"Meer dan een schilderij, dit is een moreel statement": werk van jonge Rembrandt te koop (waarop tulband later werd vervangen door muts)

'Laat de kinderen tot mij komen': het is een bekend bijbelverhaal dat in verschillende evangelies wordt verteld: Jezus wordt omstuwd door vaders en moeders die hun kinderen willen laten zegenen. De apostelen houden hen in bedwang, maar Jezus gaat daar tegenin: "Laat die kinderen toch bij Mij komen en houdt ze niet tegen, want aan hen die zijn zoals zij, behoort het Koninkrijk Gods."   

De Nederlandse schilder Rembrandt van Rijn (1606-1669) pakte het onderwerp beet vanaf 1627. Hij was toen amper 20 jaar. Het doek werd een drukbevolkt tafereel. Het lijkt wel cinema, vindt de Britse kunsthistoricus Andrew Graham-Dixon, "wat zou Rembrandt een goede filmregisseur geweest zijn."

Rembrandt werkte het schilderij voor driekwart af. Zo krijgen we een inkijk in zijn maakproces. “Alsof iemand in het atelier het beeld heeft stilgezet.” De meester werkte van achteren naar voren, verduidelijkt Graham Dixon. De figuren achteraan zijn fijn en gedetailleerd geschilderd, andere veel minder, bijvoorbeeld rechts op het doek.

Opmerkelijk: een tijdgenoot van Rembrandt heeft personages veranderd. Die overschilderingen zijn de voorbije jaren weggewerkt. Met interessant resultaat. Waar Rembrandt een figuur met een tulband tooide, is die later vervangen door een westerse muts. 

Een betekenisvolle aanpassing. Toen Rembrandt dit werk schilderde in de jaren 20 van de 17e eeuw, kwamen grote aantallen mensen hun heil zoeken in Nederland. Ze waren op de vlucht voor godsdienstoorlogen. Alleen al Leiden, de stad waar hij toen werkte, zou in 1626 10.000 vluchtelingen opgevangen hebben. “Er was sprake van een humanitaire crisis”, zegt Andrew Graham-Dixon. 

Jezus afbeelden die de kinderen verwelkomt, terwijl zijn apostelen hem dat afraden: dat kun je volgens de kunsthistoricus interpreteren als een stellingname van Rembrandt voor tolerantie. “Controversieel in die tijd. Er waren mensen in Leiden voor wie de vluchtelingen niet welkom waren. Rembrandt staat aan de kant van de humanitaire hulp, van kinderen die lijden."

Voor Graham-Dixon is het duidelijk: “Dit is meer dan een schilderij, dit is een statement van Rembrandt over zijn morele positie, zijn sympathie.” 

Dat Rembrandt zelf van gemengd protestants-katholieke komaf was, verklaart wellicht waarom religieuze tolerantie belangrijk voor hem was. Op het schilderij zijn diverse figuren te zien, ook een vermoedelijk islamitische man met tulband. Die laatste werd dus later minder 'oosters' gemaakt.   

Er waren nog veelzeggende overschilderingen, zoals een naakt kindje dat kleren kreeg aangemeten. Het lijkt erop dat de boodschap van diversiteit en compassie werd afgezwakt, zegt Alex Bell van Sotheby’s aan The Guardian: “Het werd veranderd in een meer traditionele, conventionele behandeling van het onderwerp. Het schilderij werd versimpeld en braver gemaakt."  

Het schilderij ‘Laat de kinderen tot mij komen’ is nog niet zo lang geleden aan Rembrandt toegeschreven. Terwijl het toch overduidelijk hij zelf is die ons van boven aankijkt “met een intense, urgente blik”, vindt kunsthistoricus Graham-Dixon.

Rembrandt trommelde ook familie en bekenden op om te poseren, zoals zijn moeder (de vrouw direct rechts van de man met de tulband) en vader (donker figuur in de achtergrond).  

Op 1 juli 2026 wordt het schilderij 'Laat de kinderen tot mij komen' van Rembrandt geveild bij Sotheby's in Londen . De schattingen gaan van ruim 9 miljoen tot bijna 14 miljoen euro. In 2014 werd het nog in Keulen geveild voor 1,5 miljoen euro, maar dan als een anoniem doek, omdat het toen nog niet met zekerheid aan Rembrandt kon worden toegeschreven.