Anti-migratieprotesten in Zuid-Afrika verlopen grotendeels vreedzaam, maar spanningen blijven

Al maandenlang lopen de spanningen over migratie op in Zuid-Afrika . Anti-migratiebewegingen hadden mensen zonder papieren in het land een ultimatum gesteld: tegen 30 juni, vandaag dus, moesten ze allemaal het land verlaten.

De beweging vindt veel steun bij arme en werkloze Zuid-Afrikanen, die migranten uit andere Afrikaanse landen ervan beschuldigen dat ze jobs afpakken en verantwoordelijk zijn voor criminaliteit. 

In verschillende steden waren er vandaag betogingen tegen migratie, onder meer in Johannesburg en de havenstad Durban. De politie was massaal uitgerukt.

Volgens lokale media  was de situatie gespannen, en op sommige plaatsen kwam het tot schermutselingen tussen de betogers en de politie. In voorsteden van Johannesburg hebben betogers met stenen gegooid naar de politie en naar vermoedelijke migranten. De politie loste ook schoten, nadat ze bedreigd was door een groep manifestanten.

Veel winkels bleven gesloten.

De politie meldde ook dat er  verschillende mensen gearresteerd werden voor plundering en poging tot plundering, maar dat de betogingen voorlopig grotendeels vreedzaam verliepen.

De voorbije weken en maanden was het geweld tegen migranten in Zuid-Afrika al fel opgelaaid: huizen werden in brand gestoken, winkels geplunderd, en volgens het persagentschap Reuters zijn ook al 5 mensen vermoord sinds april. De beweging is gericht tegen illegale migratie, maar bij het geweld worden ook mensen geviseerd die wettelijk in het land zijn.

Een van de organisaties achter de beweging is March and March, die wordt geleid door Jacinta Ngobese, een voormalige radiopresentatrice. Ze ontkent dat de organisatie zelf aanzet tot geweld, maar "niet verantwoordelijk kan worden geacht voor spontane daden van woede".

March and March wil dat de overheid strenger toeziet op migratiewetten en dat er meer grenscontroles komen. De organisatie wil ook dat Zuid-Afrikanen voorrang krijgen op de arbeidsmarkt en dat hun toegang tot onderwijs en gezondheidszorg verzekerd wordt. De organisatie voert aan dat dat nu niet het geval is door te veel illegale migranten.

Ngobese was zelf aanwezig bij een betoging in Durban. Ze kondigde daar ook aan voor de menigte dat haar organisatie de komende 6 maanden elke donderdag een betoging zou actievoeren. March and March wil ook dat de president van Zuid-Afrika, Cyril Ramaphosa, illegale migratie uitroept tot een nationale ramp, zodat er meer geld vrij kan komen om die te bestrijden.

Door het geweld en de spanningen vrezen veel buitenlanders voor hun leven. Verschillende landen, zoals Ghana, Malawi, Mozambique, Nigeria en Zimbabwe hebben daarom repatriëringen georganiseerd voor hun landgenoten met bussen of per vliegtuig. Volgens de Zuid-Afrikaanse politie zijn zo al 25.000 mensen naar hun land van herkomst teruggekeerd.

In Johannesburg en Durban zijn ook mensen met een andere herkomst door hun huisbazen "preventief" hun huis uit gezet, omdat die vrezen voor vandalisme vanwege de betogers. Volgens vertegenwoordigers van migrantengemeenschappen zijn dat mensen mét papieren.

In Zuid-Afrika zijn er al eerder golven geweest van geweld tegen migranten. In 2008 werden bij anti-migratierellen meer dan 60 mensen gedood.

President Ramaphosa zegt ondertussen dat bezorgdheden van burgers over migratie gehoord moeten worden, maar roept op om geen geweld te gebruiken.  

"Het recht op protesteren en vrijheid van meningsuiting is geen vrijgeleide voor mensen om anderen te bedreigen of te intimideren, of om deel te nemen aan vandalisme of geweld."

Zuid-Afrika kampt met een trage economische groei en hoge werkloosheidscijfers. Maar het is wel de grootste economie van Afrika, daarom is het een aantrekkelijke plek voor migranten in de regio. Volgens officiële cijfers zijn er zo'n 3 miljoen migranten in het land, dat is 4 procent van de totale bevolking, wat een relatief laag cijfer is in vergelijking met de rest van de wereld.