Jaarlijks tientallen kinderen en jongeren uit Nederland seksueel uitgebuit in België: "Topje van de ijsberg"

Het CKM ontving enkele jaren geleden een signaal dat jonge vrouwen uit een instelling in Nederland mogelijk in Duitsland seksueel werden uitgebuit. Een bredere rondvraag bij verschillende organisaties leidde tot meer signalen dat slachtoffers uit Nederland ook in Duitsland en België worden uitgebuit.

"We hebben die uitbuiting over de grens daarom voor het eerst onderzocht", vertelt onderzoeker Verena Elders van het CKM. "We weten dat er veel kinderen ín Nederland worden uitgebuit. Er is helaas geen reden om te geloven dat hun uitbuiting bij de landsgrenzen stopt."

Ze voerde een onderzoek bij 220 hulpverleners, politiemensen, ervaringsdeskundigen en andere professionals uit Nederland, België en Duitsland en nam diepte-interviews af met meerdere van hen. Het CKM concludeert dat die bevraagden in 2 jaar tijd in contact zijn gekomen met naar schatting minstens 125 slachtoffers, van wie er 99 in België en 26 in Duitsland zijn uitgebuit. 

"Dit is nog maar het topje van de ijsberg", zegt Wieke van der Kroef, directeur van vzw Payoke, die al jaren werkt rond het thema mensenhandel. In de periode waarover alle hulpverleners bevraagd werden, 2021 tot 2023, zijn er maar 3 Nederlandse slachtoffers aangemeld bij Payoke. Dat zijn er veel minder dan de schatting van het CKM.

Bij het onderzoek werd specifiek gefocust op seksuele uitbuiting, waarbij slachtoffers verplicht werden tot seksuele handelingen tegen betaling en iemand anders daar geld voor krijgt. Het gaat om kinderen en jongeren tussen 14 en 23 jaar oud.

"Slachtoffers worden in België op allerlei plekken uitgebuit: hotels, seksclubs, woningen van daders of vakantieparken", schetst Elders. "In het onderzoek komen vooral plekken in Vlaanderen naar voren en Antwerpen komt opvallend vaak aan bod."

Een geïnterviewde uit het onderzoek noemt Antwerpen 'Den Haag-Zuid'. "Het is voor sommigen vlakbij", gaat Elders verder. "Daarnaast heeft de stad ook een grote prostitutiesector. Daarbinnen vindt ook uitbuiting plaats, zelfs van minderjarigen." 

27 respondenten noemden in het onderzoek Antwerpen als plaats van uitbuiting, 7 noemden Brussel en 3 Turnhout. Een enkele keer worden (ook) Maasmechelen, Genk, Oostende, Kinrooi, Maaseik, Hooglede en Gent genoemd.

"Antwerpen is een grote stad, dicht bij de Nederlandse grens en er wordt hier dezelfde taal gesproken", vult Van der Kroef van Payoke aan. 

Er zijn verschillende redenen waarom Nederlandse slachtoffers ook in België uitgebuit worden. Daders beseffen dat ze ook over de landsgrenzen heen geld kunnen verdienen. Daarnaast is de pakkans kleiner als de dader een slachtoffer naar een ander land brengt. Ook kunnen slachtoffers nog meer van hun sociale omgeving worden geïsoleerd en kan herkenning worden voorkomen.

Voor daders biedt een landsgrens een soort van onzichtbaarheid en bescherming, voor hulpverleners maakt die grens het een stuk moeilijker. "Als slachtoffer moet je gewoon beschermd kunnen worden, los van landsgrenzen", zegt Elders. "We pleiten daarom voor een veel nauwere samenwerking tussen de landen."

Iemand die nu bijvoorbeeld in Breda in de jeugdzorg werkt, weet niet wie hij of zij moet contacteren als er een probleem is in Antwerpen met 1 van je jongeren. "Het is voor hen heel onduidelijk wie er verantwoordelijk is", vertelt Elders.

Nederlandse slachtoffers worden door de politie vaak teruggestuurd naar Nederland, zonder dat er een melding gemaakt wordt bij Payoke. "Dan kunnen wij ook niet doorverwijzen naar de juiste instanties in Nederland", zegt Van der Kroef. 

Volgens Payoke moet er meer ingezet worden op de opleiding van professionals om signalen te herkennen, moeten er meer campagnes voor het brede publiek worden opgezet om te weten waar slachtoffers terecht kunnen en moeten de slachtoffers sneller doorverwezen worden naar gespecialiseerde organisaties.