De aartsconservatieve Priesterbroederschap Pius X heeft vandaag 4 nieuwe bisschoppen gewijd zonder toestemming van paus Leo XIV. Gisteren lanceerde de paus nog een ultieme oproep om niet door te gaan met de wijdingen, maar die werd genegeerd. Volgens de wetten van het Vaticaan leidt dit nu automatisch tot uitsluiting uit de Kerk.
Ruzie in de Kerk: paus Leo XIV dreigt met uitsluiting voor nieuwe bisschoppen van aartsconservatieve Priesterbroederschap Pius X
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
Het conflict tussen de katholieke Kerk en de Priesterbroederschap Pius X (SSPX) gaat al mee sinds de jaren 70 van de vorige eeuw. De Franse aartsbisschop Marcel Lefebvre richtte de SSPX toen op uit onvrede met de moderniseringen van het Tweede Vaticaans Concilie. Hij vernoemde die naar paus Pius X, die gekant was tegen modernisering.
De broederschap verwerpt alle hervormingen die de Kerk sinds het Concilie heeft doorgevoerd. De leden willen de tradities, dogma's en rites houden zoals ze waren. Zo dragen ze alleen de mis op in het Latijn, kanten ze zich tegen dialoog met andere christelijke stromingen of andere religies, en verzetten ze zich tegen maatschappelijke invloeden en secularisatie in de Kerk.
De SSPX, met haar hoofdkwartier in Zwitserland, telt intussen heel wat volgers in onder meer Frankrijk, Argentinië en de Verenigde Staten. Volgens de meest recente cijfers zijn er momenteel net geen 1.500 priesters, seminaristen (priesters in opleiding) en andere religieuzen (broeders en zusters).
Wat is het Tweede Vaticaans Concilie?
Het Tweede Vaticaans Concilie werd begin jaren 60 samengeroepen door de toenmalige paus Johannes XXIII. Hij wilde de Kerk dichter bij de mensen van de 20e eeuw brengen, zonder de kern van het geloof te veranderen.
Tussen 1962 en 1965 boog de Kerk zich in tal van bijeenkomsten over verschillende vragen. Hoe kunnen we mensen beter bereiken, bijvoorbeeld, en hoe kunnen ze actiever deelnemen aan vieringen?
Daaruit kwamen heel wat beslissingen. Zo mocht de mis voortaan in de eigen taal gehouden worden, en niet alleen in het Latijn. De priester mocht de gelovigen ook aankijken, en hoefde niet langer met zijn rug naar hen gekeerd te staan. Ook kwam er meer dialoog met andere christelijke kerken en andere religies en meer aandacht voor godsdienstvrijheid.
Niet iedereen binnen de toenmalige katholieke Kerk verwelkomde die vernieuwingen. Die waren volgens hen een aantasting van het geloof.
Alleen paus kan toestemming geven voor wijding
De Priesterbroederschap Pius X heeft geen officiële, juridische status binnen de katholieke Kerk. De Kerk erkent de sacramenten die ze toedienen wel als theologisch geldig, maar juridisch, volgens de kerkwetten dus, zijn ze illegaal.
In februari meldde de broederschap dat het 4 nieuwe bisschoppen zou wijden. Dat was noodzakelijk, omdat nog maar 2 van de 4 eigen bisschoppen in leven zijn, klonk het. Om in de toekomst nog priesters te kunnen wijden, moesten er dus bisschoppen bij komen.
Maar volgens het kerkrecht kan alleen de paus toestemming geven voor het wijden van bisschoppen. Bisschoppen wijden zonder toestemming is een zware overtreding die kan leiden tot een schisma, een opzettelijke breuk in de eenheid van de kerk.
Op het ongeoorloofd wijden van bisschoppen staat de zwaarste straf in de katholieke Kerk. Dat is automatische excommunicatie, uitsluiting uit de Kerk, voor de gewijde bisschoppen en voor degene die de wijding uitvoert.
