De Krim staat onder druk: Oekraïne weet waar het Poetin pijn kan doen en heeft daar nu ook de wapens voor

Het begon begin mei met droneaanvallen op de M14-autosnelweg. Die loopt van Simferopol op de Krim, door de bezette gebieden in het zuidoosten van Oekraïne, naar Rostov op het Russische vasteland. Sindsdien volgen de Oekraïense aanvallen elkaar in snel tempo op.

Oekraïne probeert één voor één alle verbindingen tussen Rusland en de Krim te raken. De M14 werd al meerdere malen bestookt. Wie er langs rijdt, treft er geregeld een brandende vrachtwagen aan.

Begin juni werden ook 4 belangrijke bruggen bestookt. Eerder deze week moest een belangrijke spoorwegbrug over een kanaal in het oosten van de Krim eraan geloven. Het ging om een van de weinige treinverbindingen tussen de Krim en Rusland. De brug werd tweemaal geraakt, de tweede keer om te voorkomen dat het Russische leger de brug kon herstellen.

Afgelopen weekend werden ook veerboten aangevallen die vanuit het oosten van de Krim naar het Russische vasteland varen. Op beelden van Russische toeristen was te zien dat zeker 3 veerboten in brand stonden.

Die veerboten brengen vrachtwagens met olie naar de Krim. Ze zijn een alternatief voor de Kertsjbrug (of Krimbrug), die sinds 2018 over de Straat van Kertsj ligt en de Krim met de Russische provincie Krasnodar verbindt. Na Oekraïense aanvallen op de brug mogen vrachtwagens met olie er niet meer over rijden. De veerboten zijn het alternatief en daarom worden ook zij aangevallen.

Oekraïne valt ook haveninfrastructuur op de Krim aan, net als oliedepots, radarsystemen en luchtafweersystemen. En zowel in de hoofdstad Simferopol als in Sevastopol, de grootste stad op het schiereiland, werden elektriciteitscentrales geraakt.

De gevolgen van die vele aanvallen vallen steeds meer op. De voorbije dagen waren er op meerdere plaatsen stroomonderbrekingen, zoals in Sevastopol, een stad met naar schatting 500.000 tot 550.000 inwoners. Ook in de badplaats Jevpatorija, ten noorden van Sevastopol, viel de stroom uit.

De aanvallen op oliedepots en olietransport leiden ook tot brandstoftekorten. Mensen moesten de voorbije weken soms urenlang aanschuiven aan tankstations. Er kwamen rantsoeneringen, waarbij burgers maar 1 keer per week 20 liter mochten tanken. Sinds zondag geldt er een volledig tankverbod voor gewone burgers. Alleen overheidsdiensten die de "essentiële werking en veiligheid" van de Krim verzekeren, mogen voortaan nog tanken in de tankstations.

De Oekraïense aanvallen verstoren ook het toerisme op het schiereiland, een belangrijke bron van inkomsten voor de lokale autoriteiten. Veel Russen komen er van het tropische klimaat en de mooie stranden genieten, maar met de vele overvliegende drones is het niet bepaald een paradijs meer.

Bovendien is terugrijden door de brandstoftekorten niet meer of amper nog mogelijk. Wie dat wel kan, moet langs de M14 door de bezette gebieden of via de Kertsjbrug. Routes met een verhoogd risico op Oekraïense aanvallen.

Begin deze week kondigde de door Rusland aangestelde leider van de Krim aan dat alle kinder- en jeugdkampen deze zomer uit veiligheidsoverwegingen niet zullen kunnen doorgaan. Allicht een dikke streep door de rekening van heel wat Russische gezinnen.

Dat de zenuwen toch wel wat gespannen staan bij de lokale autoriteiten, blijkt ook uit een andere opvallende maatregel. Zo mag er sinds kort 's nachts niet meer met motorfietsen, scooters en quads worden gereden. Niet omdat ze te veel brandstof zouden verbruiken, wel omdat het geluid ervan op dat van drones lijkt. De maatregel geldt van 20 uur 's avonds tot 6 uur 's morgens.

Allemaal heel vervelend voor Rusland. Het Krimschiereiland is van enorm groot belang voor de Russische president Vladimir Poetin. De annexatie in 2014 beschouwt hij als een rechtzetting van een historische fout, na het 'geschenk' van Sovjet-leider Nikita Chroestsjov in 1954. De inlijving van de Krim bij Rusland past in Poetins bredere discours over wat hij de "Russische wereld" noemt. 

