Protest tegen de bouw van een luxeresort van de Amerikaanse familie Trump is in Albanië uitgegroeid tot een beweging die bredere hervormingen en het ontslag van premier Edi Rama eist. Rama wordt geprezen als de man die zijn land moderniseerde, maar hij wordt ook achtervolgd door beschuldigingen van corruptie en vriendjespolitiek. Een portret van een fascinerende, maar tegelijkertijd controversiële politieke figuur.
Wie is Edi Rama, de kunstenaar-premier die Albanië moderniseerde, maar nu onder vuur ligt?
Freek Willems
Gepubliceerd:
Edi Rama (62) is al sinds 2013 premier van Albanië. Hij is de langstzittende Albanese premier in het postcommunistische tijdperk en de eerste Albanese premier die 4 opeenvolgende verkiezingen kon winnen (de laatste keer in 2025).
Schilder in Frankrijk
Maar voordat hij in de politiek stapte, werd zijn leven in de eerste plaats gedomineerd door kunst. Rama groeide op in een artistieke familie. Zijn vader Kristaq Rama was een bekende beeldhouwer, die tijdens de communistische periode verschillende beelden maakte. Zijn vader onderhield ook nauwe banden met het communistische regime.
Edi Rama begon zelf al vroeg in zijn kinderjaren te schilderen. Hij volgde kunstonderwijs en studeerde later af aan de Academie voor Schone Kunsten in Tirana, de belangrijkste openbare instelling in Albanië voor hoger kunstonderwijs.
Nadat hij was afgestudeerd, gaf hij ook les aan de academie. In die periode (eind jaren 80, begin jaren 90) organiseerde hij verschillende openbare studentenbijeenkomsten, waarin de Albanese communistische regering openlijk werd bekritiseerd.
Maar van een politieke carrière was toen nog geen sprake. Rama concentreerde zich op de kunst en verhuisde in 1994 naar het buitenland (onder andere naar Frankrijk) om er een carrière als schilder uit te bouwen. Zijn werk werd in meerdere galerijen tentoongesteld.
Kleurrijke hoofdstad
In 1998 keerde hij terug naar Albanië en werd hij minister van Cultuur, Jeugd en Sport. Maar hij verwierf pas internationale bekendheid als burgemeester van de Albanese hoofdstad Tirana (2000-2011).
Rama transformeerde de grijze 'Oostblokhoofdstad' door verwaarloosde openbare ruimtes vol illegale bouwwerken te herstellen, groene zones uit te breiden en het wegennet opnieuw aan te leggen. Het meest opvallend was echter dat hij grijze appartementsgebouwen uit de communistische periode in heldere kleuren liet schilderen.
De transformatie van Tirana oogstte internationale lof en leverde Rama in 2004 de 'World Mayor Award' op.
Premier met blik op EU
Sinds 2013 is Rama dus premier. In de beginjaren van zijn regeerperiode focuste hij op binnenlands vlak vooral op het herstel van de openbare orde. Onder Rama daalde ook de werkloosheid in Albanië en kregen het toerisme en buitenlandse investeringen een boost. Maar de lonen van de Albanezen bleven laag en de voorbije 10 jaar resulteerde dat in een toenemende emigratie.
Europese integratie is de kern van zijn buitenlandse beleid. Rama ziet het als de enige manier om een nieuwe uitbarsting van geweld op de Balkan te voorkomen. Hij ziet het ook als een dam tegen de toenemende Russische invloed in de regio.
In juli 2022 werden de onderhandelingen over lidmaatschap van de Europese Unie formeel opgestart. Rama maakt zich sterk dat zijn land in 2030 tot de Europese club zal kunnen toetreden, maar dat valt nog af te wachten.
Rama onderhoudt daarnaast ook goede relaties met de Turkse president Recep Tayyip Erdogan én de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, niet bepaald onomstreden politieke figuren.
Opvallend: Rama's politieke carrière belette hem niet om te blijven schilderen én exposeren. Ook als premier. De voorbije jaren was zijn werk onder meer te zien in galerijen in Parijs, Athene, Napels, Porto en Berlijn. Toch vrij ongewoon voor een regeringsleider.
Rama vermengt zijn artistieke leven ook met zijn politieke leven. Tijdens vergaderingen en telefoongesprekken verandert hij officiële documenten naar verluidt in kleine kunstwerkjes door ze met "spontane, gedachtestroomachtige tekeningen" te bedekken. Tegenwoordig vormt hij zijn eigen tekeningen ook om in bronzen beelden, waarvan 1 van meer dan 2 meter groot.
Grapje met Macron
Rama onderscheidt zich niet alleen door zijn artistieke talent van vele Europese regeringsleiders en staatshoofden. Hij steekt met zijn 2 meter en 1 centimeter ook letterlijk met kop en schouders boven heel wat van zijn collega's uit.
Zijn grote gestalte kwam in zijn tienerjaren al van pas, toen hij basketbal speelde bij Dinamo Tirana. Rama maakte zelfs even deel uit van het nationale basketbalteam van Albanië.
Rama staat ook bekend als een man met humor. Eind vorig jaar ging een filmpje van hem viraal op sociale media. De Amerikaanse president Donald Trump zei toen verschillende keren dat hij vrede had gesticht tussen Albanië en Azerbeidzjan, terwijl hij eigenlijk Armenië bedoelde.
Tijdens een bijeenkomst van de Europese Politieke Gemeenschap grapte Rama tegen de Franse president Emmanuel Macron en de Azerbeidzjaanse president Ilham Alijev: "Je zou je excuses aan ons moeten aanbieden, omdat je ons niet hebt gefeliciteerd met het vredesakkoord dat president Trump tussen Albanië en Azerbeidzjan heeft gesloten." Macron kon het grapje duidelijk smaken.
Controverse
Maar achter dat imago van hervormer, kunstenaar en charisma schuilt ook een politicus die de voorbije jaren geregeld in opspraak is gekomen. Volgens zijn tegenstanders concentreert te veel politieke macht zich rond zijn persoon.
Ook de persvrijheid staat onder druk in Albanië. Kritische media worden onder druk gezet en Rama botste ook al met de internationale organisatie Reporters Zonder Grenzen, die Albanië liet zakken op de World Press Freedom Index.
Rama wordt ook al jaren achtervolgd door hardnekkige beschuldigingen van corruptie, verkiezingsfraude en vriendjespolitiek. Ook de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) uitte al haar bezorgdheid over de manier waarop de laatste parlementsverkiezingen waren verlopen.
Ex-ministers onder Rama werden al aangeklaagd en veroordeeld wegens corruptie. Zelf ontkent hij alle beschuldigingen.
Internationale organisaties wijzen erop dat corruptie en politieke beïnvloeding een probleem blijven in Albanië, onder meer in stadsontwikkelingsprojecten. Het verbaast dan ook niet echt dat de zogenoemde 'Flamingorevolutie' van protest tegen een luxeresort in een natuurgebied is uitgegroeid tot een bredere beweging tegen de regering.
Al weken komen tienduizenden mensen op straat, gisteravond al voor de 35e keer, uitgerekend op de verjaardag van Rama. Ze verwijten de premier dat hij voorrang geeft aan buitenlandse investeerders boven de belangen van het land. Rama gelooft echter dat het luxeresort de al bloeiende toeristische sector nog verder kan versterken.
Intussen richt het ongenoegen zich niet enkel meer tegen het vastgoedproject met 10.000 kamers van de familie Trump. De betogers eisen nu ook grondwetswijzigingen, een einde aan de corruptie én het ontslag van de premier.