Wijding in open lucht, met souvenirs
In Écône, het dorp in het Zwitserse kanton Wallis waar de broederschap zijn internationale hoofdkwartier heeft, werden de bisschoppen vanmorgen desondanks officieel gewijd. De ceremonie vond plaats in de buitenlucht en werd bijgewoond door duizenden gelovigen.
De viering werd gehouden in het Latijn en was ook rechtstreeks te volgen op het YouTube-kanaal van de broederschap. De sfeer leek vrolijk, met aanwezigen die een baseballpet kregen met het opschrift 'Econe2026'.
En wie dat wilde, kon een bijzonder souvenir kopen: een geschenkpakket wijn 'Cuvée des Sacres'. Elke fles had een etiket met een bisschopsthema: een mijter, een ring, een kruis of een staf.
"Een noodzakelijke verdediging van het geloof"
De dreiging van uitsluiting en schisma lijkt geen indruk te maken. Aan het begin van de viering las een priester een tekst voor waarin hij de wijdingen "een noodzakelijke verdediging van het geloof" noemde. Er was kritiek op de manier waarop de katholieke Kerk vandaag van de traditie is afgeweken.
"Daarom beschouwen wij het voor God als een heilige plicht jegens de Heilige Kerk en jegens de zielen om door te gaan met de wijding van bisschoppen die volledig trouw zijn aan haar heilige traditie en aan haar standvastige leergezag. Wij achten elke straf en veroordeling die tegen deze stap wordt ingesteld, ongeldig".
"Ik vraag u met heel mijn hart: keer alstublieft terug"
Het Vaticaan heeft na de aankondiging van de SSPX in februari geprobeerd om de broederschap nog van koers te doen veranderen. Er waren gesprekken met Davide Pagliarani, algemeen overste van de SSPX. Die verliepen volgens de broederschap in "een gemoedelijke en ontspannen sfeer", maar losten de tegenstellingen niet op.
Gisteren deed paus Leo XIV in een brief een ultieme oproep aan Pagliarani. "Ik smeek u en vraag u met heel mijn hart: keer alstublieft terug!", luidde het. "Ik dring er bij u op aan om zorgvuldig het geestelijk welzijn van de gelovigen te overwegen".
"De schismatische daad die u op het punt staat te ondernemen, zou gelovigen de rechtmatige en in sommige gevallen zelfs geldige ontvangst van de sacramenten ontnemen".
Het heeft er alle schijn van dat paus Leo XIV de automatische uitsluiting van de bisschoppen niet zal tegenhouden. "Het spijt me, maar we moeten vooruitgaan", antwoordde hij vorige week op vragen van journalisten over de dreigende excommunicatie.
"Hij heeft duidelijk gemaakt dat er gevolgen zullen zijn, en dat getuigt van de ernst van de situatie", zegt Christopher White. Hij is een Amerikaanse Vaticaan-auteur die verbonden is aan Georgetown University in Washington en schreef een boek over Leo XIV en diens pausverkiezing. "Hij is niet bereid om de ogen te sluiten voor schismatisch gedrag, enkel om een schijn van eenheid te bewaren".
Niet de eerste confrontatie
Het is niet de eerste keer dat het Vaticaan en de Priesterbroederschap in de clinch liggen over bisschopswijdingen. In 1988 wijdde oprichter Marcel Lefebvre 4 geestelijken tot bisschop, zonder toestemming.
Toenmalig paus Johannes Paulus II liet Lefebvre en de bisschoppen uit de Kerk zetten. Later, in 2009, hief toenmalig paus Benedictus XVI de excommunicaties op.
Het is ook niet toevallig dat de wijdingen net vandaag plaatsvinden. Exact 38 jaar geleden, op 1 juli 1988, ging het Vaticaan over tot de excommunicatie van Lefebvre en de 4 bisschoppen.
