70 miljard euro per jaar voor Oekraïne en investeringsbank voor defensie: wat brengt NAVO-top?

Premier Bart De Wever, minister van Landsverdediging Theo Francken (beiden N-VA) en minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot (Les Engagés) zijn voor ons land afgereisd naar Ankara, niet zonder zorgen.

"Dat hele gedoe met die rode kaart op het WK kan echt opspelen op de NAVO-top. Niemand kan voorspellen welke invloed dat heeft op Trump. Juist dat maakt het onvoorspelbaar", zegt een Belgische diplomaat. "En voor onze delegatie is het gewoon vervelend."

De NAVO-top van Ankara zal bevestigen wat vorig jaar in Den Haag is afgesproken: de defensiebudgetten van de NAVO-lidstaten moeten hoger dan 2 procent zijn, en stijgen. In die zin zullen er geen grote verrassingen zijn.

In de slottekst die circuleert, is 1 zinnetje opgenomen over Iran: "Iran mag nooit een kernwapen hebben."

"Iran is geen NAVO-materiaal, maar niemand is tégen die ene zin. Dus kan het ook geen kwaad", zegt een Belgische diplomaat die de tekst al las.

"De Turkse regering, die gastheer is van deze top, heeft alles erg goed voorbereid met secretaris-generaal Mark Rutte. Het is de bedoeling dat er geen verrassingen zijn."

In Den Haag werd vorig jaar afgesproken dat alle NAVO-lidstaten 2 procent van hun bruto nationaal product (BNP) aan hun eigen defensie uitgeven. Dat bedrag aan defensie-uitgaven moet elk jaar stijgen tot 3,5 procent in 2029.

Omdat landen pas achteraf kunnen berekenen hoe groot hun BNP is, omdat die economische cijfers pas achteraf duidelijk zijn, is het een beetje gokken hoeveel aan defensie moet worden uitgegeven. Albanië, Portugal, Slovenië en Tsjechië 'gokten' te nipt waardoor hun defensie-uitgaven net géén 2 procent zijn.

Zij kunnen de toorn van de Amerikaanse president Donald Trump verwachten. Ze zullen aanvoeren dat ze goede intenties hadden, maar door technische redenen het dus niet haalden. "Wij hebben iets ruimer gerekend, net om dat te vermijden. België haalt de afspraken, zij het nipt ook", zegt een andere Belgische diplomaat.

Dat iedereen zijn duit in de zak doet, heet 'burden sharing'. "Vergeet die term. De nieuwe hot speak in NAVO-kringen is 'burden shifting'", zegt de Belgische diplomaat. "Het wil zeggen dat, nu de Europese NAVO-lidstaten meer investeren in defensie en de NAVO, ze ook meer verantwoordelijkheden opnemen. Moeten opnemen."

Er is dus een 'Europeanisering' van de NAVO bezig. "Tegelijk verschuiven de VS - dat is doorgesproken - militaire middelen wég uit Europa. Maar met de garantie dat die snel kunnen terugkeren, mocht dat nodig zijn." 

Europese regeringen investeren massaal in defensie, maar de industrie slaagt er niet in om even snel de productie op te schalen. Volgens de industrie komt dat omdat het niet zo makkelijk is om massaal mensen aan te werven en op te leiden, nieuwe fabrieksterreinen aan te snijden of duidelijk te verstaan wat de krijgsmachten juist willen. "De NAVO zal beslissen om wat meer informatie, die voordien geheim was, te laten delen met de industrie", zegt een Belgische diplomaat. "Op die manier krijgen ze een beter inzicht waar vraag naar is."

"Er ligt een boeiend idee op tafel, gelanceerd door Luxemburg en Canada, waarbij er een soort investeringsbank specifiek voor defensie wordt opgericht”, zegt de Belgische diplomaat. Omdat alles technisch nog niet rond is, zal het nu worden aangekondigd, terwijl de formele ondertekening later dit jaar zal zijn.

"Ons land overweegt serieus om hier aan deel te nemen. Voor alle duidelijkheid; het gaat om een garantiefonds, dat banken dan in staat stelt om met minder risico geld te lenen aan defensiebedrijven."

"De Amerikaanse president Trump lijkt wat beter gezind wanneer het over Oekraïne gaat. Maar dat kan elke ochtend net als zijn humeur wisselen, zeker?", monkelt een andere Belgische diplomaat.

Er zal een hulppakket voor Oekraïne worden toegekend voor de komende 2 jaar van maar liefst 70 miljard euro per jaar. Maar het gaat om de optelsom van al eerder toegekende steun. "De Europese, Canadese en Amerikaanse militaire steun wordt samengeteld en zo is er een 'nieuw' cijfer. Maar het gaat niet om extra of nieuw geld."

Onder druk van Duitsland, dat zeer veel steun geeft aan Oekraïne, wordt transparantie gebracht in de uitgaven in Europa. "Daar zal blijken dat vooral Frankrijk en Italië bijzonder karig zijn met hulp aan Oekraïne", aldus een Belg die cijfers al zag. Ons land steunt Oekraïne met 1 miljard euro per jaar, grotendeels militaire hulp, en financieel via het Amerikaanse 'PURL-pakket', waarbij Amerikaans luchtafweer wordt aangekocht. "Voor het eerst komt Oekraïne niet met de bedelhand, maar heeft het land ook best wat te bieden aan Europa. Hun defensie-industrie is efficiënt, performant, en komt met 'battle proven' oplossingen", aldus de diplomaat. "Europese bedrijven werken hoe langer hoe meer samen. Er begint een langzame integratie." 

Normaal zou volgend jaar een NAVO-top in Albanië moeten plaatsvinden. Maar dat is plots niet meer zeker.

"De in Albanië omstreden plannen om een resort in natuurgebied te bouwen door Trumps kinderen, het feit dat Albanië de tweeprocentnorm niet haalt, en het eenvoudige feit dat Trump een hekel heeft aan dit soort bijeenkomsten doet NAVO secretaris-generaal Rutte op de rem staan." 

Optie is om volgend jaar gewoon over te slaan. Maar dan komt de top in het Amerikaanse verkiezingsjaar 2028. "Niet ideaal, beseft iedereen."

Dat er jaarlijks een NAVO-bijeenkomst met regeringsleiders is, is een vrij recente gewoonte. Tot 5 jaar geleden was het meestal om de 2 jaar. "Misschien moeten we daar terug naartoe. Tenzij er een urgentie zou zijn natuurlijk", zegt iemand bij Buitenlandse Zaken.