De annexatie wordt ook gesteund door een groot deel van de Russen, veel meer dan de grootschalige invasie van Oekraïne, 8 jaar later. Ook door de oppositie. Zelfs Aleksej Navalny, tot aan zijn dood in 2024 Poetins belangrijkste en bekendste binnenlandse opponent, uitte zich er nooit echt kritisch over.

Poetins populariteit kreeg er destijds een flinke boost door. Die algemene  aanvaarding heeft voor een groot deel te maken met de door de overheid en bevolking gedeelde Sovjetnostalgie, "met een nostalgie naar de zorgeloze vakanties die vele Russen daar beleefden", legde Ruslandkenner Ria Laenen (KU Leuven) enkele jaren geleden uit in een gesprek met onze redactie. "Vreemd genoeg leeft die nostalgie ook bij jongeren die de Sovjet-Unie nooit hebben meegemaakt."

De Krim is ook in militair opzicht heel erg belangrijk voor Rusland. Het schiereiland was aan het begin van de grootschalige invasie een militaire uitvalsbasis om het zuidoosten van Oekraïne onder de voet te lopen. Nog altijd is het een militair logistiek knooppunt, met olieopslagplaatsen die het leger in de bezette gebieden van brandstof voorzien, met munitiedepots, militair materieel en heel veel manschappen. Niet voor niets verwijst Poetin naar de Krim als een "onzinkbaar vliegdekschip".

Al loopt dat vliegdekschip soms wat averij op. De havenstad Sevastopol was lange tijd de thuisbasis van de Russische Zwarte Zeevloot. Maar door aanhoudende Oekraïense aanvallen, waarbij naar verluidt een derde van de vloot werd verwoest, verplaatste Rusland het grootste deel van de vloot naar andere havens aan de Zwarte Zee.

Oekraïne beseft het belang van de Krim voor Poetin en weet dus maar al te goed waar het de Russische president pijn kan doen, geeft VRT NWS-journalist en Ruslandkenner Marijn Trio aan in De Wereld Vandaag. De vele Oekraïense aanvallen zijn een bewuste strategie, zegt hij. "Zelf spreken ze over een soort logistieke lockdown die ze proberen te creëren. Ze willen de Krim echt isoleren van Rusland."

Op zich is dat geen nieuwe strategie. "Maar Oekraïne had lange tijd niet het juiste wapentuig om dat echt systematisch te doen", legt Marijn Trio uit. "De middellangeafstandsraketten die het van het Westen kreeg, mocht het leger maar voor bepaalde doelwitten inzetten en in beperkte hoeveelheden. Nu ontwikkelen ze massaal hun eigen drones, waarmee ze op middellange en lange afstand kunnen opereren en systematisch Russisch grondgebied en bezet gebied kunnen aanvallen."

De aanvallen op de Krim brengen Poetin duidelijk in verlegenheid, maar Oekraïne hoopt vooral dat het met die aanvallen en het isoleren van de Krim het Russische offensief in de rest van het land stokken in de wielen kan steken.

Maar kunnen de Oekraïners ook meer dan dat? Mogen ze van een herovering van het schiereiland dromen? Zelensky liet in het verleden meermaals uitschijnen dat de "bevrijding" van de Krim een absolute noodzaak is. "Deze oorlog tegen Oekraïne begon met de Krim en moet eindigen met de Krim."

Ook Oleg Zjdanov, voormalig lid van de Oekraïense generale staf, durfde dat onlangs uit te spreken in een gesprek met de NOS . "Ons doel is ze te dwingen daar weg te gaan. Als de bevoorrading onmogelijk wordt, kunnen ze daar alleen maar blijven met een kleine militaire eenheid. Onze landingstroepen kunnen die verslaan", maakt hij zich sterk. "Dat zal niet morgen zijn, maar wel over een jaar of anderhalf jaar."

"We gaan Poetins vliegdekschip tot zinken brengen", vervolgt Zjdanov. “We volgen een historisch patroon. Er is nog nooit een grootmacht geweest die de Krim lang kon vasthouden. Als het schiereiland valt, betekent dat het einde van Poetin." De vraag is of de Russische president het zover zal laten komen. De Krim staat centraal in de Oekraïne-politiek van Rusland. De kans dat Poetin de Krim eigenhandig laat vallen, is zo goed als onbestaande.

Analisten twijfelen dan ook aan een grotere Oekraïense aanval op de Krim, met als doel het schiereiland te heroveren. Voorlopig lijkt het er meer op dat de Oekraïners vooral de onderhandelingspositie van Rusland proberen te verzwakken.