"Conflict is soms nodig om vuur aan te wakkeren": de psychologie achter de waanzinnige comeback van de Rode Duivels

"In voetbal is alles mogelijk als je erin gelooft", waren de eerste woorden van bondscoach Rudi Garcia na de match afgelopen nacht. Ook Lukaku, Courtois en Tielemans zeiden dat ze zijn blijven geloven in hun kansen. Hoe doe je dat, als je 5 minuten voor het einde nog met 0-2 achterstaat?

"Lukaku heeft een belangrijke rol gespeeld", zegt sportpsycholoog Caroline Jannes. "Hij heeft de andere spelers regelmatig aangespoord geconcentreerd te blijven. Je zag ook dat hij zijn teamgenoten vaak aanmoedigde met een opgestoken duim of een applausje. Mede dankzij hem zijn de Duivels in de 2e helft blijven groeien."

"Je voelde dat er duidelijk veel wilskracht was om te blijven vechten en om te winnen. Ook de bondscoach heeft daar een belangrijke rol in gespeeld. Hij heeft vooraf heel veel met de ploeg gepraat, waardoor de communicatie goed zit en er cohesie is tussen de spelers."

"Rudi Garcia had zijn spelers ook verwittigd dat het een moeilijke match tegen Senegal zou worden en dat het belangrijk zou zijn om tot het einde te blijven vechten. Hij had voorspeld dat de Senegalezen het in de 2e helft tactisch misschien niet zouden blijven volhouden en dat is ook gebleken."

"Ook de wissels heeft hij, achteraf bekeken, slim aangepakt", zegt Jannes. "Senegal begon meer verdedigend te spelen, ze dachten dat de buit al binnen was, en plots kwamen er dan heel onverwachte wissels bij de Rode Duivels."

"Die hebben de Senegalese bondscoach verrast. Hij had geen antwoord klaar op spelers als Moreira en Meunier bijvoorbeeld. De wisselspelers deden een nieuwe, onvoorspelbare dynamiek ontstaan, die op dat moment erg nodig was."

"Toen dat eerste doelpunt van de Belgen viel, zag je dat het hen duidelijk zelfvertrouwen gaf. De Duivels drukten het gaspedaal nog verder in en drukten de Senegalezen in de hoek. Dat is misschien ook wel in de hoofden van de Senegalezen beginnen te spelen."

"Dat was duidelijk te zien aan dat 2e doelpunt van de Belgen", zegt ook professor sport- en bewegingspsychologie Filip Boen (KU Leuven). "De 2e goal was eigenlijk een enorme flater van de Senegalese doelman. Senegal, dat dacht dat de buit al binnen was, botste plots op strijdlustige Rode Duivels."

Die strijdlust van de Rode Duivels is volgens Boen een gevolg van zogenoemde 'collective efficacy'. "Dat is de wetenschappelijke term voor het geloof dat je als groep, ondanks barrières, toch nog een resultaat kunt boeken", legt Boen uit. "Die collectieve overtuiging wordt vaak gevoed door successen uit het verleden, zoals de legendarische comeback tegen Japan op het WK in 2018." Ook toen wonnen de Belgen na een 2-0-achterstand.

Ook Boen vond de wissels psychologisch een slimme zet. "Individuele acties van Doku en De Bruyne wilden maar niet lukken. Na een tijdje ondermijnt dat het collectieve geloof van de rest van het team. De inbreng van frisse spelers met misschien minder talent, maar meer lef, zoals Moreira, heeft het vertrouwen weer doen groeien. En natuurlijk is er ook altijd een enorme portie geluk mee gemoeid."

En dan was er nog het ruzietje tussen Trossard en Tielemans, in minuut 71, toen de Belgen nog 0-2 achterstonden. "Dit is de grafsteen op onze wereldbeker", klonk het ontgoocheld bij commentator Filip Joos. Volgens Caroline Jannes en Filip Boen heeft het net tot betere samenwerking geleid.

"Soms heb je zo'n ruzietje nodig om het vuur aan te wakkeren", zegt professor Boen. "Het is zelfs beter om die frustraties op dat moment te uiten naar elkaar dan om ze op te kroppen", vult Jannes aan. "Het is natuurlijk belangrijk dat het snel wordt uitgepraat en de 'hydration break' kwam daarvoor op het perfecte moment."

"Ook daar hebben de bondscoach en Lukaku een belangrijke rol gespeeld. Lukaku is meteen tussenbeide gekomen en heeft Trossard en Tielemans ook snel weer kunnen kalmeren. Na die drinkpauze zag je dat Trossard en Tielemans zelfs betere passes naar elkaar gaven." Uiteindelijk kopte Tielemans zelfs de gelijkmaker binnen na een voorzet van Trossard.

Helemaal op het einde van de verlengingen hield het stadion de adem in: de Rode Duivels kregen een penalty na een fout op Tielemans. "Dan ontstaat echt een mentaal 'oorlogsspel'", zegt Jannes. "De tegenstander probeert op zo'n moment de penaltynemer zo veel mogelijk uit zijn concentratie te halen. Senegal deed dat door op die penaltystip te gaan liggen. Er waren ook al een paar Senegalezen naar Lukaku gestapt om hem af te leiden."

"Wat ze toen niet wisten, was dat niet Lukaku, maar Tielemans de penalty zou nemen. Die kreeg zo de ruimte om zich op de achtergrond helemaal te concentreren. Je zag ook aan z'n blik dat hij heel gefocust was. Je kan je nooit helemaal voorbereiden op hoe je op zo'n moment omgaat met die druk, voor een groot stuk is dat puur ervaring. Tielemans zei achteraf dat het een kwestie was van goed te blijven ademen en in je kwaliteiten te geloven."

De overwinning tegen Senegal geeft moed voor de volgende wedstrijd tegen de Verenigde Staten. "Deze wedstrijd zal zeker een boost geven. Maar na de euforie moet die focus terugkomen", zegt Jannes.

"Ook de volgende match zal niet evident worden. Ze spelen tegen de thuisploeg, in een stadion vol met Amerikaanse supporters. Het is duidelijk dat de Rode Duivels intussen wel gegroeid zijn tot een ploeg die goed in het tornooi zit. Ik ben heel benieuwd."