5 jaar na de watersnood in Wallonië: een monument van tranen en een oproep tot klimaatactie 

Kinkempois, een wat vergeten wijk van Angleur, deelgemeente van Luik, geprangd tussen Maas en Ourthe. De kwieke Christiane Lavigne (81) vertelt hoe de wijk na de vloedgolf 5 dagen lang volledig van de buitenwereld afgesloten was. De bevoorrading moest met bootjes gebeuren. 

"Met andere oma’s in de wijk hebben we ons toen georganiseerd om hulp te bieden. Het waren angstige dagen, maar er was veel solidariteit", zegt Christiane, die zelf redelijk gespaard bleef, omdat ze op een eerste verdieping woonde. Nu zijn we 5 jaar later. "De doden keren niet terug, er valt nog veel te repareren, sommige mensen zijn nog altijd ontredderd, maar ik geloof dat je naar de toekomst moet kijken."

Christiane is een van de mensen die deelnemen aan het bijzondere herdenkingsritueel 'Mémoires des eaux', een sociaal en cultureel initiatief van NTGent en Théâtre de Liège. Op 5 getroffen locaties - Chaudfontaine, Limbourg, Verviers, Angleur en Eupen – strijkt het project telkens enkele dagen neer. Daar zijn elke dag 5 betrokkenen welkom voor een intense ontmoeting.

In Kinkempois is het in de Sacré-Coeurkerk te doen. Je kunt er in het hout van de kerkbanken nog aflezen hoe hoog het water heeft gestaan. Barbara Raes van NTGent ontvangt de gasten. Aan een bassin van keramiek wast ze eerst hun handen. "Ik neem daar mijn tijd voor. Dat helpt om dicht bij iemand te komen, te laten voelen dat ze me kunnen vertrouwen en dat ik voor hen zal zorgen."  

In het koor van de kerk vindt vervolgens een gesprek plaats in een soort cocon in de vorm van een traan of een ui. "Het is ook een soort van 'uirokken afpellen' om tot de essentie te komen van wat mensen hier komen doen, namelijk iets achterlaten", zegt Barbara Raes. "Je voelt dat hier nood aan is. Het is weliswaar 5 jaar geleden, het is geen rauwe rouw meer, maar het is niet voorbij. Zoals iemand zei: ça ne s’oublie pas (dit laat zich niet vergeten, red.)."

In de loop van 5 weken komen alles samen 125 betrokken mensen op gesprek. De plaatsen waren snel ingevuld. "We bereiken de juiste mensen", zegt Barbara Raes. "Je voelt een soort openheid, een vrij gevoel, omdat er in deze ruimte erkenning wordt gegeven en over gesproken kan worden."

Wat onthoudt Barbara Raes van al die tientallen ontmoetingen, die tot anderhalf uur kunnen duren? "Elk gesprek is uniek, net zoals elk rouwproces uniek is. Er zijn mensen die alles verloren hebben en toch opnieuw beginnen. Ze spreken er filosofisch over, ze zien het in een groter geheel. Anderen zitten vast in hun kwaadheid, omdat er problemen zijn met de verzekeringen, omdat ze zich niet gesteund voelen."

Barbara Raes stelt vragen en luistert, maar geeft geen advies. "Op zich is dit geen therapeutisch gesprek, maar een artistiek project met mogelijk een therapeutisch effect. Dat is de interessante zone waarin rituelen zich afspelen." En "ja, natuurlijk" kan er ook al eens gelachen worden.

Voor het gesprek begint, vraagt Barbara Raes of ze eventueel een traan van haar gast mag opvangen. Dat gebeurt ook letterlijk, met een zakdoekje of een pipet als er een traan op het lage tafeltje valt. De traan wordt gevat in een minuscuul flesje. De gesprekspartners geven haar ook een naam: 'Résurrection' (heropstanding, red.), 'Don’t give up' of 'De traan van de mooie droom'.

Na het gesprek krijgen de deelnemers nog een muzikale uitgeleide, een intiem 1-op-1 concertje met een lokale artiest. Bij Christiane Lavigne improviseert zangeres Géraldine Cozier. Christiane sluit af met een kop koffie.

Waarom is ze naar hier gekomen? "Om te bewijzen dat je altijd de hoop moet bewaren. Ik heb zelf niet veel tranen gelaten, omdat ik niet zoals veel anderen al mijn herinneringen verloren ben. Ik vind het belangrijk om uit elke catastrofe iets te leren en de kracht te vinden om voort te doen. Niet altijd makkelijk."

Over het project 'Mémoires des eaux' is ze zeer te spreken: "Er zijn nog heel veel mensen die het nodig hebben om te kunnen praten. Die zich niet gehoord voelen of misschien geen hulp durven te vragen. Dit is een teken van respect voor die mensen. Een wonderlijke 'bubbel' om te spreken, te luisteren, na te denken. Voor mij is het perfect."

Alle flesjes met tranen worden verzameld en verwerkt in 1 groot monument voor de watersnood. Op 15 juli zijn de deelnemers daarvoor welkom in het Théâtre de Liège, waar diezelfde avond An Pierlé en andere muzikanten een concert zullen geven. "Ik vind het heel belangrijk dat het monument gemaakt wordt door de mensen zelf", zegt Barbara Raes. Het komt later in de publieke ruimte in Luik terecht.

De waterbom ligt 5 jaar achter ons, maar de gevolgen van de klimaatopwarming zijn met de dag meer voelbaar. Ook daarover gaat het project 'Memoires des eaux'. "De gesprekken gaan vaak over de klimaatcrisis, de schade die mensen geleden hebben, het verdriet en de heling die echt nog nodig is", merkt Barbara Raes. Ze laat de term 'solastalgie' vallen, een gevoel van emotionele of existentiële nood, veroorzaakt door negatieve, onomkeerbare veranderingen in de eigen leefomgeving.  

"Het signaal dat we met dit project geven, is collectief. Het is op dit moment 37 graden buiten. Ik denk dat de vraag van de mensen gehoord moet worden: doe iets, neem straffe maatregelen."

Daar is Christiane Lavigne het mee eens: "Het is meer dan tijd om maatregelen te nemen, zodat de planeet geen wraak neemt op ons. We moeten haar verzorgen, de rivieren en sluizen goed onderhouden, veel meer groen voorzien."