMW in Tongeren. Daar werken ze samen met opbouwwerkorganisaties SAAMO en Stebo om mensen in energiearmoede te begeleiden. 

Eerst krijgt Marie-José een energiescan van haar woning om toekomstige hoge facturen te vermijden. Zijn er goedkopere energiecontracten op de markt? Zijn er toestellen in haar huis die onnodig veel energie verbruiken? Kan ze haar woning energiezuiniger maken?

“Mijn wc bleek te lekken. En ik kreeg ook een tochthond, een spaardoucheknop en isolatiemateriaal voor mijn radiator. Maar als huurder kan ik niets doen aan de hoge plafonds, het enkel glas achteraan of de erg oude verwarmingsketel. Mijn huur is erg laag, maar ingrijpende en kostelijke renovaties ziet de eigenaar niet zitten.”

Vervolgens komt de energiemedewerker van het OCMW geregeld langs om extra tips te geven om het energieverbruik zo laag mogelijk te houden, zoals goed verluchten en geen toestellen zoals gsm-laders onnodig laten insteken. “De tip om ’s nachts het toilet niet door te trekken vond ik moeilijker, want mijn kleinzoon woonde een tijdlang bij mij.”

Ook energiezuinige toestellen kunnen de factuur verlagen, maar zelf zo’n toestel kopen kan een hoge kost zijn. “Bij het OCMW kan ik energiezuinige toestellen huren. Daar heb ik wel interesse in, want ik merk dat mijn wasmachine begint te slijten.”

“Ik heb het gevoel dat ik dit niet verdien en dat ze die nieuwe woning elk moment weer kunnen afpakken. Al weet ik ergens wel dat ze dat niet zullen doen”, zucht Nele (41) als ze haar OCMW-begeleider vertelt over haar recente verhuis naar een nieuw sociaal appartement."

Voordien woonde ze meer dan 20 jaar met haar intussen overleden moeder in een andere sociale woning: “De schimmel stond er tot meer dan een meter hoog op de muren.”

Maar verhuizen naar een nieuwe woning brengt kosten mee: “Ik heb aan het OCMW gevraagd wat er financieel mogelijk was, want een nee heb je en een ja kun je krijgen.” 

Het OCMW blijkt tussen te komen in verhuiskosten en betaalt een stuk van het nieuwe elektrische fornuis. “Maar als je altijd gewend bent om je eigen plan te trekken, doet het wel iets met je ego om die vraag om hulp te stellen.”

Niet alleen op vlak van haar woning, ook op vlak van een inkomen zet Nele stappen vooruit. Op dit moment werkt ze als vrijwilliger in de kringloopwinkel: “Het is de eerste job die ik graag doe en kan volhouden. Ik heb bijvoorbeeld ook geprobeerd in een keuken te werken, maar dat was veel te druk voor mij."

"Een maatwerkbedrijf als de kringloopwinkel is rustiger dan een gewone winkel en hou ik wel vol. Ik hoop dat ik hier een contract kan krijgen en dan zelf kan instaan voor mijn inkomen.”

Vast werk is belangrijk voor Nele: “Ik weet dat veel mensen mij zien als een profiteur. Maar ik wil wel echt graag vast werk, al is het moeilijk om daar kansen toe te krijgen.”