Waarom Ukkel hét referentiepunt is voor temperatuur in België

In Ukkel zakte het kwik tot 23,9 graden op het einde van de nacht, vooraleer het opnieuw aan een steile opmars begon. Er was gisteren gedacht dat het record van 24,4 graden uit 2015 zou sneuvelen, maar dat is dus niet gebeurd. Hoe dan ook, een tropische nacht was het sowieso: het KMI spreekt van een tropische nacht als het niet frisser dan 20 graden wordt. 

Op enkele andere meetpunten in België werden wél minimumwaarden genoteerd van om en bij de 25 graden, zoals in de regio van de stad Luik, Charleroi en aan de kust, vertelt David Dehenauw van het KMI: "Dat zijn vrijwel ongeziene waarden voor die plaatsen."

Het heeft te maken met het vele steen en beton, die overdag de warmte opnemen en een soort hitte-eiland vormen. En misschien was het op de zandgrond van de Kempen, waar het altijd wat warmer is in de zomer, of in Limburg ook wel warmer dan in Ukkel. 

Waarom staat Ukkel altijd centraal als we het hebben over de temperatuur? "Ukkel wordt als referentie genomen omdat we daar de langste meetreeks hebben, sinds 1833. En het is centraal gelegen. Wat niet wil zeggen dat we elders ook geen interessante metingen hebben", weet Dehenauw. Die langste meetreeks (een van de langste internationaal) is van belang om data in de tijd te kunnen vergelijken, in het kader van een (al dan niet) record.

Maar hoe is men vroeger bij de huidige locatie in Ukkel uitgekomen?

De eerste waarnemingen begonnen in de sterrenwacht in het centrum van Brussel. "Maar om beter naar de sterren te kunnen kijken, is op het einde van de 19e eeuw uitgeweken naar Ukkel. Dat was toen nog platteland, en daar waren er minder storende elementen voor het observeren van de sterren dan in de stad", vertelt Emilie Delhaye van het KMI. 

Later is het KMI als meteorologische dienst afgesplitst van de sterrenwacht - de Koninklijke Sterrenwacht bevindt zich nog altijd op het hetzelfde terrein als het KMI. Intussen is de omgeving in Ukkel wel wat veranderd. Platteland is het niet meer, maar het voordeel is dat het niet helemaal verstedelijkt is. Het park is vrij groot en groen. 

Maar speelt er geen hitte-eilandeffect van de nabije grootstad Brussel? "Ik krijg vaak die vraag", zegt Delhaye. "Maar de invloed van Brussel is beperkt. Er is een effect, maar dat is heel klein. We meten uiteindelijk niet op de Grote Markt of zo." 

De centrale positie van Ukkel heeft ook een voordeel. Aan zee zou het in de zomer vaak frisser zijn, of iets zachter tijdens de winter. In de Ardennen of Hoge Venen zou het frisser zijn. Dat zouden minder goede referentiepunten zijn voor de brede bevolking. 

Het meetpunt van het KMI bevindt zich in het park. In een kortgemaaid grasveld en op anderhalve meter hoogte staan witte thermometerhutten opgesteld. Ze gaan met een deurtje open, maar hebben openingen aan de zijkant. Zo is er voldoende ventilatie, zonder dat de zon de thermometer direct kan raken. 

De genoemde temperaturen zijn dus altijd in de schaduw, en op een plek zonder verharding. Woon je in een appartement in de stad, dan kan het allemaal een stuk warmer uitvallen.  

"Eigenlijk meten we op 2 manieren. Eén manier is de oude manier, om de historische reeks voort te zetten. Vroeger werd om 8 uur manueel het deurtje geopend en werd de thermometer gecheckt, met de hoogste en laagste waarde. We blijven dat doen, maar hebben intussen meer moderne technologieën. Om de 10 minuten wordt de temperatuur nu elektronisch doorgegeven", schetst Delhaye.