Waarom neemt Servische president Aleksandar Vucic ontslag? "Heeft al nieuwe job op het oog"

De Servische president Aleksandar Vucic heeft na anderhalf jaar van protest in zijn land, zijn ontslag aangekondigd.  Hij deed dat tijdens een bijeenkomst met duizenden van zijn aanhangers in de hoofdstad Belgrado. Hij zou "nog enkele weken president" blijven, daarna zal hij zijn ontslag definitief indienen. 

"Dit is geen grote verrassing", zegt Marcel van der Steen, correspondent op de Balkan, in De Ochtend op Radio 1. "De president heeft al een nieuwe job op het oog. Hij wil namelijk weer premier worden, wat hij al eerder was tussen 2014 en 2017."

In 2022 werd hij president, vooral een symbolische functie in het land. "Hij probeert nu zijn politieke carrière voort te zetten, maar speelt het nu zo dat hij laat zien dat hij luistert naar de demonstranten", aldus Van der Steen. 

Toch kan hij zo de demonstranten niet overtuigen. "Gisteren is er gewoon weer gedemonstreerd in Belgrado. Die protesten waren de afgelopen anderhalf jaar al heel groot in studentenstad Belgrado, maar in vele andere steden hebben die ook plaatsgevonden. Zij vinden dit een nieuw konijn uit de hoge hoed van Vucic. Dit is op geen enkele manier een verandering in het beleid of de politiek waar zij al lang voor strijden." 

Of het hem zal lukken om na zijn presidentschap ook premier te worden, is nog maar de vraag. Door die protesten heeft zijn partij een zware klap gekregen, zegt ook Van der Steen. "Tegelijkertijd zeggen de peilingen, die niet al te betrouwbaar zijn, dat zijn partij SNS de populairste is." 

Toch krijgt de president er nog een uitdager bij. De demonstranten, vooral studenten in grote steden, willen een eigen partij oprichten. "Dat zou weleens een grote tegenstander kunnen worden tijdens de verkiezingen. De vraag blijft dus hoeveel macht Vucic heeft om mensen aan zich te blijven binden, vooral op het platteland." 

In Servië verschilt de aanhang van Vucic tussen het platteland en de stad. "In de stad is er veel meer protest", zegt Van der Steen. In stedelijke gebieden is er vaak meer toegang tot internationale invloeden en hoger onderwijs. In landelijke regio’s speelt televisie daarentegen nog een belangrijke rol als informatiebron. In Servië wordt televisie bovendien sterk door de overheid beïnvloed. "Televisie is in Servië een staatsapparaat. De staatszender toont Vucic iedere dag op tv."

Als Vucic premier wordt, dan verwacht van der Steen meer van hetzelfde, en zelfs nog meer op de manier van de voormalige Hongaarse premier Viktor Orbán. "Hij zal proberen de macht te centraliseren en naar zich toe te trekken. Zo wil hij minder ruimte creëren voor kritische geluiden en voor de oppositie." 

Eigenlijk is het presidentschap in Servië ceremonieel en ligt de macht vooral bij de premier. "Sinds 2017 heeft Vucic dat omgedraaid door premiers aan te stellen die erg in de pas met hem liepen. Dus hij was uiteindelijk de machtigste. Ongetwijfeld gaat hij dat weer omdraaien als hij premier", aldus Van der Steen. 

"De verwachting is dat hij ergens tussen september en november de verkiezingen zal laten plaatsvinden, op een moment dat het hem het beste uitkomt." Wanneer dat exact is, is nog niet bekend.